,1 Activerend leren ontwerpen...................................................................................................4
1.1 Activerende didactiek.......................................................................................................4
1.2 Betekenis geven................................................................................................................4
1.3 Het grotere geheel............................................................................................................5
1.4 Evaluatie, feedback en reflectie.......................................................................................6
2 Actief leren begeleiden...........................................................................................................6
2.1 Drie docenttaken..............................................................................................................6
2.2 Lesonderdelen..................................................................................................................7
2.3 Activeren bij klassikale uitleg en instructie......................................................................7
2.4 Activeren bij leren zichtbaar maken.................................................................................8
2.5 Activeren bij zelfstandigheidsontwikkeling......................................................................8
2.6 Hulp bieden......................................................................................................................9
3 Samenwerkend leren ontwerpen............................................................................................9
3.1 Wat is samenwerkend leren?...........................................................................................9
3.2 Waarom samenwerkend leren?.......................................................................................9
3.3 Opdrachten die geschikt zijn voor samenwerkend leren...............................................10
3.4 Werkvormen kiezen........................................................................................................11
3.5 De inrichting van het lokaal............................................................................................11
3.6 Lessen met samenwerkend leren voorbereiden............................................................12
4 Samenwerkend leren begeleiden..........................................................................................12
4.1 Groepssamenstelling......................................................................................................12
4.2 Het groepsproces...........................................................................................................13
4.3 Een start maken met samenwerkend leren...................................................................13
4.4 Begeleiden bij het uitvoeren van samenwerkend leren................................................14
4.5 Afronden van een samenwerkingsopdracht..................................................................15
5 Zelfstandig leren ontwerpen.................................................................................................15
5.1 Wat is zelfstandig leren?.................................................................................................15
5.2 Waarom zelfstandig leren?.............................................................................................16
5.3 Voorwaarden voor zelfstandig leren..............................................................................16
5.4 Onderwijs met zelfstandig leren ontwerpen..................................................................17
5.5 Zelfstandig leren als doel vormgeven.............................................................................17
,6 Zelfstandig leren begeleiden.................................................................................................18
6.1 Autonomie: begeleiding gericht op zelfstandigheidsontwikkeling................................18
6.2 Competentie: begeleiding gericht op het eigen kunnen................................................18
6.3 Relatie: begeleiding gericht op een goed pedagogisch klimaat.....................................19
7 Evalueren en leren.................................................................................................................20
7.1 Evalueren van en voor het leren....................................................................................20
7.2 Formatief handelen........................................................................................................20
7.3 Aandachtspunten bij evalueren.....................................................................................21
7.4 Individuele beoordeling versus groepsbeoordeling.......................................................21
7.5 Evaluatie-instrumenten..................................................................................................21
8 Leren in een leergemeenschap.............................................................................................22
8.1 Wat is leren in een leergemeenschap?..........................................................................22
8.2 Leren in een leergemeenschap versus het objectivistische model van leren................22
8.3 De rol van de docent in een leergemeenschap..............................................................23
8.4 Projectonderwijs............................................................................................................23
8.5 Een professionele leergemeenschap (PLG)....................................................................24
Oefentoets 45 Q&A..................................................................................................................24
Top 20 kernbegrippen..............................................................................................................35
Top 10 leerdoelen boek............................................................................................................36
, 1 Activerend leren ontwerpen
1.1 Activerende didactiek
Activerende didactiek is onderwijs waarbij leerlingen actief kennis verwerven, verwerken, toepassen en
evalueren. De docent organiseert leeractiviteiten die het denken stimuleren en leerlingen verantwoordelijkheid
laten nemen voor hun leerproces.
Docentgestuurd leren Activerend leren
De docent draagt informatie over. De leerling verwerkt en onderzoekt informatie actief.
De nadruk ligt op uitleg en reproductie. De nadruk ligt op begrip, toepassing en inzicht.
De docent bepaalt grotendeels de leerroute. Leerlingen krijgen passende verantwoordelijkheid.
Begrip wordt vaak achteraf gecontroleerd. Begrip wordt tijdens het leerproces zichtbaar gemaakt.
Belangrijke ontwerpprincipes
Formuleer concrete leerdoelen.
Activeer relevante voorkennis.
Laat leerlingen doelgericht oefenen en nadenken.
Wissel instructie af met verwerking.
Controleer begrip en geef feedback.
Stem ondersteuning af op het niveau van de leerling.
De docent ontwerpt dus niet alleen activiteiten, maar vooral de omstandigheden waarin leerlingen
daadwerkelijk leren.
1.2 Betekenis geven
Leren wordt betekenisvol wanneer leerlingen nieuwe informatie verbinden met bestaande kennis, ervaringen
en toepassingen. Zonder zulke verbindingen kan kennis oppervlakkig blijven en moeilijk toepasbaar zijn in
nieuwe situaties.
Hoe ontstaat betekenisvol leren?
1. Voorkennis activeren: leerlingen halen relevante kennis en ervaringen op.
2. Nieuwe informatie aanbieden: de docent introduceert begrippen, principes of vaardigheden.
3. Verbindingen leggen: leerlingen vergelijken nieuwe informatie met wat zij al weten.
4. Toepassen: leerlingen gebruiken de kennis in voorbeelden, opdrachten of praktijksituaties.
5. Controleren: leerlingen onderzoeken of hun begrip klopt en passen dit zo nodig aan.
1.1 Activerende didactiek.......................................................................................................4
1.2 Betekenis geven................................................................................................................4
1.3 Het grotere geheel............................................................................................................5
1.4 Evaluatie, feedback en reflectie.......................................................................................6
2 Actief leren begeleiden...........................................................................................................6
2.1 Drie docenttaken..............................................................................................................6
2.2 Lesonderdelen..................................................................................................................7
2.3 Activeren bij klassikale uitleg en instructie......................................................................7
2.4 Activeren bij leren zichtbaar maken.................................................................................8
2.5 Activeren bij zelfstandigheidsontwikkeling......................................................................8
2.6 Hulp bieden......................................................................................................................9
3 Samenwerkend leren ontwerpen............................................................................................9
3.1 Wat is samenwerkend leren?...........................................................................................9
3.2 Waarom samenwerkend leren?.......................................................................................9
3.3 Opdrachten die geschikt zijn voor samenwerkend leren...............................................10
3.4 Werkvormen kiezen........................................................................................................11
3.5 De inrichting van het lokaal............................................................................................11
3.6 Lessen met samenwerkend leren voorbereiden............................................................12
4 Samenwerkend leren begeleiden..........................................................................................12
4.1 Groepssamenstelling......................................................................................................12
4.2 Het groepsproces...........................................................................................................13
4.3 Een start maken met samenwerkend leren...................................................................13
4.4 Begeleiden bij het uitvoeren van samenwerkend leren................................................14
4.5 Afronden van een samenwerkingsopdracht..................................................................15
5 Zelfstandig leren ontwerpen.................................................................................................15
5.1 Wat is zelfstandig leren?.................................................................................................15
5.2 Waarom zelfstandig leren?.............................................................................................16
5.3 Voorwaarden voor zelfstandig leren..............................................................................16
5.4 Onderwijs met zelfstandig leren ontwerpen..................................................................17
5.5 Zelfstandig leren als doel vormgeven.............................................................................17
,6 Zelfstandig leren begeleiden.................................................................................................18
6.1 Autonomie: begeleiding gericht op zelfstandigheidsontwikkeling................................18
6.2 Competentie: begeleiding gericht op het eigen kunnen................................................18
6.3 Relatie: begeleiding gericht op een goed pedagogisch klimaat.....................................19
7 Evalueren en leren.................................................................................................................20
7.1 Evalueren van en voor het leren....................................................................................20
7.2 Formatief handelen........................................................................................................20
7.3 Aandachtspunten bij evalueren.....................................................................................21
7.4 Individuele beoordeling versus groepsbeoordeling.......................................................21
7.5 Evaluatie-instrumenten..................................................................................................21
8 Leren in een leergemeenschap.............................................................................................22
8.1 Wat is leren in een leergemeenschap?..........................................................................22
8.2 Leren in een leergemeenschap versus het objectivistische model van leren................22
8.3 De rol van de docent in een leergemeenschap..............................................................23
8.4 Projectonderwijs............................................................................................................23
8.5 Een professionele leergemeenschap (PLG)....................................................................24
Oefentoets 45 Q&A..................................................................................................................24
Top 20 kernbegrippen..............................................................................................................35
Top 10 leerdoelen boek............................................................................................................36
, 1 Activerend leren ontwerpen
1.1 Activerende didactiek
Activerende didactiek is onderwijs waarbij leerlingen actief kennis verwerven, verwerken, toepassen en
evalueren. De docent organiseert leeractiviteiten die het denken stimuleren en leerlingen verantwoordelijkheid
laten nemen voor hun leerproces.
Docentgestuurd leren Activerend leren
De docent draagt informatie over. De leerling verwerkt en onderzoekt informatie actief.
De nadruk ligt op uitleg en reproductie. De nadruk ligt op begrip, toepassing en inzicht.
De docent bepaalt grotendeels de leerroute. Leerlingen krijgen passende verantwoordelijkheid.
Begrip wordt vaak achteraf gecontroleerd. Begrip wordt tijdens het leerproces zichtbaar gemaakt.
Belangrijke ontwerpprincipes
Formuleer concrete leerdoelen.
Activeer relevante voorkennis.
Laat leerlingen doelgericht oefenen en nadenken.
Wissel instructie af met verwerking.
Controleer begrip en geef feedback.
Stem ondersteuning af op het niveau van de leerling.
De docent ontwerpt dus niet alleen activiteiten, maar vooral de omstandigheden waarin leerlingen
daadwerkelijk leren.
1.2 Betekenis geven
Leren wordt betekenisvol wanneer leerlingen nieuwe informatie verbinden met bestaande kennis, ervaringen
en toepassingen. Zonder zulke verbindingen kan kennis oppervlakkig blijven en moeilijk toepasbaar zijn in
nieuwe situaties.
Hoe ontstaat betekenisvol leren?
1. Voorkennis activeren: leerlingen halen relevante kennis en ervaringen op.
2. Nieuwe informatie aanbieden: de docent introduceert begrippen, principes of vaardigheden.
3. Verbindingen leggen: leerlingen vergelijken nieuwe informatie met wat zij al weten.
4. Toepassen: leerlingen gebruiken de kennis in voorbeelden, opdrachten of praktijksituaties.
5. Controleren: leerlingen onderzoeken of hun begrip klopt en passen dit zo nodig aan.
