Inhoudsopgave
HC 1: 1 september 2026 ................................................................................................................ 3
Geschiedenis van de wetenschap .................................................................................................... 3
Moderne wetenschap ...................................................................................................................... 5
HC 2: 2 september 2026 ................................................................................................................ 6
De opzet van wetenschappelijk onderzoek ........................................................................................ 6
Soort argumenten ............................................................................................................................ 7
Het wetenschappelijk argument ....................................................................................................... 8
Controverse over wetenschapsontwikkeling ..................................................................................... 9
Pseudowetenschap ......................................................................................................................... 9
HC 3: 7 september 2026 ............................................................................................................... 10
Claims .......................................................................................................................................... 11
HC 4: 9 september 2026 ............................................................................................................... 13
4 vormen van validiteit ................................................................................................................... 13
Soorten observaties ....................................................................................................................... 14
Meting ........................................................................................................................................... 15
Goede meting ................................................................................................................................ 15
Betrouwbaarheid ........................................................................................................................... 16
Constructvaliditeit beoordelen ....................................................................................................... 17
HC 5: 15 sept 2026 ....................................................................................................................... 18
Statistische validiteit...................................................................................................................... 18
Nulcorrelatie ................................................................................................................................. 20
Interne validiteit ............................................................................................................................. 21
Voorbeelden van schijncorrelatie ................................................................................................... 21
Interne validiteit vergroten .............................................................................................................. 22
Multipele-regressieanalyse ............................................................................................................ 22
Verandering over de tijd ................................................................................................................. 23
Cross-lagged correlaties in longitudinaal onderzoek: ....................................................................... 24
Spaarzaamheid: ............................................................................................................................ 24
HC 6: 16 sept 2026 ....................................................................................................................... 25
Interne validiteit ............................................................................................................................. 25
Tussenpersonendesign: ................................................................................................................. 25
Pottest-only design ........................................................................................................................ 26
Bij een kleine groep ervoor zorgen dat de initiële equivalentie klopt .................................................. 26
Pretest/posttestdesign .................................................................................................................. 27
, Binnenproefpersonendesign .......................................................................................................... 27
Carryover ...................................................................................................................................... 28
Confounders in echte experimenten ............................................................................................... 30
Enkel- of dubbelblind design .......................................................................................................... 31
Placebogecontroleerd design ......................................................................................................... 31
HC 7: 21 sept 2026 ....................................................................................................................... 31
Factorieel design ........................................................................................................................... 31
Effecten in factorieel design ........................................................................................................... 33
Varianten van factoriële designs ..................................................................................................... 35
Basisprincipes van statistiek .......................................................................................................... 36
Cruciale factoren bij het testen van H0 ........................................................................................... 36
HC 8: 23 sept 2026 ....................................................................................................................... 37
Nulhypothesetoetsing .................................................................................................................... 37
Kansverdeling ................................................................................................................................ 37
P-waarde ...................................................................................................................................... 38
H₀ verwerpen:................................................................................................................................ 40
Kort onthouden 𝐻𝐴 bepaalt hoe je 𝐻0 toetst ................................................................................ 41
Externe validiteit ............................................................................................................................ 42
Aselecte steekproeftrekking ........................................................................................................... 43
Clustersteekproef/Getrapte steekproef ....................................................................................... 43
Niet-aselecte steekproeftrekking .................................................................................................... 44
HC 9: 28 sept 2026 ....................................................................................................................... 45
Gemiddelde, variantie & standaarddeviatie ..................................................................................... 45
Quasi-experimenteel design........................................................................................................... 46
Onderbroken-tijdreeksdesign: ........................................................................................................ 47
Deelnemersvariabelen................................................................................................................... 48
HC 10: 30 sept 2026 ..................................................................................................................... 50
Toetsingsgrootheid ........................................................................................................................ 50
Ongepaarde t-toets........................................................................................................................ 50
Wetenschap en ethiek ................................................................................................................... 52
2
,HC 1: 1 september 2026
Er zijn verschillende soorten wetenschappelijke disciplines. Deze zijn onder te verdelen in 2
categorieën:
- Formele wetenschappen: Bestuderen van formele relaties en systemen Hierbij wordt er
correct geredeneerd op basis van data. Onder de formele wetenschapen vallen bijv:
logica, wiskunde en informatica.
Empirische wetenschappen: Bestuderen van verschijnselen in de wereld. Kennis wordt
getoetst met behulp van observaties. Het gaat om het verzamelen van nieuwe data.
Onder de empirische wetenschappen vallen bijv: natuurkunde, geneeskunde en
psychologie.
Iets is empirisch juist als dat uit onderzoek, gegevens of data blijkt.
Iets is formeel juist als dat logisch juist is. Bijvoorbeeld: Sara is langer dan Lisa. Iris is langer dan
Sara. We kunnen de conclusie trekken dat Iris dus de langste is.
Inzichten gebaseerd op volharding, intuïtie of autoriteit worden in de wetenschap niet
toegestaan. Inzichten gebaseerd op empirisme en rationalisme worden wel goedgekeurd.
Empirisme houdt in dat je kennis opdoet door zelf op een systematische manier waar te nemen
en te ervaren. Rationalisme gaat om logisch redeneren om tot een conclusie te komen, hierbij
gebruikt men het eigen verstand. De wisselwerking tussen rationeel denken en empirisch
waarnemen zorgen ervoor dat je tot wetenschappelijke kennis kunt komen.
Geschiedenis van de wetenschap
Vanaf 1700 is de wetenschap te classificeren als modern (wetenschappelijke revolutie). Vanaf
deze periode werd kennis opgedaan door middel van de wetenschappelijke methode. Dit
houdt in dat wetenschappers een systematisch proces van meerdere stappen volgen om te
onderzoeken, kennis te verwerven of hypotheses te testen.
Vóór die tijd werd kennis gebaseerd op autoriteit. Die autoriteit was dan in de meeste gevallen
de Bijbel of Aristoteles. In 1600 werd er nog geloofd in unicorn, weerwolven en hekserij. Rond
1700 werd er niet meer geloofd in dit soort zaken. De onverklaarbare zaken die voorheen
opgelost werden met ideeën van autoriteiten, werden nu verklaard door middel van onderzoek
en logisch redeneren. Hierdoor werden in die tijd een overvloed aan ontdekkingen gedaan.
Plato (4e en 5e eeuw voor christus):
- Van mening dat mensen over aangeboren kennis beschikken. Geloofde niet in
observeren maar vond dat kennis vergaard moest worden aan de hand van de kennis die
men al had.
- Voorstander van rationalisme, maar niet van empirisme.
- Aristoteles was 1 van zijn leerlingen, die uitgroeide tot 1 van de grootste filosofen en
wetenschappers van zijn tijd. Hij geloofde dat kennis voortkomt uit eigen ideeën, maar
ook uit waarnemingen.
De denkers uit de oudheid legden de basis voor twee vormen van redeneren: deductie en
inductie. Bij deductief redeneren wordt een specifieke conclusie getrokken op basis van
algemeen erkende principes. Deductie leidt tot zekere conclusies. Bij inductief redeneren
3
, wordt een algemene conclusie getrokken op basis van specifieke waarnemingen. Inductie leidt
tot een waarschijnlijke conclusie; deze hoeft niet waar te zijn.
Bijv: als alle mensen sterfelijk zijn en Socrates een mens is, volgt deductief dar Socrates
sterfelijk is. Als je daarentegen meerdere zwarte raven ziet en concludeert dat alle raven zwart
zijn, redeneer je inductief. Hieruit volgt dat deductie tot zekere conclusies kan leiden, terwijl
veralgemeniseringen vanuit inductie onjuist kunnen zijn.
Alexander de Grote (4e en 5e eeuw voor christus):
- Veroverde grote gebieden in Egypte en Azië. Dit leidde tot hellenisme: het verspreiden
van de Griekse cultuur. De Griekse cultuur werd vermeng met elementen uit de culturen
van de veroverde gebieden, waardoor er een nieuwe, diverse cultuur ontstond.
- Tijdens deze periode stichtte Alexander de Grote een stad in Egypte “Alexandrië”. Deze
stad groeide uit tot 1 van de belangrijkste van de oude wereld. Het werd een knooppunt
voor politiek, cultuur, wetenschap en handel. Wat betreft wetenschap lag de focus op
aardrijkskunde en astronomie. Er was sterk sprake van empirisme, maar beperkt
rationalisme.
- In deze stad leefde Ptolemaeus, een astronoom, wiskundige en geograaf. Hij bedacht
het geocentrische model van het universum. Hierbij draaiden alle planeten in cirkels
om de aarde. De onregelmatige bewegingen verklaarde hij met kleinere cirkels waar de
planten op draaiden, die dan weer bewogen op de grotere cirkels (epicykles). Deze
theorie werd meer dan een millennium lang geaccepteerd. Niemand trok het in twijfel en
er werd niet gezocht naar andere verklaringen.
Geocentrisch model.
Islamitische gouden eeuw:
- Islamitische cultuur werd over grote gebieden rond de Middellandse Zee verspreid. Dit
leidde tot een bloeiende periode van filosofie, technologie, wetenschap, kunst etc. Om
deze reden werd deze periode gezien als de Gouden Eeuw voor de islamitische wereld.
- Tijdens deze periode werden de kennis en het gedachtegoed van oude Griekse centra als
Alexandrië en Athene overgedragen, verder ontwikkeld en uitgebreid. Dit leidde tot
nieuwe bevindingen.
- Het getal 0 en het plaatswaardesysteem van de getallen werden destijds uitgevonden
door al-Khwarizmi (780-845). Hierdoor kon uiteindelijk algebra (al-jabr) ontstaan.
Middeleeuwen:
- Vroege middeleeuwen (Bijbel staat centraal)
- Late middeleeuwen (Aristoteles herontdekt). Er werden pogingen gedaan om zijn
ideeën samen te voegen met de principes van het christendom. Dit is totaal niet te
vergelijken met de manier waarop wetenschap vandaag de dag bedreven wordt.
- Rond 1600 kwamen er veranderingen in de wetenschap. Er ontstond een herwaardering
van de natuurlijke filosofie, observatie werd belangrijk en de wiskunde werd toegepast
om de werkelijkheid beter te kunnen begrijpen. Dit werd mogelijk gemaakt door
ontwikkelingen in de technologie. Er kon namelijk beter geobserveerd worden doordat er
microscopen en telescopen uitgevonden werden.
- Boekdrukkunst uitgevonden. Dit was een belangrijke mijlpaal, want hierdoor werd
communicatie en verspreiding van kennis een stuk gemakkelijker.
4
HC 1: 1 september 2026 ................................................................................................................ 3
Geschiedenis van de wetenschap .................................................................................................... 3
Moderne wetenschap ...................................................................................................................... 5
HC 2: 2 september 2026 ................................................................................................................ 6
De opzet van wetenschappelijk onderzoek ........................................................................................ 6
Soort argumenten ............................................................................................................................ 7
Het wetenschappelijk argument ....................................................................................................... 8
Controverse over wetenschapsontwikkeling ..................................................................................... 9
Pseudowetenschap ......................................................................................................................... 9
HC 3: 7 september 2026 ............................................................................................................... 10
Claims .......................................................................................................................................... 11
HC 4: 9 september 2026 ............................................................................................................... 13
4 vormen van validiteit ................................................................................................................... 13
Soorten observaties ....................................................................................................................... 14
Meting ........................................................................................................................................... 15
Goede meting ................................................................................................................................ 15
Betrouwbaarheid ........................................................................................................................... 16
Constructvaliditeit beoordelen ....................................................................................................... 17
HC 5: 15 sept 2026 ....................................................................................................................... 18
Statistische validiteit...................................................................................................................... 18
Nulcorrelatie ................................................................................................................................. 20
Interne validiteit ............................................................................................................................. 21
Voorbeelden van schijncorrelatie ................................................................................................... 21
Interne validiteit vergroten .............................................................................................................. 22
Multipele-regressieanalyse ............................................................................................................ 22
Verandering over de tijd ................................................................................................................. 23
Cross-lagged correlaties in longitudinaal onderzoek: ....................................................................... 24
Spaarzaamheid: ............................................................................................................................ 24
HC 6: 16 sept 2026 ....................................................................................................................... 25
Interne validiteit ............................................................................................................................. 25
Tussenpersonendesign: ................................................................................................................. 25
Pottest-only design ........................................................................................................................ 26
Bij een kleine groep ervoor zorgen dat de initiële equivalentie klopt .................................................. 26
Pretest/posttestdesign .................................................................................................................. 27
, Binnenproefpersonendesign .......................................................................................................... 27
Carryover ...................................................................................................................................... 28
Confounders in echte experimenten ............................................................................................... 30
Enkel- of dubbelblind design .......................................................................................................... 31
Placebogecontroleerd design ......................................................................................................... 31
HC 7: 21 sept 2026 ....................................................................................................................... 31
Factorieel design ........................................................................................................................... 31
Effecten in factorieel design ........................................................................................................... 33
Varianten van factoriële designs ..................................................................................................... 35
Basisprincipes van statistiek .......................................................................................................... 36
Cruciale factoren bij het testen van H0 ........................................................................................... 36
HC 8: 23 sept 2026 ....................................................................................................................... 37
Nulhypothesetoetsing .................................................................................................................... 37
Kansverdeling ................................................................................................................................ 37
P-waarde ...................................................................................................................................... 38
H₀ verwerpen:................................................................................................................................ 40
Kort onthouden 𝐻𝐴 bepaalt hoe je 𝐻0 toetst ................................................................................ 41
Externe validiteit ............................................................................................................................ 42
Aselecte steekproeftrekking ........................................................................................................... 43
Clustersteekproef/Getrapte steekproef ....................................................................................... 43
Niet-aselecte steekproeftrekking .................................................................................................... 44
HC 9: 28 sept 2026 ....................................................................................................................... 45
Gemiddelde, variantie & standaarddeviatie ..................................................................................... 45
Quasi-experimenteel design........................................................................................................... 46
Onderbroken-tijdreeksdesign: ........................................................................................................ 47
Deelnemersvariabelen................................................................................................................... 48
HC 10: 30 sept 2026 ..................................................................................................................... 50
Toetsingsgrootheid ........................................................................................................................ 50
Ongepaarde t-toets........................................................................................................................ 50
Wetenschap en ethiek ................................................................................................................... 52
2
,HC 1: 1 september 2026
Er zijn verschillende soorten wetenschappelijke disciplines. Deze zijn onder te verdelen in 2
categorieën:
- Formele wetenschappen: Bestuderen van formele relaties en systemen Hierbij wordt er
correct geredeneerd op basis van data. Onder de formele wetenschapen vallen bijv:
logica, wiskunde en informatica.
Empirische wetenschappen: Bestuderen van verschijnselen in de wereld. Kennis wordt
getoetst met behulp van observaties. Het gaat om het verzamelen van nieuwe data.
Onder de empirische wetenschappen vallen bijv: natuurkunde, geneeskunde en
psychologie.
Iets is empirisch juist als dat uit onderzoek, gegevens of data blijkt.
Iets is formeel juist als dat logisch juist is. Bijvoorbeeld: Sara is langer dan Lisa. Iris is langer dan
Sara. We kunnen de conclusie trekken dat Iris dus de langste is.
Inzichten gebaseerd op volharding, intuïtie of autoriteit worden in de wetenschap niet
toegestaan. Inzichten gebaseerd op empirisme en rationalisme worden wel goedgekeurd.
Empirisme houdt in dat je kennis opdoet door zelf op een systematische manier waar te nemen
en te ervaren. Rationalisme gaat om logisch redeneren om tot een conclusie te komen, hierbij
gebruikt men het eigen verstand. De wisselwerking tussen rationeel denken en empirisch
waarnemen zorgen ervoor dat je tot wetenschappelijke kennis kunt komen.
Geschiedenis van de wetenschap
Vanaf 1700 is de wetenschap te classificeren als modern (wetenschappelijke revolutie). Vanaf
deze periode werd kennis opgedaan door middel van de wetenschappelijke methode. Dit
houdt in dat wetenschappers een systematisch proces van meerdere stappen volgen om te
onderzoeken, kennis te verwerven of hypotheses te testen.
Vóór die tijd werd kennis gebaseerd op autoriteit. Die autoriteit was dan in de meeste gevallen
de Bijbel of Aristoteles. In 1600 werd er nog geloofd in unicorn, weerwolven en hekserij. Rond
1700 werd er niet meer geloofd in dit soort zaken. De onverklaarbare zaken die voorheen
opgelost werden met ideeën van autoriteiten, werden nu verklaard door middel van onderzoek
en logisch redeneren. Hierdoor werden in die tijd een overvloed aan ontdekkingen gedaan.
Plato (4e en 5e eeuw voor christus):
- Van mening dat mensen over aangeboren kennis beschikken. Geloofde niet in
observeren maar vond dat kennis vergaard moest worden aan de hand van de kennis die
men al had.
- Voorstander van rationalisme, maar niet van empirisme.
- Aristoteles was 1 van zijn leerlingen, die uitgroeide tot 1 van de grootste filosofen en
wetenschappers van zijn tijd. Hij geloofde dat kennis voortkomt uit eigen ideeën, maar
ook uit waarnemingen.
De denkers uit de oudheid legden de basis voor twee vormen van redeneren: deductie en
inductie. Bij deductief redeneren wordt een specifieke conclusie getrokken op basis van
algemeen erkende principes. Deductie leidt tot zekere conclusies. Bij inductief redeneren
3
, wordt een algemene conclusie getrokken op basis van specifieke waarnemingen. Inductie leidt
tot een waarschijnlijke conclusie; deze hoeft niet waar te zijn.
Bijv: als alle mensen sterfelijk zijn en Socrates een mens is, volgt deductief dar Socrates
sterfelijk is. Als je daarentegen meerdere zwarte raven ziet en concludeert dat alle raven zwart
zijn, redeneer je inductief. Hieruit volgt dat deductie tot zekere conclusies kan leiden, terwijl
veralgemeniseringen vanuit inductie onjuist kunnen zijn.
Alexander de Grote (4e en 5e eeuw voor christus):
- Veroverde grote gebieden in Egypte en Azië. Dit leidde tot hellenisme: het verspreiden
van de Griekse cultuur. De Griekse cultuur werd vermeng met elementen uit de culturen
van de veroverde gebieden, waardoor er een nieuwe, diverse cultuur ontstond.
- Tijdens deze periode stichtte Alexander de Grote een stad in Egypte “Alexandrië”. Deze
stad groeide uit tot 1 van de belangrijkste van de oude wereld. Het werd een knooppunt
voor politiek, cultuur, wetenschap en handel. Wat betreft wetenschap lag de focus op
aardrijkskunde en astronomie. Er was sterk sprake van empirisme, maar beperkt
rationalisme.
- In deze stad leefde Ptolemaeus, een astronoom, wiskundige en geograaf. Hij bedacht
het geocentrische model van het universum. Hierbij draaiden alle planeten in cirkels
om de aarde. De onregelmatige bewegingen verklaarde hij met kleinere cirkels waar de
planten op draaiden, die dan weer bewogen op de grotere cirkels (epicykles). Deze
theorie werd meer dan een millennium lang geaccepteerd. Niemand trok het in twijfel en
er werd niet gezocht naar andere verklaringen.
Geocentrisch model.
Islamitische gouden eeuw:
- Islamitische cultuur werd over grote gebieden rond de Middellandse Zee verspreid. Dit
leidde tot een bloeiende periode van filosofie, technologie, wetenschap, kunst etc. Om
deze reden werd deze periode gezien als de Gouden Eeuw voor de islamitische wereld.
- Tijdens deze periode werden de kennis en het gedachtegoed van oude Griekse centra als
Alexandrië en Athene overgedragen, verder ontwikkeld en uitgebreid. Dit leidde tot
nieuwe bevindingen.
- Het getal 0 en het plaatswaardesysteem van de getallen werden destijds uitgevonden
door al-Khwarizmi (780-845). Hierdoor kon uiteindelijk algebra (al-jabr) ontstaan.
Middeleeuwen:
- Vroege middeleeuwen (Bijbel staat centraal)
- Late middeleeuwen (Aristoteles herontdekt). Er werden pogingen gedaan om zijn
ideeën samen te voegen met de principes van het christendom. Dit is totaal niet te
vergelijken met de manier waarop wetenschap vandaag de dag bedreven wordt.
- Rond 1600 kwamen er veranderingen in de wetenschap. Er ontstond een herwaardering
van de natuurlijke filosofie, observatie werd belangrijk en de wiskunde werd toegepast
om de werkelijkheid beter te kunnen begrijpen. Dit werd mogelijk gemaakt door
ontwikkelingen in de technologie. Er kon namelijk beter geobserveerd worden doordat er
microscopen en telescopen uitgevonden werden.
- Boekdrukkunst uitgevonden. Dit was een belangrijke mijlpaal, want hierdoor werd
communicatie en verspreiding van kennis een stuk gemakkelijker.
4
