Sociaal werker in actie!
Onderzoeksverslag
Naam: Shanti Sandvliet
Studentnummer:
Basisgroep:
Profielgroep: Jeugd
Inleverdatum: 05-01-2026
Aantal woorden: 17025 woorden
Docent:
,Inhoudsopgave
Samenvatting............................................................................................................................... 2
Inleiding........................................................................................................................................ 4
Hoofdstuk 2: Themaverkenning................................................................................................. 7
2.1: Macro................................................................................................................................7
2.2: Meso............................................................................................................................... 10
2.3: Micro............................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 3: Doel- en vraagstelling........................................................................................ 16
3.1: Doelstelling..................................................................................................................... 16
3.2 Begripsafbakening........................................................................................................... 16
3.3: Hoofd- en deelvragen..................................................................................................... 17
Hoofdstuk 4: Onderzoeksopzet................................................................................................18
4.1 Onderzoeksdesign...........................................................................................................19
4.2 Onderzoeksgroep en dataverzameling............................................................................19
4.3 Data-analyse....................................................................................................................21
4.4 Ethische aspecten, validiteit en betrouwbaarheid............................................................23
Hoofdstuk 5: Analyse van de resultaten................................................................................. 25
5.1: Hoe worden rustplekken (time-ins) momenteel ingezet binnen SO De Heldring?..........26
5.2: Hoe ervaren professionals de invloed van een goed ingezette time-in?........................ 30
5.3: Welke belemmeringen ervaren professionals bij het inzetten van rustplekken bij
leerlingen met ASS?.............................................................................................................. 35
5.4: Wat hebben onderwijsprofessionals nodig om rustplekken volgens de
orthopedagogische aanpak in te zetten?...............................................................................38
Hoofdstuk 6: Conclusie en discussie...................................................................................... 42
Literatuurlijst..............................................................................................................................46
Bijlage......................................................................................................................................... 52
1
,Samenvatting
In het speciaal onderwijs ervaren veel kinderen met een autismespectrumstoornis (ASS)
dagelijks overprikkeling door geluid, beweging, licht en sociale interacties, omdat zij prikkels
vaak intenser verwerken en daardoor sneller overvraagd raken (Kinderen met
Autismespectrumstoornis Wel Empathisch, z.d.). Hierdoor wordt leren moeilijker en is een
veilige en voorspelbare leeromgeving extra belangrijk. SO De Heldring werkt daarom met
rustplekken (time-ins): plekken in of nabij de klas waar leerlingen bij oplopende spanning
kunnen herstellen en ondersteund worden in hun emotieregulatie. In de praktijk werden
signalen zichtbaar dat de inzet van deze rustplekken minder eenduidig en minder structureel
verloopt, waardoor de werking per klas verschilt. Dit vormde de aanleiding voor het onderzoek.
Het onderzoek richtte zich op de hoofdvraag: Hoe ervaren onderwijsprofessionals binnen SO
De Heldring de huidige inzet van rustplekken (time-ins) in de klassenpraktijk?
Om hier antwoord op te geven is gekozen voor kwalitatief onderzoek met semi-gestructureerde
interviews. Verschillende onderwijsprofessionals die dagelijks betrokken zijn bij de inzet van
rustplekken zijn geïnterviewd, waaronder leerkrachten, onderwijsassistenten en een
SJSO-begeleiders vanuit Cordaan. De interviews zijn gecodeerd en thematisch geanalyseerd,
waarbij patronen en knelpunten in de dagelijkse praktijk zichtbaar werden.
Uit de resultaten blijkt dat professionals de time-in in de basis zien als een waardevol en
passend middel om leerlingen met ASS te ondersteunen. De rustplek wordt omschreven als
een veilige, prikkelarme plek waar een kind kan reguleren zonder buitengesloten te worden.
Tegelijkertijd is de inzet in de praktijk niet uniform. Professionals geven aan dat de time-in soms
preventief wordt ingezet, maar regelmatig pas wanneer spanning al hoog is. Hierdoor wordt de
time-in soms pas ingezet wanneer een leerling al overstuur is, waardoor de rustplek minder
preventief werkt en vooral wordt gebruikt om escalatie te begrenzen. De mate waarin dit
gebeurt, blijkt samen te hangen met rolverdeling in de klas, beschikbare tijd en werkdruk.
De belangrijkste belemmeringen die professionals ervaren zijn verschillen in visie en handelen
binnen teams, het ontbreken van gedragen afspraken, werkdruk en personele bezetting, en
onduidelijkheid over wie beslist en uitvoert, wat wijst op een gebrek aan gemeenschappelijke
besluitvorming en gedeelde visie binnen teams. Dit komt overeen met bevindingen dat
professionals vaak individueel besluiten nemen en er weinig facilitering is van gezamenlijke
besluitvorming binnen organisaties, waardoor er onzekerheid en variatie in handelen ontstaat.
(Spierts et al., 2017). Ook hiërarchie en de positie van externen spelen een rol in hoe vrij
professionals zich voelen om te handelen of situaties bespreekbaar te maken. Wanneer de inzet
van de time-in wisselend is, ervaren leerlingen de rustplek soms als straf, wat kan leiden tot
weerstand, frustratie en extra ontregeling.
2
, Professionals geven aan dat zij behoefte hebben aan een gedeelde visie, heldere afspraken
over timing en rolverdeling, scholing in signalering en regulatie bij ASS en een teamklimaat
waarin openheid en vertrouwen aanwezig zijn. Tegelijkertijd willen zij ruimte behouden voor
professionele afwegingen, waardoor er behoefte is aan duidelijke kaders zonder een rigide
stappenplan. Een goed ingezette time-in wordt door professionals als positief ervaren:
leerlingen herstellen sneller, voelen zich veiliger en kunnen eerder weer meedoen, de
groepsrust blijft stabieler en de samenwerking in het team wordt sterker wanneer er consistent
wordt gehandeld.
De conclusie is dat rustplekken binnen SO De Heldring inhoudelijk waardevol en passend zijn,
maar organisatorisch kwetsbaar door verschillen in uitvoering en samenwerking. De effectiviteit
van de time-in hangt minder af van de plek zelf en meer van voorspelbaar en afgestemd
handelen door professionals. Deze uitkomsten zijn relevant voor de beroepspraktijk van sociaal
werk, omdat zij laten zien dat het creëren van ruimte voor kinderen en jongeren in de klas niet
alleen gaat om voorzieningen, maar vooral om gezamenlijke pedagogische afstemming en
teamprocessen. De bevindingen kunnen worden toegepast door binnen de school te werken
aan gedeelde afspraken, rol helderheid, scholing en terugkerende evaluatiemomenten, zodat
rustplekken structureel bijdragen aan veiligheid, zelfregulatie en ontwikkelingskansen voor
kinderen met ASS.
3
Onderzoeksverslag
Naam: Shanti Sandvliet
Studentnummer:
Basisgroep:
Profielgroep: Jeugd
Inleverdatum: 05-01-2026
Aantal woorden: 17025 woorden
Docent:
,Inhoudsopgave
Samenvatting............................................................................................................................... 2
Inleiding........................................................................................................................................ 4
Hoofdstuk 2: Themaverkenning................................................................................................. 7
2.1: Macro................................................................................................................................7
2.2: Meso............................................................................................................................... 10
2.3: Micro............................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 3: Doel- en vraagstelling........................................................................................ 16
3.1: Doelstelling..................................................................................................................... 16
3.2 Begripsafbakening........................................................................................................... 16
3.3: Hoofd- en deelvragen..................................................................................................... 17
Hoofdstuk 4: Onderzoeksopzet................................................................................................18
4.1 Onderzoeksdesign...........................................................................................................19
4.2 Onderzoeksgroep en dataverzameling............................................................................19
4.3 Data-analyse....................................................................................................................21
4.4 Ethische aspecten, validiteit en betrouwbaarheid............................................................23
Hoofdstuk 5: Analyse van de resultaten................................................................................. 25
5.1: Hoe worden rustplekken (time-ins) momenteel ingezet binnen SO De Heldring?..........26
5.2: Hoe ervaren professionals de invloed van een goed ingezette time-in?........................ 30
5.3: Welke belemmeringen ervaren professionals bij het inzetten van rustplekken bij
leerlingen met ASS?.............................................................................................................. 35
5.4: Wat hebben onderwijsprofessionals nodig om rustplekken volgens de
orthopedagogische aanpak in te zetten?...............................................................................38
Hoofdstuk 6: Conclusie en discussie...................................................................................... 42
Literatuurlijst..............................................................................................................................46
Bijlage......................................................................................................................................... 52
1
,Samenvatting
In het speciaal onderwijs ervaren veel kinderen met een autismespectrumstoornis (ASS)
dagelijks overprikkeling door geluid, beweging, licht en sociale interacties, omdat zij prikkels
vaak intenser verwerken en daardoor sneller overvraagd raken (Kinderen met
Autismespectrumstoornis Wel Empathisch, z.d.). Hierdoor wordt leren moeilijker en is een
veilige en voorspelbare leeromgeving extra belangrijk. SO De Heldring werkt daarom met
rustplekken (time-ins): plekken in of nabij de klas waar leerlingen bij oplopende spanning
kunnen herstellen en ondersteund worden in hun emotieregulatie. In de praktijk werden
signalen zichtbaar dat de inzet van deze rustplekken minder eenduidig en minder structureel
verloopt, waardoor de werking per klas verschilt. Dit vormde de aanleiding voor het onderzoek.
Het onderzoek richtte zich op de hoofdvraag: Hoe ervaren onderwijsprofessionals binnen SO
De Heldring de huidige inzet van rustplekken (time-ins) in de klassenpraktijk?
Om hier antwoord op te geven is gekozen voor kwalitatief onderzoek met semi-gestructureerde
interviews. Verschillende onderwijsprofessionals die dagelijks betrokken zijn bij de inzet van
rustplekken zijn geïnterviewd, waaronder leerkrachten, onderwijsassistenten en een
SJSO-begeleiders vanuit Cordaan. De interviews zijn gecodeerd en thematisch geanalyseerd,
waarbij patronen en knelpunten in de dagelijkse praktijk zichtbaar werden.
Uit de resultaten blijkt dat professionals de time-in in de basis zien als een waardevol en
passend middel om leerlingen met ASS te ondersteunen. De rustplek wordt omschreven als
een veilige, prikkelarme plek waar een kind kan reguleren zonder buitengesloten te worden.
Tegelijkertijd is de inzet in de praktijk niet uniform. Professionals geven aan dat de time-in soms
preventief wordt ingezet, maar regelmatig pas wanneer spanning al hoog is. Hierdoor wordt de
time-in soms pas ingezet wanneer een leerling al overstuur is, waardoor de rustplek minder
preventief werkt en vooral wordt gebruikt om escalatie te begrenzen. De mate waarin dit
gebeurt, blijkt samen te hangen met rolverdeling in de klas, beschikbare tijd en werkdruk.
De belangrijkste belemmeringen die professionals ervaren zijn verschillen in visie en handelen
binnen teams, het ontbreken van gedragen afspraken, werkdruk en personele bezetting, en
onduidelijkheid over wie beslist en uitvoert, wat wijst op een gebrek aan gemeenschappelijke
besluitvorming en gedeelde visie binnen teams. Dit komt overeen met bevindingen dat
professionals vaak individueel besluiten nemen en er weinig facilitering is van gezamenlijke
besluitvorming binnen organisaties, waardoor er onzekerheid en variatie in handelen ontstaat.
(Spierts et al., 2017). Ook hiërarchie en de positie van externen spelen een rol in hoe vrij
professionals zich voelen om te handelen of situaties bespreekbaar te maken. Wanneer de inzet
van de time-in wisselend is, ervaren leerlingen de rustplek soms als straf, wat kan leiden tot
weerstand, frustratie en extra ontregeling.
2
, Professionals geven aan dat zij behoefte hebben aan een gedeelde visie, heldere afspraken
over timing en rolverdeling, scholing in signalering en regulatie bij ASS en een teamklimaat
waarin openheid en vertrouwen aanwezig zijn. Tegelijkertijd willen zij ruimte behouden voor
professionele afwegingen, waardoor er behoefte is aan duidelijke kaders zonder een rigide
stappenplan. Een goed ingezette time-in wordt door professionals als positief ervaren:
leerlingen herstellen sneller, voelen zich veiliger en kunnen eerder weer meedoen, de
groepsrust blijft stabieler en de samenwerking in het team wordt sterker wanneer er consistent
wordt gehandeld.
De conclusie is dat rustplekken binnen SO De Heldring inhoudelijk waardevol en passend zijn,
maar organisatorisch kwetsbaar door verschillen in uitvoering en samenwerking. De effectiviteit
van de time-in hangt minder af van de plek zelf en meer van voorspelbaar en afgestemd
handelen door professionals. Deze uitkomsten zijn relevant voor de beroepspraktijk van sociaal
werk, omdat zij laten zien dat het creëren van ruimte voor kinderen en jongeren in de klas niet
alleen gaat om voorzieningen, maar vooral om gezamenlijke pedagogische afstemming en
teamprocessen. De bevindingen kunnen worden toegepast door binnen de school te werken
aan gedeelde afspraken, rol helderheid, scholing en terugkerende evaluatiemomenten, zodat
rustplekken structureel bijdragen aan veiligheid, zelfregulatie en ontwikkelingskansen voor
kinderen met ASS.
3
