Samenvatting tentamen Natuur &
Handschrift
Pabo, Hogeschool Utrecht, Jaar 2
,Inhoudsopgave
Natuur ......................................................................................................................................... 3
Natuuronderwijs inzichtelijk, Kersbergen, C. & Haarhuis, A. ................................................................3
Hoofdstuk 1: Planten ...................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Dieren ................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 4: Ecologie en Duurzaamheid ..................................................................................... 45
Praktische didactiek voor Natuur & Techniek, Marell, J. & Vaan, E. de ................................................ 64
Hoofdstuk 3 .............................................................................................................................. 64
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 64
Hoofdstuk 7.4............................................................................................................................ 65
Hoofdstuk 8 .............................................................................................................................. 66
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 66
Hoofdstuk 10............................................................................................................................. 67
Hoofdstuk 11............................................................................................................................. 68
Hoofdstuk 12............................................................................................................................. 69
Hoofdstuk 13............................................................................................................................. 70
Hoofdstuk 19............................................................................................................................. 71
Hoofdstuk 21............................................................................................................................. 72
Hoofdstuk 22............................................................................................................................. 72
Lijst met planten & dieren voor het tentamen ................................................................................... 74
Handschrift .................................................................................................................................84
Scholten, A., & Hamerling, B. Schriftkennis. 2014 ............................................................................ 84
Schrijven en schrijfonderwijs ...................................................................................................... 84
Leerlijn schrijfonderwijs ............................................................................................................. 84
................................................................................................................................................. 86
De groepen binnen de leerlijn ..................................................................................................... 86
Didactiek van het handschriftonderwijs ...................................................................................... 87
Belangrijke handschrift criteria ................................................................................................... 88
Correctie en feedback................................................................................................................ 89
Uitdagend handschriftonderwijs ................................................................................................. 89
Ergonomie van pengreep en schrijfhouding ................................................................................. 90
Dik grafisch materiaal ................................................................................................................ 91
Linkshandigheid ........................................................................................................................ 91
Het jongere kind in de onderbouw ............................................................................................... 91
Schrijfpatronen ......................................................................................................................... 92
Kleuren, arceren en tekenen ....................................................................................................... 93
Omgaan met lettervormen in de onderbouw................................................................................ 93
Ophaal vanaf de grondlijn .......................................................................................................... 94
Toetsenbordvaardigheid ............................................................................................................. 94
Het oudere kind in de bovenbouw ............................................................................................... 95
Handschriftbegeleiding .............................................................................................................. 96
Temposchrijven ......................................................................................................................... 96
Sier- en creatief schrift ............................................................................................................... 96
Vakoverstijgend schrijven ........................................................................................................... 97
Handschriftproblemen analyseren ............................................................................................. 97
Veelvoorkomende handschriftproblemen ................................................................................... 98
Handelingsplan handschriftverbetering ...................................................................................... 99
Letterkennis en didactiek ........................................................................................................... 99
Schrijfrijpheidstoets voor groep 2 en 3 ...................................................................................... 101
Grafische vaardigheidstoets ..................................................................................................... 103
Verschil tussen de twee toetsen ............................................................................................... 107
,Natuur
Natuuronderwijs inzichtelijk, Kersbergen, C. & Haarhuis, A.
Hoofdstuk 1: Planten
Dit hoofdstuk gaat over planten, hun bouw, hun voortplanting, seizoensverschijnselen
en schimmels/paddenstoelen. De belangrijkste kerndoelen zijn dat leerlingen planten
en dieren in hun eigen omgeving leren onderscheiden, benoemen en begrijpen hoe ze
functioneren.
Planten worden niet alleen als “gewone” bloemen en bomen bekeken, maar ook breder:
mossen, varens, wieren/algen, paardenstaarten, zaadplanten en
schimmels/paddenstoelen komen aan bod. Schimmels blijken uiteindelijk geen planten
te zijn, maar horen wel bij dit hoofdstuk omdat ze vaak met planten en herfst worden
geassocieerd.
1.1 Indeling van het plantenrijk
De groene wereld van planten
Het plantenrijk is heel divers, maar de meeste planten hebben één belangrijk
gemeenschappelijk kenmerk: ze bevatten bladgroen. Bladgroen zit in bladgroenkorrels,
vooral in de bladeren. Door bladgroen kunnen planten aan fotosynthese doen.
Fotosynthese betekent dat een plant met behulp van zonlicht, water en koolstofdioxide
energierijke suikers maakt. Daarbij komt zuurstof vrij. Planten vormen daardoor de basis
van bijna alle voedselketens.
Belangrijk:
• Planten maken hun eigen voedsel via fotosynthese.
• Ze zijn dus producenten.
• Dierlijke cellen hebben geen bladgroen.
• De groene kleur van planten komt door bladgroen.
• Er zijn enorm veel plantensoorten, waarvan veel nog niet volledig ontdekt zijn.
Planten worden ingedeeld op basis van bouw en voortplanting. De hoofdgroepen zijn:
1. wieren/algen
2. mossen
3. paardenstaarten
4. varens
5. zaadplanten
Zaadplanten worden weer verdeeld in:
• coniferen/naaktzadigen
• bloemplanten/bedektzadigen
, Wieren/algen
Wieren, ook algen genoemd, hebben de eenvoudigste bouw. Ze hebben geen echte
wortels, stengels en bladeren. Toch hebben ze wel bladgroen, waardoor ze via
fotosynthese hun eigen voedsel kunnen maken.
Ze leven vooral in water, bijvoorbeeld in zee of zoet water. Omdat wieren in grote
hoeveelheden voorkomen, leveren zij een groot deel van de zuurstof in de atmosfeer.
Er zijn verschillende vormen:
• eencellige wieren, alleen zichtbaar met microscoop
• draadvormige wieren
• kranswier
• bruin blaaswier
• boomalgen op stammen of vochtige plekken
Boomalgen groeien vaak op vochtige kanten van bomen, bijvoorbeeld aan de
schaduwrijke noordkant. Ze zijn dus afhankelijk van vocht.
Korstmossen
Korstmossen lijken soms op mossen, maar dat zijn ze niet. Een korstmos is een
samenlevingsvorm van een alg en een schimmel.
De alg maakt via fotosynthese voedsel. De schimmel houdt vocht en mineralen vast en
beschermt de alg tegen uitdroging.
Korstmossen zijn gevoelig voor luchtvervuiling. Daarom kunnen ze dienen als natuurlijke
graadmeter voor luchtkwaliteit. Als er veel korstmossen groeien, is de lucht vaak relatief
schoon.
Handschrift
Pabo, Hogeschool Utrecht, Jaar 2
,Inhoudsopgave
Natuur ......................................................................................................................................... 3
Natuuronderwijs inzichtelijk, Kersbergen, C. & Haarhuis, A. ................................................................3
Hoofdstuk 1: Planten ...................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Dieren ................................................................................................................... 26
Hoofdstuk 4: Ecologie en Duurzaamheid ..................................................................................... 45
Praktische didactiek voor Natuur & Techniek, Marell, J. & Vaan, E. de ................................................ 64
Hoofdstuk 3 .............................................................................................................................. 64
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 64
Hoofdstuk 7.4............................................................................................................................ 65
Hoofdstuk 8 .............................................................................................................................. 66
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 66
Hoofdstuk 10............................................................................................................................. 67
Hoofdstuk 11............................................................................................................................. 68
Hoofdstuk 12............................................................................................................................. 69
Hoofdstuk 13............................................................................................................................. 70
Hoofdstuk 19............................................................................................................................. 71
Hoofdstuk 21............................................................................................................................. 72
Hoofdstuk 22............................................................................................................................. 72
Lijst met planten & dieren voor het tentamen ................................................................................... 74
Handschrift .................................................................................................................................84
Scholten, A., & Hamerling, B. Schriftkennis. 2014 ............................................................................ 84
Schrijven en schrijfonderwijs ...................................................................................................... 84
Leerlijn schrijfonderwijs ............................................................................................................. 84
................................................................................................................................................. 86
De groepen binnen de leerlijn ..................................................................................................... 86
Didactiek van het handschriftonderwijs ...................................................................................... 87
Belangrijke handschrift criteria ................................................................................................... 88
Correctie en feedback................................................................................................................ 89
Uitdagend handschriftonderwijs ................................................................................................. 89
Ergonomie van pengreep en schrijfhouding ................................................................................. 90
Dik grafisch materiaal ................................................................................................................ 91
Linkshandigheid ........................................................................................................................ 91
Het jongere kind in de onderbouw ............................................................................................... 91
Schrijfpatronen ......................................................................................................................... 92
Kleuren, arceren en tekenen ....................................................................................................... 93
Omgaan met lettervormen in de onderbouw................................................................................ 93
Ophaal vanaf de grondlijn .......................................................................................................... 94
Toetsenbordvaardigheid ............................................................................................................. 94
Het oudere kind in de bovenbouw ............................................................................................... 95
Handschriftbegeleiding .............................................................................................................. 96
Temposchrijven ......................................................................................................................... 96
Sier- en creatief schrift ............................................................................................................... 96
Vakoverstijgend schrijven ........................................................................................................... 97
Handschriftproblemen analyseren ............................................................................................. 97
Veelvoorkomende handschriftproblemen ................................................................................... 98
Handelingsplan handschriftverbetering ...................................................................................... 99
Letterkennis en didactiek ........................................................................................................... 99
Schrijfrijpheidstoets voor groep 2 en 3 ...................................................................................... 101
Grafische vaardigheidstoets ..................................................................................................... 103
Verschil tussen de twee toetsen ............................................................................................... 107
,Natuur
Natuuronderwijs inzichtelijk, Kersbergen, C. & Haarhuis, A.
Hoofdstuk 1: Planten
Dit hoofdstuk gaat over planten, hun bouw, hun voortplanting, seizoensverschijnselen
en schimmels/paddenstoelen. De belangrijkste kerndoelen zijn dat leerlingen planten
en dieren in hun eigen omgeving leren onderscheiden, benoemen en begrijpen hoe ze
functioneren.
Planten worden niet alleen als “gewone” bloemen en bomen bekeken, maar ook breder:
mossen, varens, wieren/algen, paardenstaarten, zaadplanten en
schimmels/paddenstoelen komen aan bod. Schimmels blijken uiteindelijk geen planten
te zijn, maar horen wel bij dit hoofdstuk omdat ze vaak met planten en herfst worden
geassocieerd.
1.1 Indeling van het plantenrijk
De groene wereld van planten
Het plantenrijk is heel divers, maar de meeste planten hebben één belangrijk
gemeenschappelijk kenmerk: ze bevatten bladgroen. Bladgroen zit in bladgroenkorrels,
vooral in de bladeren. Door bladgroen kunnen planten aan fotosynthese doen.
Fotosynthese betekent dat een plant met behulp van zonlicht, water en koolstofdioxide
energierijke suikers maakt. Daarbij komt zuurstof vrij. Planten vormen daardoor de basis
van bijna alle voedselketens.
Belangrijk:
• Planten maken hun eigen voedsel via fotosynthese.
• Ze zijn dus producenten.
• Dierlijke cellen hebben geen bladgroen.
• De groene kleur van planten komt door bladgroen.
• Er zijn enorm veel plantensoorten, waarvan veel nog niet volledig ontdekt zijn.
Planten worden ingedeeld op basis van bouw en voortplanting. De hoofdgroepen zijn:
1. wieren/algen
2. mossen
3. paardenstaarten
4. varens
5. zaadplanten
Zaadplanten worden weer verdeeld in:
• coniferen/naaktzadigen
• bloemplanten/bedektzadigen
, Wieren/algen
Wieren, ook algen genoemd, hebben de eenvoudigste bouw. Ze hebben geen echte
wortels, stengels en bladeren. Toch hebben ze wel bladgroen, waardoor ze via
fotosynthese hun eigen voedsel kunnen maken.
Ze leven vooral in water, bijvoorbeeld in zee of zoet water. Omdat wieren in grote
hoeveelheden voorkomen, leveren zij een groot deel van de zuurstof in de atmosfeer.
Er zijn verschillende vormen:
• eencellige wieren, alleen zichtbaar met microscoop
• draadvormige wieren
• kranswier
• bruin blaaswier
• boomalgen op stammen of vochtige plekken
Boomalgen groeien vaak op vochtige kanten van bomen, bijvoorbeeld aan de
schaduwrijke noordkant. Ze zijn dus afhankelijk van vocht.
Korstmossen
Korstmossen lijken soms op mossen, maar dat zijn ze niet. Een korstmos is een
samenlevingsvorm van een alg en een schimmel.
De alg maakt via fotosynthese voedsel. De schimmel houdt vocht en mineralen vast en
beschermt de alg tegen uitdroging.
Korstmossen zijn gevoelig voor luchtvervuiling. Daarom kunnen ze dienen als natuurlijke
graadmeter voor luchtkwaliteit. Als er veel korstmossen groeien, is de lucht vaak relatief
schoon.
