WEEK 1 - WAT IS CRIMINOLOGIE?
BEPERKINGEN & DILEMMA’S VAN DEFINITIES CRIMINOLOGIE
• Criminologie kent geen eenduidige definitie; verschillende auteurs en tradities leggen
accenten op andere aspecten (criminaliteit, daders, maatschappelijke reacties).
• Criminologie is een empirische wetenschap: ze wil betrouwbare en precieze kennis
leveren over criminaliteit, mensen die misdaden plegen en maatschappelijke reacties
daarop.
• Ze gaat over het “Sein” (hoe het is) en niet over het “Sollen” (hoe het hoort).
Normatieve kwesties staan dus niet centraal, maar zijn niet helemaal te vermijden,
aangezien criminaliteit en straf normatief geladen zijn.
• Criminologie is multidisciplinair: ze maakt gebruik van inzichten uit sociologie,
psychologie, economie, geneeskunde, antropologie en andere sociale wetenschappen.
• Sutherland: criminologie is “the body of knowledge regarding crime as a social
phenomenon”, met nadruk op drie kernvragen:
- hoe en waarom strafwetten worden gemaakt;
- hoe en waarom strafwetten worden overtreden;
- hoe en waarom de samenleving reageert
(wetgever, politie / justitie, media, burgers).
• Dilemma’s & beperkingen:
- De breedte van open definities betekent dat criminologie tegelijk naar
gedragsmatige, normatieve en maatschappelijke reactiekanten kijkt — dat maakt
afbakening lastig.
- Vanwege overlap met andere disciplines is de vakgrens niet duidelijk: wat valt
binnen ‘criminologie’ en wat bij een andere discipline?
- In kwalitatieve studies is de breedte versterkt: de nadruk op beleving en
betekenisgeving zet thema’s op de agenda die ergens anders misschien als
sociaal-psychologische of culturele studie worden gezien.
,• Historische wortels:
- Beccaria (rechtsfilosoof) – pleitte tegen willekeur en wreedheid in straffen.
- Quetelet (statisticus) – criminaliteit is afhankelijk van maatschappelijke
wetmatigheden.
- Lombroso (gevangenisarts) – criminele antropologie, koppeling tussen biologische
kenmerken en criminaliteit.
-> Later: sociologische, psychologische, economische en culturele invalshoeken.
• Typische vragen zijn:
- Waarom variëren criminaliteitscijfers over tijd en tussen culturen?
- Waarom plegen sommige mensen wel en anderen geen misdaden?
- Hoe ontstaan criminele bendes en waarom?
- Hoe kan criminaliteit worden voorkomen?
- Waarom plegen ‘normale’ mensen zinloos geweld?
KENMERKEN VAN CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
& VERSCHIL MET DE RECHTSWETENSCHAP
• Criminologie baseert zich op waarneming, ervaring en observatie; uitgangspunt is
betrouwbare en precieze kennis over criminaliteit en reacties daarop.
- Aanpak is systematisch: theorieën, empirische data en methoden worden gebruikt
om fenomenen te verklaren.
• Criminologie leent begrippen, theorieën en methoden uit een aantal andere disciplines:
sociologie, psychologie, economie, antropologie, geneeskunde, biologie, statistiek etc.
- Vanwege die breedte variëren de onderzoeksvragen en -methoden sterk.
• Criminologie maakt gebruik van kwantitatieve (statistieken, criminaliteitscijfers) en
kwalitatieve methoden (veldwerk, interviews, etnografie, casestudies).
- De aanwezigheid van beide werkwijzen benadrukt de empirische aard en het
brede instrumentarium van de discipline.
• Criminologie is primair empirisch: zij bestudeert feitelijke verschijnselen — wie pleegt
misdrijven, waarom, hoe reageert de samenleving, welke patronen zijn er, en zoekt
verklaringen in de werkelijkheid.
• Rechtswetenschap is primair normatief: zij bestudeert wetten, rechtsbeginselen en stelt
vragen over wat hoort te gebeuren, interpretatie van rechtsregels en hoe recht toegepast
moet worden.
,• Verschil:
- Rechtswetenschap analyseert normen en hun logica.
- Criminologie bestudeert op welke manier die normen tot stand komen, worden
overtreden en hoe instituties, burgers en media erop reageren.
EMPIRISCH VERSUS NORMATIEF
• Criminologie is een empirische discipline, maar het onderwerp (criminaliteit, straf) krijgt
automatisch een normatieve lading. Het kan dus niet helemaal gescheiden blijven van
morele, juridische en politieke overwegingen.
• Criminologen streven naar objectieve, neutrale en controleerbare kennis: systematische
observatie, data en theorie.
- Uitgangspunt: een realistisch beeld scheppen en emoties / morele oordelen waar
mogelijk uit de empirische analyse laten.
• Afgezien van die ambitie is normatieve inspraak niet te vermijden.
Kwalitatieve methoden maken dit expliciet:
- Keuzes over wiens ervaringen je bestudeert (slachtoffers, daders, professionals);
- Interpretatie van verhalen en gegevens;
- Nadruk op ethische of politieke implicaties.
• Empirisch: verklaren en beschrijven van criminaliteitsfenomenen.
• Maatschappelijk / normatief: discussies over straf, rechtvaardigheid en beleid.
- Wat zou het beste beleid zijn in termen van preventie of strafmaat?
• Criminologie streeft ernaar om bewust blijven van die spanning en expliciet te
reflecteren op methodologische en normatieve keuzes; neutraliteit is streefdoel maar
geen absolute waarheid.
, DEFINITIE & FUNCTIE VAN EEN CRIMINOLOGISCHE THEORIE
• Theorie: wetenschappelijk model of uitspraak over waarnemingen; beschrijven en
verklaren hoe waargenomen verschijnselen met elkaar samenhangen.
• Belang & functies:
- Verklaren: proberen verklaringen te geven waarom mensen criminaliteit plegen,
waarom criminaliteit varieert, etc.
- Systematiseren: geven van begrippen en structuren waarmee empirische data
betekenis krijgen.
- Beleidsrelevantie: richting geven aan preventie- en interventiestrategieën.
• Criminologische theorie werkt als een interpretatiekader ('bril'): ze helpt
verschijnselen te verklaren en data betekenis te geven, maar vervormt ook en moet
de hele tijd worden aangepast.
• Elke theorie draagt impliciet of expliciet een mensbeeld en maatschappijvisie met zich
mee (nadruk op individuele rationaliteit vs. nadruk op structurele ongelijkheid) — speelt
een rol in analyse en oplossingen.
CHICAGO SCHOOL
• Chicago school: in het begin van de 20e eeuw in de stad Chicago, sterk gerelateerd aan
urbanisatie en immigratie (Chicago 1920 en de crisis van 1929 als achtergrond).
• Kernideeën:
- Criminaliteit moet begrepen worden in relatie tot sociale structuur en
buurtkenmerken.
- Sociaal-economische achterstand en buurtniveau-kenmerken hangen samen met
meer criminaliteit.
- Sociale desorganisatie: een situatie met weinig gemeenschapsgevoel, gebrek aan
stabiele relaties, lage sociale controle, zwakke instituties en gebrek aan
waardeharmonie leidt tot meer criminaliteit.
• Kenmerkend was intensief veldwerk, observatie en casestudy’s — aanpakken die later
de basis vormden voor kwalitatieve methoden in criminologie (etnografie,
levensloopperspectieven).
BEPERKINGEN & DILEMMA’S VAN DEFINITIES CRIMINOLOGIE
• Criminologie kent geen eenduidige definitie; verschillende auteurs en tradities leggen
accenten op andere aspecten (criminaliteit, daders, maatschappelijke reacties).
• Criminologie is een empirische wetenschap: ze wil betrouwbare en precieze kennis
leveren over criminaliteit, mensen die misdaden plegen en maatschappelijke reacties
daarop.
• Ze gaat over het “Sein” (hoe het is) en niet over het “Sollen” (hoe het hoort).
Normatieve kwesties staan dus niet centraal, maar zijn niet helemaal te vermijden,
aangezien criminaliteit en straf normatief geladen zijn.
• Criminologie is multidisciplinair: ze maakt gebruik van inzichten uit sociologie,
psychologie, economie, geneeskunde, antropologie en andere sociale wetenschappen.
• Sutherland: criminologie is “the body of knowledge regarding crime as a social
phenomenon”, met nadruk op drie kernvragen:
- hoe en waarom strafwetten worden gemaakt;
- hoe en waarom strafwetten worden overtreden;
- hoe en waarom de samenleving reageert
(wetgever, politie / justitie, media, burgers).
• Dilemma’s & beperkingen:
- De breedte van open definities betekent dat criminologie tegelijk naar
gedragsmatige, normatieve en maatschappelijke reactiekanten kijkt — dat maakt
afbakening lastig.
- Vanwege overlap met andere disciplines is de vakgrens niet duidelijk: wat valt
binnen ‘criminologie’ en wat bij een andere discipline?
- In kwalitatieve studies is de breedte versterkt: de nadruk op beleving en
betekenisgeving zet thema’s op de agenda die ergens anders misschien als
sociaal-psychologische of culturele studie worden gezien.
,• Historische wortels:
- Beccaria (rechtsfilosoof) – pleitte tegen willekeur en wreedheid in straffen.
- Quetelet (statisticus) – criminaliteit is afhankelijk van maatschappelijke
wetmatigheden.
- Lombroso (gevangenisarts) – criminele antropologie, koppeling tussen biologische
kenmerken en criminaliteit.
-> Later: sociologische, psychologische, economische en culturele invalshoeken.
• Typische vragen zijn:
- Waarom variëren criminaliteitscijfers over tijd en tussen culturen?
- Waarom plegen sommige mensen wel en anderen geen misdaden?
- Hoe ontstaan criminele bendes en waarom?
- Hoe kan criminaliteit worden voorkomen?
- Waarom plegen ‘normale’ mensen zinloos geweld?
KENMERKEN VAN CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP
& VERSCHIL MET DE RECHTSWETENSCHAP
• Criminologie baseert zich op waarneming, ervaring en observatie; uitgangspunt is
betrouwbare en precieze kennis over criminaliteit en reacties daarop.
- Aanpak is systematisch: theorieën, empirische data en methoden worden gebruikt
om fenomenen te verklaren.
• Criminologie leent begrippen, theorieën en methoden uit een aantal andere disciplines:
sociologie, psychologie, economie, antropologie, geneeskunde, biologie, statistiek etc.
- Vanwege die breedte variëren de onderzoeksvragen en -methoden sterk.
• Criminologie maakt gebruik van kwantitatieve (statistieken, criminaliteitscijfers) en
kwalitatieve methoden (veldwerk, interviews, etnografie, casestudies).
- De aanwezigheid van beide werkwijzen benadrukt de empirische aard en het
brede instrumentarium van de discipline.
• Criminologie is primair empirisch: zij bestudeert feitelijke verschijnselen — wie pleegt
misdrijven, waarom, hoe reageert de samenleving, welke patronen zijn er, en zoekt
verklaringen in de werkelijkheid.
• Rechtswetenschap is primair normatief: zij bestudeert wetten, rechtsbeginselen en stelt
vragen over wat hoort te gebeuren, interpretatie van rechtsregels en hoe recht toegepast
moet worden.
,• Verschil:
- Rechtswetenschap analyseert normen en hun logica.
- Criminologie bestudeert op welke manier die normen tot stand komen, worden
overtreden en hoe instituties, burgers en media erop reageren.
EMPIRISCH VERSUS NORMATIEF
• Criminologie is een empirische discipline, maar het onderwerp (criminaliteit, straf) krijgt
automatisch een normatieve lading. Het kan dus niet helemaal gescheiden blijven van
morele, juridische en politieke overwegingen.
• Criminologen streven naar objectieve, neutrale en controleerbare kennis: systematische
observatie, data en theorie.
- Uitgangspunt: een realistisch beeld scheppen en emoties / morele oordelen waar
mogelijk uit de empirische analyse laten.
• Afgezien van die ambitie is normatieve inspraak niet te vermijden.
Kwalitatieve methoden maken dit expliciet:
- Keuzes over wiens ervaringen je bestudeert (slachtoffers, daders, professionals);
- Interpretatie van verhalen en gegevens;
- Nadruk op ethische of politieke implicaties.
• Empirisch: verklaren en beschrijven van criminaliteitsfenomenen.
• Maatschappelijk / normatief: discussies over straf, rechtvaardigheid en beleid.
- Wat zou het beste beleid zijn in termen van preventie of strafmaat?
• Criminologie streeft ernaar om bewust blijven van die spanning en expliciet te
reflecteren op methodologische en normatieve keuzes; neutraliteit is streefdoel maar
geen absolute waarheid.
, DEFINITIE & FUNCTIE VAN EEN CRIMINOLOGISCHE THEORIE
• Theorie: wetenschappelijk model of uitspraak over waarnemingen; beschrijven en
verklaren hoe waargenomen verschijnselen met elkaar samenhangen.
• Belang & functies:
- Verklaren: proberen verklaringen te geven waarom mensen criminaliteit plegen,
waarom criminaliteit varieert, etc.
- Systematiseren: geven van begrippen en structuren waarmee empirische data
betekenis krijgen.
- Beleidsrelevantie: richting geven aan preventie- en interventiestrategieën.
• Criminologische theorie werkt als een interpretatiekader ('bril'): ze helpt
verschijnselen te verklaren en data betekenis te geven, maar vervormt ook en moet
de hele tijd worden aangepast.
• Elke theorie draagt impliciet of expliciet een mensbeeld en maatschappijvisie met zich
mee (nadruk op individuele rationaliteit vs. nadruk op structurele ongelijkheid) — speelt
een rol in analyse en oplossingen.
CHICAGO SCHOOL
• Chicago school: in het begin van de 20e eeuw in de stad Chicago, sterk gerelateerd aan
urbanisatie en immigratie (Chicago 1920 en de crisis van 1929 als achtergrond).
• Kernideeën:
- Criminaliteit moet begrepen worden in relatie tot sociale structuur en
buurtkenmerken.
- Sociaal-economische achterstand en buurtniveau-kenmerken hangen samen met
meer criminaliteit.
- Sociale desorganisatie: een situatie met weinig gemeenschapsgevoel, gebrek aan
stabiele relaties, lage sociale controle, zwakke instituties en gebrek aan
waardeharmonie leidt tot meer criminaliteit.
• Kenmerkend was intensief veldwerk, observatie en casestudy’s — aanpakken die later
de basis vormden voor kwalitatieve methoden in criminologie (etnografie,
levensloopperspectieven).
