1. Gezondheid: definities en visies
Monocausale benadering van gezondheid
Binnen de monocausale benadering wordt gezondheid gedefinieerd als de afwezigheid van
ziekte. Ziekte heeft één directe oorzaak (bijvoorbeeld een pathogeen) en behandeling richt
zich primair op medische interventies zoals medicatie of chirurgie. Preventie is vooral
technisch-medisch van aard, zoals vaccinaties of screening. Deze visie is beperkt omdat zij
weinig aandacht heeft voor gedrag en omgeving.
Multifactoriële benadering van gezondheid
De multifactoriële benadering ziet gezondheid als het resultaat van een complex samenspel
van biologische, psychologische, sociale en omgevingsfactoren. Deze visie vormt de basis
van moderne gezondheidsbevordering en preventie en sluit goed aan bij voedings- en
leefstijlinterventies.
Zes visies op gezondheid
1. Klassieke medische visie
Gezondheid is de afwezigheid van ziekte of lichamelijke afwijkingen. De focus ligt
op diagnose en genezing.
2. Biologische visie
Gezondheid wordt verklaard vanuit lichamelijke processen zoals genetica, hormonen,
stofwisseling en fysiologie.
3. Psychologische visie
Mentale processen zoals stress, emoties, motivatie en copingstrategieën hebben
invloed op gezondheid en gedrag.
4. Sociale visie
Gezondheid wordt mede bepaald door sociale relaties, werk, inkomen, opleiding en
maatschappelijke positie.
5. Humane visie
De subjectieve beleving van gezondheid staat centraal: kwaliteit van leven, zingeving
en ervaren welzijn.
6. Dynamische visie
Gezondheid is het vermogen van mensen om zich aan te passen en zelf regie te voeren
bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.
2. Determinanten van gezondheid
Determinanten zijn alle factoren die gezondheid en gezondheidsgedrag beïnvloeden, zowel
positief als negatief.
, Endogene determinanten
Dit zijn persoonsgebonden factoren zoals leeftijd, geslacht, genetische aanleg, motivatie,
kennis, vaardigheden en zelfeffectiviteit.
Exogene determinanten
Dit zijn omgevingsfactoren, waaronder:
● Sociaal-economische status (SES): inkomen, opleiding en beroep
● Fysieke omgeving: beschikbaarheid van gezond voedsel, sportfaciliteiten
● Sociaal-culturele omgeving: normen, waarden, cultuur en religie
● Economische omgeving: kosten van gezond en ongezond gedrag
● Politieke omgeving: wet- en regelgeving
Determinanten beïnvloeden elkaar. Zo leidt een lage SES vaak tot minder gezondheidskennis,
meer stress en minder mogelijkheden voor een gezonde leefstijl.
3. Preventie: doelen en vormen
Preventie omvat alle maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van ziekte en het
bevorderen van gezondheid, zowel binnen als buiten de gezondheidszorg.
Doelen van preventie
● Primaire preventie
Gericht op het voorkomen van het ontstaan van ziekte door risicofactoren weg te
nemen. Dit is alleen mogelijk wanneer oorzaken bekend en beïnvloedbaar zijn.
● Secundaire preventie
Gericht op vroege opsporing van ziekte in een voorstadium, zodat behandeling
ernstige gevolgen kan voorkomen.
● Tertiaire preventie
Gericht op mensen met een vastgestelde aandoening en heeft als doel complicaties te
voorkomen en kwaliteit van leven te verbeteren.
Vormen van preventie
● Universele preventie: hele bevolking
● Selectieve preventie: groepen met verhoogd risico
● Geïndiceerde preventie: mensen met klachten zonder diagnose
● Zorggerelateerde preventie: mensen met een diagnose
Preventieparadox
Monocausale benadering van gezondheid
Binnen de monocausale benadering wordt gezondheid gedefinieerd als de afwezigheid van
ziekte. Ziekte heeft één directe oorzaak (bijvoorbeeld een pathogeen) en behandeling richt
zich primair op medische interventies zoals medicatie of chirurgie. Preventie is vooral
technisch-medisch van aard, zoals vaccinaties of screening. Deze visie is beperkt omdat zij
weinig aandacht heeft voor gedrag en omgeving.
Multifactoriële benadering van gezondheid
De multifactoriële benadering ziet gezondheid als het resultaat van een complex samenspel
van biologische, psychologische, sociale en omgevingsfactoren. Deze visie vormt de basis
van moderne gezondheidsbevordering en preventie en sluit goed aan bij voedings- en
leefstijlinterventies.
Zes visies op gezondheid
1. Klassieke medische visie
Gezondheid is de afwezigheid van ziekte of lichamelijke afwijkingen. De focus ligt
op diagnose en genezing.
2. Biologische visie
Gezondheid wordt verklaard vanuit lichamelijke processen zoals genetica, hormonen,
stofwisseling en fysiologie.
3. Psychologische visie
Mentale processen zoals stress, emoties, motivatie en copingstrategieën hebben
invloed op gezondheid en gedrag.
4. Sociale visie
Gezondheid wordt mede bepaald door sociale relaties, werk, inkomen, opleiding en
maatschappelijke positie.
5. Humane visie
De subjectieve beleving van gezondheid staat centraal: kwaliteit van leven, zingeving
en ervaren welzijn.
6. Dynamische visie
Gezondheid is het vermogen van mensen om zich aan te passen en zelf regie te voeren
bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.
2. Determinanten van gezondheid
Determinanten zijn alle factoren die gezondheid en gezondheidsgedrag beïnvloeden, zowel
positief als negatief.
, Endogene determinanten
Dit zijn persoonsgebonden factoren zoals leeftijd, geslacht, genetische aanleg, motivatie,
kennis, vaardigheden en zelfeffectiviteit.
Exogene determinanten
Dit zijn omgevingsfactoren, waaronder:
● Sociaal-economische status (SES): inkomen, opleiding en beroep
● Fysieke omgeving: beschikbaarheid van gezond voedsel, sportfaciliteiten
● Sociaal-culturele omgeving: normen, waarden, cultuur en religie
● Economische omgeving: kosten van gezond en ongezond gedrag
● Politieke omgeving: wet- en regelgeving
Determinanten beïnvloeden elkaar. Zo leidt een lage SES vaak tot minder gezondheidskennis,
meer stress en minder mogelijkheden voor een gezonde leefstijl.
3. Preventie: doelen en vormen
Preventie omvat alle maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van ziekte en het
bevorderen van gezondheid, zowel binnen als buiten de gezondheidszorg.
Doelen van preventie
● Primaire preventie
Gericht op het voorkomen van het ontstaan van ziekte door risicofactoren weg te
nemen. Dit is alleen mogelijk wanneer oorzaken bekend en beïnvloedbaar zijn.
● Secundaire preventie
Gericht op vroege opsporing van ziekte in een voorstadium, zodat behandeling
ernstige gevolgen kan voorkomen.
● Tertiaire preventie
Gericht op mensen met een vastgestelde aandoening en heeft als doel complicaties te
voorkomen en kwaliteit van leven te verbeteren.
Vormen van preventie
● Universele preventie: hele bevolking
● Selectieve preventie: groepen met verhoogd risico
● Geïndiceerde preventie: mensen met klachten zonder diagnose
● Zorggerelateerde preventie: mensen met een diagnose
Preventieparadox
