Psychodynamische therapie
HOC 1: Waarom psychodynamische therapie?
Deel 1: Waarom psychodynamische therapie?
- Stepped care: als kort, dan kort & als groep kan dan groep; langdurige individuele
psychotherapie behouden vr complexe problematieken
- Werkzaamheid psychotherapie? – Ingrediënten
➔ Extratherapeutic change (diagnostiek: ik-sterkte, soc steun) (40%), common factors
(30%), techniques (15%), expectancy (placebo-effect) (15%)
- ‘Dodobird verdict’: alle psychotherapievormen blijken dezelfde effectiviteit te bezitten
- Er is geen geld om ied nr psychotherapie te verwijzen (ook zl werkt psychotherapie beter dan
antidepressiva bij depressie) eg ontwlanden
- Belangr subgroep heeft geen baat bij psychotherapie: er is onderz nodig nr (massa) non-
responders maar ook nr hoe we psychotherapie effectiever kunnen maken
- Versch therapievormen hebben ongeveer = effect: hoe werkt ‘psychotherapie’ dan ondanks
verschillen in stromingen?
- Wat weten we over wat helpt in effectiviteit?
➔ Wat werkt vr wie? Matching pt/type therapie
➔ Frequentie v sessies (beter 2x dan 1x per week)
➔ Belang v therapeutenfact zoals: overtuigingskracht, verbale flexibil, en interpers vaardigh
Waarom psychodynamische therapie?
- Versch therapiestromingen bewezen gelijkaardige effectiviteit en kunnen elk aanvullen
(complementair z): psychodynamische therapie is er 1 van → geeft extra keuzemogelijkheid
vr therapeut in spe
- Belang diagnostiek in indicatiestelling en keuze behandelingen (kort/lang)
- Belang hanteren (tegen)overdracht of wat er gebeurt id rela tss therapeut en patiënt →
belang v interpers vaaridgh (des te belangrijker bij langdurige therapieën, zeer nodig bij oa
complex trauma, pershdsproblematieken)
- Belang v eigen leertherapieproc en supervisie in deze stroming: eigen leerproc mogelijks
cruciaal in verbeteren v interpers vaardigh en effectiviteit v psychotherapie
Wat is psychodynamische therapie?
,- Basisingrediënten:
➔ Het kader: frequentie, duur
➔ De relatie: overdracht/tegenoverdracht – herhaling vh verleden ih heden
➔ Analyse v conflicten/weerstanden/afweermech
➔ Onbewuste / ‘vreemde’ → betekenis vh symptoom – verschil manifest en latente inhoud
Hoe werkt psychodynamische therapie?
- Dia 24- 26
Een voorbeeld – psychodynamische behandeling v somatische symptoomstoornis
- Somatische symptstoorn id praktijk
➔ Casus dora: afonie naast depressie/suïcidaliteit (patiënten v Freud in 1905)
➔ Verlamming vd benen, visus- en spraakstoornissen, zenuwpijnen (Anna O) – patiënte v
Breuer in 1880
• Verminderde eetlust, hoofdpijnen, aanvallen v opgewondenheid, vreemde
gezichtsstoorn, scheelheid en zelfs gedeeltelijke verlammingen
(conversieverschijnselen). Vanaf 1881 kwamen daar nog langdurige aanvallen v
slaperigheid bij en snelle stemmingswisselingen. Ook hallucineerde ze over zwarte
slangen, schedels en skeletten en kreeg in toenemende mate last v haar spraak
- Freud:
➔ Hermeneutisch onderzoek: in verhaal ve indiv patiënt en vergelijkend tss patiënten
➔ ‘hysterie’ (anna o, dora)
➔ Beschreef onbewuste verdedigingsmech – kuur of ‘catharsis’ v breuer en freud:
blootleggen v verdrongen emos → fysieke sympt namen af
- Abbass:
➔ Systematisch onderz v 1/1 sessies → analyse interventies → methode intensive short-
term dynamic psychotherapy (ISTDP)
➔ Somatic symptom disorders oa ‘conversie’ vroegere ‘hysterie’ (nu neurologische
somatische symptstoorn)
➔ “experiëntiele exposure’ via doorbreken v defensie tegen gevoelens v schuld en
kwaadheid/woede/agressie – dmv wat pt id rela met therapeut (niet) brengt en ahv zeer
intensieve monitoring v signalen v somatische angst
- Aanpak ‘somatische symptstoorn’:
➔ Multidisciplinair (ergotherapie, kinesitherapie, relaxatietherapie, psychomotorische
therapie, psychotherapie)
➔ ‘hulpvraag creëren’
➔ Onbewuste beginnend blootleggen: eerst inzicht in arousal/lich en mentale ‘spanning’,
meer bewustwording v mentale associaties met arousal, dan pas koppeling arousal aan
bewuste mentale inhouden/betekenis
Conclusie
- Versch therapiestromingen bewezen gelijkaardige effectiviteit/kunnen elkaar aanvullen
(complementair z), psychodynamische therapie is er 1 van → keuze vr therapeut in spe
- Belang hanteren (tegen)overdracht of wat er gebeurt id rela tss therapeut en patiënt →
aandacht vr interpers vaardigh, dit is vooral belangr bij complexere problematieken (complex
trauma, pershdsproblematiek), helpt draagkracht vd therapeut versterken in (kunnen
verdragen’ v ‘moeilijkere’ patiënten die eerder langdurig behandeld w)
- Gedr w niet enkel geleid door bewuste factoren → belang v onbewuste factoren oa innerlijke
conflicten (verdrongen trauma, botsen v wensen en dromen met realiteit)
- Student als scientist-practitioner:
➔ Belang v indicatiestelling: wat werkt vr wie obv structureel diagnostische inschatting
, ➔ Hypothese obv indicatiestelling, hypothesetoesting id behandeling
➔ Voortdurend kunnen bijsturen: ddlk kader is onontbeerlijk maar ook flexibiliteit vd
therapeut daarbinnen (voortdurende monitoring obv (tegen)overdracht, wat er id rela
gebeurt)
➔ Evidence-based denken ifv ‘stepped care’ -approach: kort als het kan, groepstherapie
waar mglk, intensieve langdurige therapie vr meer ernstige problematieken
HOC 2: Basisassumpties PDT
Basisassumpties van het psychoanalytische referentiekader (p16-17 HB)
- Freud was neuroloog: postuleerde psychoanalyse op grensvlak v psychologie en biologie,
gedr w opgevat als resultante v biolog (genetische) disposities en psych, meer relation fact
- Psychoanalyse gaat uit v onbewuste proc, deze beïnvloeden op actieve wijze manifeste
gedr, drm vraagt psychoanalyticus zich af: ‘hoe werkt onbewuste en wat vr versch aspecten z
eraan te onderkennen?’
- Datgene wat onbewust is lang niet in alle gevallen onbewust op geleide v verdringing: soms
w ontwikkeling geremd en stagneert ontw
➔ Belangr vraag: waardoor w vermogen tot mentaliseren gefaciliteerd of geïnhibeerd?
- 2 vormen v pathologie:
➔ Ontwikkelingspathologie: waarbij proc vr opbouwen v mentale representaties
verstoord is geraakt
➔ Conflictpathologie: of representatiestoornissen, vermogen tot mentaliseren is
aanwezig maar versch mentale representaties conflicteren met elkaar
- Normaliteit en pathologie w opgevat als continuüm
- Pathologie heeft te doen met separaties en wijze waarop daarmee w omgegaan, meer alg
met balans of disbalans tss interpers functioneren (verbondenheid, empathie en intimiteit)
en autonomie (zelfbep en zelfsturing)
- 2 polen op 1 as: autonomie – verbondenheid/intimiteit
➔ Hoe kan indiv zichzelf z zonder ander te verliezen, en intiem z met ander zonder zichzelf
kwijt te raken?
➔ Ih begin vd ontw is ondersch tss zelf en object nog vrij diffuus maar gaandeweg zullen, bij
goed verlopende ontw, zelf en object duidelijker v elkaar ondersch raken
➔ Psychoanalyse onderz hoe dit proc verloopt en onder welke condities
- Psychoanalyse gaat dus over: hoe differentieert indiv zich tov zn omgev en hoezeer laat het
indiv zich daarbij leiden door zn behoefte en veiligheid
- Verdringing is vorm v afweer of beveiligingsmechanisme, dit veronderstelt:
➔ Bep vermogen tot mentaliseren
➔ Redelijke mate v differentiatie binnen indiv en tss indiv en zn omgev
- Kwal v ‘objectrelas’ (belangr anderen) die kind ah begin v zn ontw heeft, is v belang bij
verdere ontw, id zin dat deze relas fungeren als risicofactoren en/of buffers
- Ervaringen die kind heeft met belangr anderen w verinnerlijkt, dit lijkt tot ontw v mentale
representaties en ontw v innerlijke wereld
➔ Kind bouwt syst v verwacht op omtrent gedr v anderen
➔ Kortom: dat wat buiten is, w gaande de ontw innerlijk gerepresenteerd
- Afgeweerde proc of voorstellingen kunnen in symbolische vorm opnieuw tot uiting komen:
➔ Dromen of versprekingen
➔ Maar ook in impliciete verwachtingen tav therapeut
➔ Maar ook zonder afweer spelen niet-bewuste proc rol: gaat dan over opgebouwde
verwachtpatronen over verloop vd interpers interactie
, - Elke gedr heeft betek, of zin (soms is gedr niet intentioneel, het heeft dan nog geen betek
maar dat betekent niet dat het geen effect heeft op ander)
Overzicht basisassumpties
➔ Ontwperspectief: onbewuste overdracht (rela therapeut-cliënt)
➔ Pers-georiënteerde perspectief: sterktes & zwaktes (hele persoon)
➔ Continuïteit: dimensioneel tegenovergestelde v categorisch
Hoe werkt PDT: basisprincipes
Basisprincipes
- Misvattingen: therapeut zwijgt grotendeels, doorbraken via dramat emo catharsis v
verdrongen inhouden, belangrste aandachtsgebied = seksualiteit vd patiënt (→ libido is
belangr aspect = liefdesdrift <-> doodsdrift), alle reas op therapeut z vervormingen vd
huidige sit gebas op relas uit verleden, therapie heeft geen einde & ineffectief, therapeut
heeft stalen gezicht; geeft niets van pershd prijs aan pt (stalen gezicht creëert juist angst,
werd vroeger gdn om afweermech te kunnen zien bij pt), therapeut geeft nooit mening
waarmee bep oordeel uitspreekt over wat pt zegt (abstinentieregel)
- 4 basisprincipes PDT:
1. Onbewust mentaal leven
2. Intrapsychisch conflict – defensiemechanismes
3. Herhaling van het verleden
4. Overdracht en tegenoverdracht
Onderscheidende technische kenmerken
- Focus op affect en uitdrukking v emos - Ervar uit verleden bespreken
- Onderz nr pogingen om aspecten vd - Focus op interpers relas
ervar te vermijden - Focus op therapeutische rela
- Terugkerende thema’s en patronen - Onderz nr wensen, dromen en
herkennen fantasieën
HOC 1: Waarom psychodynamische therapie?
Deel 1: Waarom psychodynamische therapie?
- Stepped care: als kort, dan kort & als groep kan dan groep; langdurige individuele
psychotherapie behouden vr complexe problematieken
- Werkzaamheid psychotherapie? – Ingrediënten
➔ Extratherapeutic change (diagnostiek: ik-sterkte, soc steun) (40%), common factors
(30%), techniques (15%), expectancy (placebo-effect) (15%)
- ‘Dodobird verdict’: alle psychotherapievormen blijken dezelfde effectiviteit te bezitten
- Er is geen geld om ied nr psychotherapie te verwijzen (ook zl werkt psychotherapie beter dan
antidepressiva bij depressie) eg ontwlanden
- Belangr subgroep heeft geen baat bij psychotherapie: er is onderz nodig nr (massa) non-
responders maar ook nr hoe we psychotherapie effectiever kunnen maken
- Versch therapievormen hebben ongeveer = effect: hoe werkt ‘psychotherapie’ dan ondanks
verschillen in stromingen?
- Wat weten we over wat helpt in effectiviteit?
➔ Wat werkt vr wie? Matching pt/type therapie
➔ Frequentie v sessies (beter 2x dan 1x per week)
➔ Belang v therapeutenfact zoals: overtuigingskracht, verbale flexibil, en interpers vaardigh
Waarom psychodynamische therapie?
- Versch therapiestromingen bewezen gelijkaardige effectiviteit en kunnen elk aanvullen
(complementair z): psychodynamische therapie is er 1 van → geeft extra keuzemogelijkheid
vr therapeut in spe
- Belang diagnostiek in indicatiestelling en keuze behandelingen (kort/lang)
- Belang hanteren (tegen)overdracht of wat er gebeurt id rela tss therapeut en patiënt →
belang v interpers vaaridgh (des te belangrijker bij langdurige therapieën, zeer nodig bij oa
complex trauma, pershdsproblematieken)
- Belang v eigen leertherapieproc en supervisie in deze stroming: eigen leerproc mogelijks
cruciaal in verbeteren v interpers vaardigh en effectiviteit v psychotherapie
Wat is psychodynamische therapie?
,- Basisingrediënten:
➔ Het kader: frequentie, duur
➔ De relatie: overdracht/tegenoverdracht – herhaling vh verleden ih heden
➔ Analyse v conflicten/weerstanden/afweermech
➔ Onbewuste / ‘vreemde’ → betekenis vh symptoom – verschil manifest en latente inhoud
Hoe werkt psychodynamische therapie?
- Dia 24- 26
Een voorbeeld – psychodynamische behandeling v somatische symptoomstoornis
- Somatische symptstoorn id praktijk
➔ Casus dora: afonie naast depressie/suïcidaliteit (patiënten v Freud in 1905)
➔ Verlamming vd benen, visus- en spraakstoornissen, zenuwpijnen (Anna O) – patiënte v
Breuer in 1880
• Verminderde eetlust, hoofdpijnen, aanvallen v opgewondenheid, vreemde
gezichtsstoorn, scheelheid en zelfs gedeeltelijke verlammingen
(conversieverschijnselen). Vanaf 1881 kwamen daar nog langdurige aanvallen v
slaperigheid bij en snelle stemmingswisselingen. Ook hallucineerde ze over zwarte
slangen, schedels en skeletten en kreeg in toenemende mate last v haar spraak
- Freud:
➔ Hermeneutisch onderzoek: in verhaal ve indiv patiënt en vergelijkend tss patiënten
➔ ‘hysterie’ (anna o, dora)
➔ Beschreef onbewuste verdedigingsmech – kuur of ‘catharsis’ v breuer en freud:
blootleggen v verdrongen emos → fysieke sympt namen af
- Abbass:
➔ Systematisch onderz v 1/1 sessies → analyse interventies → methode intensive short-
term dynamic psychotherapy (ISTDP)
➔ Somatic symptom disorders oa ‘conversie’ vroegere ‘hysterie’ (nu neurologische
somatische symptstoorn)
➔ “experiëntiele exposure’ via doorbreken v defensie tegen gevoelens v schuld en
kwaadheid/woede/agressie – dmv wat pt id rela met therapeut (niet) brengt en ahv zeer
intensieve monitoring v signalen v somatische angst
- Aanpak ‘somatische symptstoorn’:
➔ Multidisciplinair (ergotherapie, kinesitherapie, relaxatietherapie, psychomotorische
therapie, psychotherapie)
➔ ‘hulpvraag creëren’
➔ Onbewuste beginnend blootleggen: eerst inzicht in arousal/lich en mentale ‘spanning’,
meer bewustwording v mentale associaties met arousal, dan pas koppeling arousal aan
bewuste mentale inhouden/betekenis
Conclusie
- Versch therapiestromingen bewezen gelijkaardige effectiviteit/kunnen elkaar aanvullen
(complementair z), psychodynamische therapie is er 1 van → keuze vr therapeut in spe
- Belang hanteren (tegen)overdracht of wat er gebeurt id rela tss therapeut en patiënt →
aandacht vr interpers vaardigh, dit is vooral belangr bij complexere problematieken (complex
trauma, pershdsproblematiek), helpt draagkracht vd therapeut versterken in (kunnen
verdragen’ v ‘moeilijkere’ patiënten die eerder langdurig behandeld w)
- Gedr w niet enkel geleid door bewuste factoren → belang v onbewuste factoren oa innerlijke
conflicten (verdrongen trauma, botsen v wensen en dromen met realiteit)
- Student als scientist-practitioner:
➔ Belang v indicatiestelling: wat werkt vr wie obv structureel diagnostische inschatting
, ➔ Hypothese obv indicatiestelling, hypothesetoesting id behandeling
➔ Voortdurend kunnen bijsturen: ddlk kader is onontbeerlijk maar ook flexibiliteit vd
therapeut daarbinnen (voortdurende monitoring obv (tegen)overdracht, wat er id rela
gebeurt)
➔ Evidence-based denken ifv ‘stepped care’ -approach: kort als het kan, groepstherapie
waar mglk, intensieve langdurige therapie vr meer ernstige problematieken
HOC 2: Basisassumpties PDT
Basisassumpties van het psychoanalytische referentiekader (p16-17 HB)
- Freud was neuroloog: postuleerde psychoanalyse op grensvlak v psychologie en biologie,
gedr w opgevat als resultante v biolog (genetische) disposities en psych, meer relation fact
- Psychoanalyse gaat uit v onbewuste proc, deze beïnvloeden op actieve wijze manifeste
gedr, drm vraagt psychoanalyticus zich af: ‘hoe werkt onbewuste en wat vr versch aspecten z
eraan te onderkennen?’
- Datgene wat onbewust is lang niet in alle gevallen onbewust op geleide v verdringing: soms
w ontwikkeling geremd en stagneert ontw
➔ Belangr vraag: waardoor w vermogen tot mentaliseren gefaciliteerd of geïnhibeerd?
- 2 vormen v pathologie:
➔ Ontwikkelingspathologie: waarbij proc vr opbouwen v mentale representaties
verstoord is geraakt
➔ Conflictpathologie: of representatiestoornissen, vermogen tot mentaliseren is
aanwezig maar versch mentale representaties conflicteren met elkaar
- Normaliteit en pathologie w opgevat als continuüm
- Pathologie heeft te doen met separaties en wijze waarop daarmee w omgegaan, meer alg
met balans of disbalans tss interpers functioneren (verbondenheid, empathie en intimiteit)
en autonomie (zelfbep en zelfsturing)
- 2 polen op 1 as: autonomie – verbondenheid/intimiteit
➔ Hoe kan indiv zichzelf z zonder ander te verliezen, en intiem z met ander zonder zichzelf
kwijt te raken?
➔ Ih begin vd ontw is ondersch tss zelf en object nog vrij diffuus maar gaandeweg zullen, bij
goed verlopende ontw, zelf en object duidelijker v elkaar ondersch raken
➔ Psychoanalyse onderz hoe dit proc verloopt en onder welke condities
- Psychoanalyse gaat dus over: hoe differentieert indiv zich tov zn omgev en hoezeer laat het
indiv zich daarbij leiden door zn behoefte en veiligheid
- Verdringing is vorm v afweer of beveiligingsmechanisme, dit veronderstelt:
➔ Bep vermogen tot mentaliseren
➔ Redelijke mate v differentiatie binnen indiv en tss indiv en zn omgev
- Kwal v ‘objectrelas’ (belangr anderen) die kind ah begin v zn ontw heeft, is v belang bij
verdere ontw, id zin dat deze relas fungeren als risicofactoren en/of buffers
- Ervaringen die kind heeft met belangr anderen w verinnerlijkt, dit lijkt tot ontw v mentale
representaties en ontw v innerlijke wereld
➔ Kind bouwt syst v verwacht op omtrent gedr v anderen
➔ Kortom: dat wat buiten is, w gaande de ontw innerlijk gerepresenteerd
- Afgeweerde proc of voorstellingen kunnen in symbolische vorm opnieuw tot uiting komen:
➔ Dromen of versprekingen
➔ Maar ook in impliciete verwachtingen tav therapeut
➔ Maar ook zonder afweer spelen niet-bewuste proc rol: gaat dan over opgebouwde
verwachtpatronen over verloop vd interpers interactie
, - Elke gedr heeft betek, of zin (soms is gedr niet intentioneel, het heeft dan nog geen betek
maar dat betekent niet dat het geen effect heeft op ander)
Overzicht basisassumpties
➔ Ontwperspectief: onbewuste overdracht (rela therapeut-cliënt)
➔ Pers-georiënteerde perspectief: sterktes & zwaktes (hele persoon)
➔ Continuïteit: dimensioneel tegenovergestelde v categorisch
Hoe werkt PDT: basisprincipes
Basisprincipes
- Misvattingen: therapeut zwijgt grotendeels, doorbraken via dramat emo catharsis v
verdrongen inhouden, belangrste aandachtsgebied = seksualiteit vd patiënt (→ libido is
belangr aspect = liefdesdrift <-> doodsdrift), alle reas op therapeut z vervormingen vd
huidige sit gebas op relas uit verleden, therapie heeft geen einde & ineffectief, therapeut
heeft stalen gezicht; geeft niets van pershd prijs aan pt (stalen gezicht creëert juist angst,
werd vroeger gdn om afweermech te kunnen zien bij pt), therapeut geeft nooit mening
waarmee bep oordeel uitspreekt over wat pt zegt (abstinentieregel)
- 4 basisprincipes PDT:
1. Onbewust mentaal leven
2. Intrapsychisch conflict – defensiemechanismes
3. Herhaling van het verleden
4. Overdracht en tegenoverdracht
Onderscheidende technische kenmerken
- Focus op affect en uitdrukking v emos - Ervar uit verleden bespreken
- Onderz nr pogingen om aspecten vd - Focus op interpers relas
ervar te vermijden - Focus op therapeutische rela
- Terugkerende thema’s en patronen - Onderz nr wensen, dromen en
herkennen fantasieën
