Sharmeen Van Noten 2024-2025
Goederenrecht
Bij vragen:
Inhoud cursus
I. Inleiding
II. Indeling der goederen
III. Zakelijke hoofdrechten
IV. Zakelijke zekerheden
V. Publiciteit
VI. Zakelijke rechten: gemeenschappelijke principes
Cursusmateriaal
o Codex
o Lesnota’s hoorcolleges
o Powerpoint presentatie
o Handboek: Goederenrecht, die Keure, editie 2024 van A. Wylleman en J. Baeck
o Syllabus geen syllabus via canvas
Bestudeerde begrippen en concepten
o Begrijpen
o uitleggen in duidelijke, coherente en volledige zinnen
o Hanteren en plaatsen in het geheel van de cursus à verbanden leggen
o Praktisch toepassen
o Aanduiden aan de hand van voorbeelden
Examenvragen
o Casussen
o Duiden van essentiële begrippen en rechtsregels
o Situeren van wetsbepalingen
o Juist of fout-vragen: letten op alle woorden
o Vergelijkingsvraag of reflectievragen: juridische en maatschappelijke relevantie;
kritische reflecties; eigen mening
o Gebruik van actueel wetboek noodzakelijk
o Niet geannoteerd: geen kruisverwijzingen (in niet goederenrechtelijke
wetsbepalingen voor andere vakken is dit wel toegelaten)
o Onbeschreven post-its! à zo niet fraude
o Wetsartikelen vermelden
Zakelijke rechten
o Eigendom, mede-eigendom
o Zakelijke gebruiksrechten
- Vruchtgebruik
- Opstal
- Erfpacht
- Erfdienstbaarheden
o Zakelijke zekerheden
- Pand
- Hypotheken
- Voorrechten
- Retentierecht
Vb. examenvraag: De medailles die Remco van Evenepoel heeft gewonnen op de olympische
spelen, is dit een roerend of onroerend goed?
1
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
Inleiding
1. Wat is goederenrecht
1.1 Situering
Goederenrecht is onderdeel van privaatrecht/burgerlijk recht
Privaatrecht: regelt rechtsverhouding tussen particulieren
ó Publiekrecht
o Regelt rechtsverhouding tussen particulieren en de overheid
o Regelt samenstelling, werking, … van overheidsinstellingen
ó Andere privaatrechtelijke rechtsdomeinen: verbintenissenrecht, contractenrecht
Privaatrecht wordt traditioneel opgedeeld in 2 delen
o Patrimoniaal recht of vermogensrecht
o Extrapatrimoniaal recht
Goederenrecht is onderdeel van vermogensrecht: heeft betrekking op actieve en passieve
samenstelling van vermogen/patrimonium
Vermogen = actieve bestanddelen + passieve bestanddelen
o Actieve bestanddelen = goederen + rechten
o Passieve bestanddelen = schulden + plichten
1.2 Omschrijving
Ontstaan: toe-eigening door de mens van voordelen uit de natuur à mens heeft subjectief
gebruik ervan veilig gesteld
Objectief recht ó subjectief recht
Subjectief recht = veronderstelt een concrete rechtsverhouding tussen personen waarop het
objectief recht wordt toegepast
Subjectieve zakelijke rechten = concrete bevoegdheden en aanspraken t.a.v. andere
personen betreffende zaken wanneer de toepassingsvoorwaarden van de algemene
zakenrechtelijke regels vervuld zijn
Vb. eigendomsrecht, vruchtgebruik, erfpacht, recht van opstal à geeft je bepaalde
bevoegdheden die deze rechtscategorie toelaat
ó subjectieve obligatoire rechten à ‘verbintenisrechtelijke’ aanspraak
Vb. Verkoop doet verbintenissen ontstaan over en weer, maar doet ook een zakelijk recht
overgaan, nl. het eigendomsrecht. Ten opzichte van de gekochte zaak kan de eigenaar
verregaande bevoegdheden uitoefenen, of verbintenissen afsluiten, finaal wordt de koper
eigenaar van het goed, wat hem bevoegdheden oplevert
Subjectieve zakelijke rechten en subjectieve obligatoire rechten behoren tot 1 verhaal
2
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
Vb. Huis verkopen leidt tot overdracht van eigendom van een bepaald goed, de eigendomstitel
wordt overgedragen zodat iemand t.a.v. de woning de bevoegdheden (zoals verhuren) kan
uitoefenen
1.3 Uitsluiting
Over deze rechten gaan we het niet hebben in het goederenrecht
a. Extrapatrimoniale rechten
Extrapatrimoniale rechten
o Zijn niet in geld waardeerbaar of toeëigenbaar
o Behoren niet tot het vermogen
o Zijn onvervreemdbaar (er kan niet over worden beschikt)
o Vb. het recht om te huwen, recht op vaderschap of mee-moederschap, recht op fysieke
integriteit
o Vb. “Als je komt scheiden moet je 200.000 euro hebben” à niet mogelijk
Nuancering:
o Over bepaalde aspecten van deze laatstvermelde rechten zijn toch overeenkomsten
mogelijk à uitoefening (en geen afstand) van desbetreffend recht
Vb. toelating om foto te gebruiken in publiciteitscampagne
Vb. publicatie van persoonlijke briefwisseling
Vb. bloed- of orgaangift: mogelijk tot op een zekere hoogte
o De schending van extrapatrimoniaal recht kan aanleiding geven tot schadevergoeding
(in geld)
Vb. afbeelding van Kevin de Bruyne op een lokale voetbalcampagne kan aanleiding
geven tot een vergoeding als Kevin de Bruyne zich hier juridisch aan stoort
b. Verbintenissen en vorderingsrechten
Verbintenis = rechtsverhouding tussen 2 (of meer) personen, die ontstaat krachtens de wet
ingevolge een rechtshandeling of rechtsfeit op grond waarvan de ene persoon t.o.v. de andere
gehouden is tot het leveren van een prestatie
o Iets geven
o Iets doen
o Iets niet doen
Vorderingsrecht = als je een bepaalde verbintenis afgerond wil zien worden kan je naar de
rechter stappen zodat dit gehonoreerd wordt
c. Intellectuele rechten
Intellectuele rechten = geheel van rechten die zijn toegekend aan een auteur of een uitvinder
ter bescherming van de voortbrengselen van zijn geest
Vb. kunstwerken, boeken, uitvindingen)
Vb. auteursrechten, octrooien, merkenrecht
Dubbel aspect
o Moreel recht: recht om boek uit te geven, kunstwerk tentoon te stellen, auteurschap op
te eisen, illegale kopieën aan te vechten
o Vermogensrecht: economische exploitatie van de creatie (reproductie, licenties)
à Extrapatrimoniaal aspect + patrimoniaal aspect
3
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
1.4 Waar te vinden?
Oud BW à van toepassing op lopende zakelijke rechten1
o Boek II ‘Goederen en verschillende beperkingen van de eigendom’: art. 516-710bis
oud BW
o Boek III ‘Op welke wijze eigendoom verkregen wordt’: algemene bepalingen: art. 711-
717 oud BW
o Art. 2071-2091 oud BW: pandwet à hervormd door Wet 11/7/2013: nieuwe titel XVII
Inpandgeving (in werking sinds 1 januari 2018)
o Art. 2219-2280 oud BW: verjaring en bezit
o Veldwetboek
Sinds 2021 is er een wijziging geweest
Bijzondere wetten
o wetten van 18 januari 1824 betreffende erfpacht en opstal
à Opstalwet gewijzigd door W 25/4/2014
o wet van 16 december 1851 op de voorrechten en hypotheken (hypotheekwet !)
o Artikel 1, eerste Aanvullend protocol EVRM
1.5 Waar te zoeken?
2 parallelle hervormingsoefeningen :
1. In uitvoering van Regeerakkoord:
o Wijziging appartementswet (Wet van 18 juni 2018 (in werking 1 januari 2019))
o Boek 3 BW, ter vervanging van Boek 2 (art. 516-710bis oudBW)
2. Wet van 13 april 2019 tot invoering van een nieuw Burgerlijk Wetboek
1° boek 1. Algemene bepalingen
2° boek 2. Personen, familie en relatievermogensrecht
3° boek 3. Goederen
4° boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten
5° boek 5. Verbintenissen
6° boek 6. Bijzondere overeenkomsten
7° boek 7. Zekerheden
8° boek 8. Bewijs
9° boek 9. Verjaring
Wet van 4 februari 2020 houdende boek 3 "Goederen" van het Burgerlijk Wetboek, BS 17
maart 2020, thans dus nieuw Boek 3 (terminologie BW en oud BW)
Automatische inwerkingtreding: 1 september 2021 (hypothecaire publiciteit: uiterlijk 1 juli
2022)
Overgangsrecht
o Eerbiedigende werking, dus enkel rechtshandelingen vanaf 1 september 2021
o Mogelijkheid tot anticipatieve toepassing van de nieuwe Wet
o Eeuwigdurend opstalrecht reeds declaratief van toepassing
1
Wijzigingen sinds 2021: Vroeger was er een oud BW dat soms relevant blijft vb. een VG afgesloten in
2019 met je familie wordt geregeld door het oud BW (examen: eventueel oude wet van toepassing
in casus!)
4
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
1.6 Krachtlijnen nieuwe goederenrecht
4 bescheiden krachtlijnen
o Geïntegreerde benadering van het goederenrecht
o Instrumentalisering van het goederenrecht
o Modernisering van het goederenrecht
o Flexibilisering van het goederenrecht
a. Geïntegreerde benadering van het goederenrecht
Integratie van diverse delen van het goederenrecht, en dus afschaffing van:
o Hoofdstukken uit het Veldwetboek
o Erfpacht en Opstalwet van 10 januari 1824
o Wet van 30 december 1975 betreffende de goederen buiten particuliere eigendommen
gevonden of op de openbare weg geplaatst ter uitvoering van vonnissen tot uitzetting.
o Wet van 21 februari 1983 betreffende de verkoop van sommige achtergelaten
voorwerpen.
o Materieelrechtelijke bepalingen van Hypotheekwet (artikel 1-8)
Structuur van boek 3 (art. 3.1-3.188)
o Titel 1: Algemene bepalingen
o Titel 2: Goederen
o Titel 3: Eigendom
o Titel 4: Mede-eigendom
o Titel 5: Burenrelaties
o Titel 6: Vruchtgebruik
o Titel 7: Erfpacht
o Titel 8: Opstal
Integratie van onderdelen van het goederenrecht: “Algemeen deel” dat de
gemeenschappelijke elementen van zakelijke rechten en vermogen overkoepelt.
Vroegere structuur van goederenrecht: Huidige structuur van goederenrecht:
b. Instrumentalisering van het goederenrecht
Insturmentalisering
o Het goederenrecht als middel, niet als doel
o Aanpassing aan de 3D-aard van goederenrecht voor goederenrechtelijke structurering:
grond wordt in drie-dimensionele betekenis omschreven (art. 3.64), werken met
volumes (zie opstalrecht)
o Maatschappelijke impact in hoofdstuk over burenverhoudingen
o Zo groot mogelijke transparantie bij zakelijke rechten
5
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
Vb. Bal vliegt in de tuin van de buren, als eigenaar moet je gedogen dat op dat moment iemand
de bal komt halen. Je kan niet schermen met je eigendomsrecht om te verbieden dat iemand
zijn eigendom terug komt halen.
c. Modernisering van het goederenrecht
Het goederenrecht wordt afgestemd op de actuele maatschappelijke verhoudingen
o Geen gerichtheid op de agrarische maatschappij van 1804 (Code Civil)
o Integratie van onlichamelijke goederen, het begrip “volume”, vruchtgebruik op feitelijke
algemeenheden, intellectuele rechten en financiële instrumenten.
Modern gebruik en rentabilisering van openbaar domein.
Vb. Kan je als particuliere inversteerder een grote loods bouwen op havengebied? Vroeger
mocht dit niet omdat het in strijd was met het algemeen belang, men heeft dit aangepast en
toegelaten dat er ook zakelijke gebruiksrechten kunnen komen op het openbaar domein.
d. Flexibilisering van het goederenrecht
Flexibilisering
o Grondslag: “De partijen kunnen afwijken van de bepalingen van dit Boek, behalve
indien het om definities gaat of indien de wet anders bepaalt.” (art. 3.1)
o Verlenging van de duurtijd van zakelijke gebruiksrechten (soms zelfs eeuwigdurend)
o Flexibilisering op het niveau van degene die een zakelijk recht kan vestigen
o Flexibilisering op het niveau van de bevoegdheden van de vruchtgebruiker: niet meer
rechten overdragen dan dat je zelf hebt
à Definitie is de basis: hier mag je niet van afwijken, maar binnen die verschillende zakelijke
rechten bestaat er contractuele vrijheid
Vb. Vader en moeder hebben VG, kinderen BE, maar de ouders nemen alle kosten van
herstellingswerken op zich
1.7 Waar vinden we het Oud goederenrecht?
Breuklijn nieuwe en oude recht: 1 september 2021
Rechtspraak & Rechtsleer
o V. SAGAERT, Goederenrecht, in Reeks Beginselen van het Belgisch Privaatrecht,
Kluwer, 2014.
o R. DEKKERS, Handboek Burgerlijk Recht (bijwerking E. DIRIX), Intersentia 2005.
o P. LECOCQ, Manuel de droit des biens, 1. Biens et propriété, Larcier, 2012.
o I. DURANT, Droit des Biens, Larcier, 2017
1.8 Waar vinden we het Nieuw goederenrecht?
o V. SAGAERT, J. BAECK, N. CARETTE, P. LECOCQ, M. MUYLLE, A. WYLLEMAN
(eds.), Het nieuwe goederenrecht, 2020, Antwerpen, Intersentia
o V. SAGAERT, Goederenrecht, in Reeks Beginselen van het Belgisch Privaatrecht,
Kluwer, 2021.
o …V. SAGAERT, Goederenrecht, in Reeks Beginselen van het
Belgisch Privaatrecht, Kluwer, 20
6
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
HOOFDSTUK 1: INDELING DER GOEDEREN
1. Terminologie
1.1 Goederen
Goederen (art. 3.41 BW) = goederen in de ruimste zin zijn alle voorwerpen die vatbaar zijn
voor toe-eigening, met inbegrip van de vermogensrechten
Voorwerpen (art. 3.38) = voorwerpen, ongeacht of ze natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of
onlichamelijk zijn, zijn te onderscheiden van dieren. Voorwerpen en dieren zijn te
onderscheiden van personen
Dieren
o Vatbaar voor zakelijke rechten of te identificeren met rechtssubjecten?
o Vb. schenking van een dier: ja
o Vb. testament of legaat aan een dier: neen, in de Belgische rechtsorde is een dier geen
rechtssubject dus het kan geen titularis zijn van bepaalde voordelen, onrechtstreeks
kan je dit wel bekomen wanneer je bv. in het ziekenhuis ligt en maandelijks 200 euro
aan de buurvrouw geeft om je kat te verzorgen
Art. 3.39 BW
o Dieren hebben een gevoelsvermogen en hebben biologische noden
o De bepalingen met betrekking tot lichamelijke voorwerpen zijn op dieren van
toepassing, met inachtneming van de wettelijke en reglementaire bepalingen ter
bescherming van dieren en van de openbare orde
o Symbolisch: dieren zijn een aparte categorie, maar worden eigenlijk wel gezien als een
goed
Voorbeeld: Mag je een hertenkalf vangen in het bos? Neen.
Lichamelijke voorwerpen versus onlichamelijke voorwerpen
o Lichamelijke voorwerpen kunnen zintuiglijk worden waargenomen en worden
gemeten middels een momentopname → in principe vatbaar voor toe-eigening
o Onlichamelijke voorwerpen: handelszaak, cliënteel, een schuldvordering (ook
zakelijke rechten op mogelijk) → ook vatbaar voor toe-eigening
Vruchten en opbrengsten (art 3.42 BW)
o Vruchten van een goed = wat een goed periodiek voortbrengt, zonder dat dit de
substantie ervan wijzigt en ongeacht of het uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de
valorisatie ervan
o Opbrengst = wat het goed opbrengt, maar waardoor de waarde van het goed
onmiddellijk of geleidelijk wordt verminderd
o Dieren: nieuw geboren dieren en de voortbrengselen van dieren als worden vruchten
beschouwd
o Onderscheid van belang bij bv. vruchtgebruik
Vb. Je hebt thuis alpaca’s en er worden alpaca’s geboren. Dit is een vrucht omdat de alpaca
niet is verandert, ze is niet in twee gesplitst, ze gaat gewoon de moederfunctie vervullen.
Vb. Boomstammen: Als je een boom omkapt en je maakt er hout van of zaagt er parket van
dan zijn dit opbrengsten. Je kan de boom niet plots terug op de grond rechtzetten dat deze
terug gaat bloeien.
7
, Sharmeen Van Noten 2024-2025
2. Waarom
Verschillende categorieën
o Indeling volgens diverse criteria
o Belang van de indeling: voor elke categorie gelden er specifieke rechtsregels
o Per categorie: 2 mogelijkheden → elk goed valt onder de ene of de andere mogelijkheid
3. Goederen of geen goederen
Belangrijkste opdeling: of iets een goed is of geen goed
Geen goederen = voorwerpen die NIET vatbaar zijn voor toe-eigening omwille van een
wettelijk/feitelijk beletsel
Wettelijk beletsel
o Voorwerpen buiten de handel
o Vb. organen (in bepaalde gevallen laat de wet dit toe bv. nierdonor als je familie bent),
wapen zonder wapenvergunning, drugs (in bepaalde sectoren kan het een valabele
aankoop zijn)
Feitelijk beletsel
o Gemene voorwerpen
o Vb. lucht die je ademt, zand aan zee
De gemene voorwerpen
o Kunnen niet in hun totaliteit worden toegeëigend
o Zij behoren aan niemand toe en worden gebruikt in het algemeen belang, met inbegrip
van het belang van toekomstige generaties. Het gebruik ervan is aan allen gemeen en
wordt door bijzondere wetten geregeld (art. 3.43 BW)
4. Goederen die aan (n)iemand toebehoren
Goederen die aan iemand toebehoren versus goederen die aan niemand toebehoren
Goederen die aan niemand toebehoren
res nullius (geen eigenaar) vs. achtergelaten goederen (res derelictae)
Verloren goederen = horen wel aan iemand toe
Vb. oortjes verloren op de trein
Verborgen goederen (schat) = hoorde aan iemand toe
Het vinden van bepaalde goederen kan in bepaalde gevallen, al dan niet onmiddellijk en al
dan niet na het vervullen van bepaalde formaliteiten, leiden tot eigendomstitel.
Eigendomstheorie (art. 3.58 ev.): het vinden van bepaalde goederen kan in bepaalde
gevallen leiden tot eigendom al dan niet onmiddellijk, al dan niet na vervulling formaliteiten →
eigendomstheorie van de gevonden goederen
8
Goederenrecht
Bij vragen:
Inhoud cursus
I. Inleiding
II. Indeling der goederen
III. Zakelijke hoofdrechten
IV. Zakelijke zekerheden
V. Publiciteit
VI. Zakelijke rechten: gemeenschappelijke principes
Cursusmateriaal
o Codex
o Lesnota’s hoorcolleges
o Powerpoint presentatie
o Handboek: Goederenrecht, die Keure, editie 2024 van A. Wylleman en J. Baeck
o Syllabus geen syllabus via canvas
Bestudeerde begrippen en concepten
o Begrijpen
o uitleggen in duidelijke, coherente en volledige zinnen
o Hanteren en plaatsen in het geheel van de cursus à verbanden leggen
o Praktisch toepassen
o Aanduiden aan de hand van voorbeelden
Examenvragen
o Casussen
o Duiden van essentiële begrippen en rechtsregels
o Situeren van wetsbepalingen
o Juist of fout-vragen: letten op alle woorden
o Vergelijkingsvraag of reflectievragen: juridische en maatschappelijke relevantie;
kritische reflecties; eigen mening
o Gebruik van actueel wetboek noodzakelijk
o Niet geannoteerd: geen kruisverwijzingen (in niet goederenrechtelijke
wetsbepalingen voor andere vakken is dit wel toegelaten)
o Onbeschreven post-its! à zo niet fraude
o Wetsartikelen vermelden
Zakelijke rechten
o Eigendom, mede-eigendom
o Zakelijke gebruiksrechten
- Vruchtgebruik
- Opstal
- Erfpacht
- Erfdienstbaarheden
o Zakelijke zekerheden
- Pand
- Hypotheken
- Voorrechten
- Retentierecht
Vb. examenvraag: De medailles die Remco van Evenepoel heeft gewonnen op de olympische
spelen, is dit een roerend of onroerend goed?
1
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
Inleiding
1. Wat is goederenrecht
1.1 Situering
Goederenrecht is onderdeel van privaatrecht/burgerlijk recht
Privaatrecht: regelt rechtsverhouding tussen particulieren
ó Publiekrecht
o Regelt rechtsverhouding tussen particulieren en de overheid
o Regelt samenstelling, werking, … van overheidsinstellingen
ó Andere privaatrechtelijke rechtsdomeinen: verbintenissenrecht, contractenrecht
Privaatrecht wordt traditioneel opgedeeld in 2 delen
o Patrimoniaal recht of vermogensrecht
o Extrapatrimoniaal recht
Goederenrecht is onderdeel van vermogensrecht: heeft betrekking op actieve en passieve
samenstelling van vermogen/patrimonium
Vermogen = actieve bestanddelen + passieve bestanddelen
o Actieve bestanddelen = goederen + rechten
o Passieve bestanddelen = schulden + plichten
1.2 Omschrijving
Ontstaan: toe-eigening door de mens van voordelen uit de natuur à mens heeft subjectief
gebruik ervan veilig gesteld
Objectief recht ó subjectief recht
Subjectief recht = veronderstelt een concrete rechtsverhouding tussen personen waarop het
objectief recht wordt toegepast
Subjectieve zakelijke rechten = concrete bevoegdheden en aanspraken t.a.v. andere
personen betreffende zaken wanneer de toepassingsvoorwaarden van de algemene
zakenrechtelijke regels vervuld zijn
Vb. eigendomsrecht, vruchtgebruik, erfpacht, recht van opstal à geeft je bepaalde
bevoegdheden die deze rechtscategorie toelaat
ó subjectieve obligatoire rechten à ‘verbintenisrechtelijke’ aanspraak
Vb. Verkoop doet verbintenissen ontstaan over en weer, maar doet ook een zakelijk recht
overgaan, nl. het eigendomsrecht. Ten opzichte van de gekochte zaak kan de eigenaar
verregaande bevoegdheden uitoefenen, of verbintenissen afsluiten, finaal wordt de koper
eigenaar van het goed, wat hem bevoegdheden oplevert
Subjectieve zakelijke rechten en subjectieve obligatoire rechten behoren tot 1 verhaal
2
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
Vb. Huis verkopen leidt tot overdracht van eigendom van een bepaald goed, de eigendomstitel
wordt overgedragen zodat iemand t.a.v. de woning de bevoegdheden (zoals verhuren) kan
uitoefenen
1.3 Uitsluiting
Over deze rechten gaan we het niet hebben in het goederenrecht
a. Extrapatrimoniale rechten
Extrapatrimoniale rechten
o Zijn niet in geld waardeerbaar of toeëigenbaar
o Behoren niet tot het vermogen
o Zijn onvervreemdbaar (er kan niet over worden beschikt)
o Vb. het recht om te huwen, recht op vaderschap of mee-moederschap, recht op fysieke
integriteit
o Vb. “Als je komt scheiden moet je 200.000 euro hebben” à niet mogelijk
Nuancering:
o Over bepaalde aspecten van deze laatstvermelde rechten zijn toch overeenkomsten
mogelijk à uitoefening (en geen afstand) van desbetreffend recht
Vb. toelating om foto te gebruiken in publiciteitscampagne
Vb. publicatie van persoonlijke briefwisseling
Vb. bloed- of orgaangift: mogelijk tot op een zekere hoogte
o De schending van extrapatrimoniaal recht kan aanleiding geven tot schadevergoeding
(in geld)
Vb. afbeelding van Kevin de Bruyne op een lokale voetbalcampagne kan aanleiding
geven tot een vergoeding als Kevin de Bruyne zich hier juridisch aan stoort
b. Verbintenissen en vorderingsrechten
Verbintenis = rechtsverhouding tussen 2 (of meer) personen, die ontstaat krachtens de wet
ingevolge een rechtshandeling of rechtsfeit op grond waarvan de ene persoon t.o.v. de andere
gehouden is tot het leveren van een prestatie
o Iets geven
o Iets doen
o Iets niet doen
Vorderingsrecht = als je een bepaalde verbintenis afgerond wil zien worden kan je naar de
rechter stappen zodat dit gehonoreerd wordt
c. Intellectuele rechten
Intellectuele rechten = geheel van rechten die zijn toegekend aan een auteur of een uitvinder
ter bescherming van de voortbrengselen van zijn geest
Vb. kunstwerken, boeken, uitvindingen)
Vb. auteursrechten, octrooien, merkenrecht
Dubbel aspect
o Moreel recht: recht om boek uit te geven, kunstwerk tentoon te stellen, auteurschap op
te eisen, illegale kopieën aan te vechten
o Vermogensrecht: economische exploitatie van de creatie (reproductie, licenties)
à Extrapatrimoniaal aspect + patrimoniaal aspect
3
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
1.4 Waar te vinden?
Oud BW à van toepassing op lopende zakelijke rechten1
o Boek II ‘Goederen en verschillende beperkingen van de eigendom’: art. 516-710bis
oud BW
o Boek III ‘Op welke wijze eigendoom verkregen wordt’: algemene bepalingen: art. 711-
717 oud BW
o Art. 2071-2091 oud BW: pandwet à hervormd door Wet 11/7/2013: nieuwe titel XVII
Inpandgeving (in werking sinds 1 januari 2018)
o Art. 2219-2280 oud BW: verjaring en bezit
o Veldwetboek
Sinds 2021 is er een wijziging geweest
Bijzondere wetten
o wetten van 18 januari 1824 betreffende erfpacht en opstal
à Opstalwet gewijzigd door W 25/4/2014
o wet van 16 december 1851 op de voorrechten en hypotheken (hypotheekwet !)
o Artikel 1, eerste Aanvullend protocol EVRM
1.5 Waar te zoeken?
2 parallelle hervormingsoefeningen :
1. In uitvoering van Regeerakkoord:
o Wijziging appartementswet (Wet van 18 juni 2018 (in werking 1 januari 2019))
o Boek 3 BW, ter vervanging van Boek 2 (art. 516-710bis oudBW)
2. Wet van 13 april 2019 tot invoering van een nieuw Burgerlijk Wetboek
1° boek 1. Algemene bepalingen
2° boek 2. Personen, familie en relatievermogensrecht
3° boek 3. Goederen
4° boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten
5° boek 5. Verbintenissen
6° boek 6. Bijzondere overeenkomsten
7° boek 7. Zekerheden
8° boek 8. Bewijs
9° boek 9. Verjaring
Wet van 4 februari 2020 houdende boek 3 "Goederen" van het Burgerlijk Wetboek, BS 17
maart 2020, thans dus nieuw Boek 3 (terminologie BW en oud BW)
Automatische inwerkingtreding: 1 september 2021 (hypothecaire publiciteit: uiterlijk 1 juli
2022)
Overgangsrecht
o Eerbiedigende werking, dus enkel rechtshandelingen vanaf 1 september 2021
o Mogelijkheid tot anticipatieve toepassing van de nieuwe Wet
o Eeuwigdurend opstalrecht reeds declaratief van toepassing
1
Wijzigingen sinds 2021: Vroeger was er een oud BW dat soms relevant blijft vb. een VG afgesloten in
2019 met je familie wordt geregeld door het oud BW (examen: eventueel oude wet van toepassing
in casus!)
4
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
1.6 Krachtlijnen nieuwe goederenrecht
4 bescheiden krachtlijnen
o Geïntegreerde benadering van het goederenrecht
o Instrumentalisering van het goederenrecht
o Modernisering van het goederenrecht
o Flexibilisering van het goederenrecht
a. Geïntegreerde benadering van het goederenrecht
Integratie van diverse delen van het goederenrecht, en dus afschaffing van:
o Hoofdstukken uit het Veldwetboek
o Erfpacht en Opstalwet van 10 januari 1824
o Wet van 30 december 1975 betreffende de goederen buiten particuliere eigendommen
gevonden of op de openbare weg geplaatst ter uitvoering van vonnissen tot uitzetting.
o Wet van 21 februari 1983 betreffende de verkoop van sommige achtergelaten
voorwerpen.
o Materieelrechtelijke bepalingen van Hypotheekwet (artikel 1-8)
Structuur van boek 3 (art. 3.1-3.188)
o Titel 1: Algemene bepalingen
o Titel 2: Goederen
o Titel 3: Eigendom
o Titel 4: Mede-eigendom
o Titel 5: Burenrelaties
o Titel 6: Vruchtgebruik
o Titel 7: Erfpacht
o Titel 8: Opstal
Integratie van onderdelen van het goederenrecht: “Algemeen deel” dat de
gemeenschappelijke elementen van zakelijke rechten en vermogen overkoepelt.
Vroegere structuur van goederenrecht: Huidige structuur van goederenrecht:
b. Instrumentalisering van het goederenrecht
Insturmentalisering
o Het goederenrecht als middel, niet als doel
o Aanpassing aan de 3D-aard van goederenrecht voor goederenrechtelijke structurering:
grond wordt in drie-dimensionele betekenis omschreven (art. 3.64), werken met
volumes (zie opstalrecht)
o Maatschappelijke impact in hoofdstuk over burenverhoudingen
o Zo groot mogelijke transparantie bij zakelijke rechten
5
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
Vb. Bal vliegt in de tuin van de buren, als eigenaar moet je gedogen dat op dat moment iemand
de bal komt halen. Je kan niet schermen met je eigendomsrecht om te verbieden dat iemand
zijn eigendom terug komt halen.
c. Modernisering van het goederenrecht
Het goederenrecht wordt afgestemd op de actuele maatschappelijke verhoudingen
o Geen gerichtheid op de agrarische maatschappij van 1804 (Code Civil)
o Integratie van onlichamelijke goederen, het begrip “volume”, vruchtgebruik op feitelijke
algemeenheden, intellectuele rechten en financiële instrumenten.
Modern gebruik en rentabilisering van openbaar domein.
Vb. Kan je als particuliere inversteerder een grote loods bouwen op havengebied? Vroeger
mocht dit niet omdat het in strijd was met het algemeen belang, men heeft dit aangepast en
toegelaten dat er ook zakelijke gebruiksrechten kunnen komen op het openbaar domein.
d. Flexibilisering van het goederenrecht
Flexibilisering
o Grondslag: “De partijen kunnen afwijken van de bepalingen van dit Boek, behalve
indien het om definities gaat of indien de wet anders bepaalt.” (art. 3.1)
o Verlenging van de duurtijd van zakelijke gebruiksrechten (soms zelfs eeuwigdurend)
o Flexibilisering op het niveau van degene die een zakelijk recht kan vestigen
o Flexibilisering op het niveau van de bevoegdheden van de vruchtgebruiker: niet meer
rechten overdragen dan dat je zelf hebt
à Definitie is de basis: hier mag je niet van afwijken, maar binnen die verschillende zakelijke
rechten bestaat er contractuele vrijheid
Vb. Vader en moeder hebben VG, kinderen BE, maar de ouders nemen alle kosten van
herstellingswerken op zich
1.7 Waar vinden we het Oud goederenrecht?
Breuklijn nieuwe en oude recht: 1 september 2021
Rechtspraak & Rechtsleer
o V. SAGAERT, Goederenrecht, in Reeks Beginselen van het Belgisch Privaatrecht,
Kluwer, 2014.
o R. DEKKERS, Handboek Burgerlijk Recht (bijwerking E. DIRIX), Intersentia 2005.
o P. LECOCQ, Manuel de droit des biens, 1. Biens et propriété, Larcier, 2012.
o I. DURANT, Droit des Biens, Larcier, 2017
1.8 Waar vinden we het Nieuw goederenrecht?
o V. SAGAERT, J. BAECK, N. CARETTE, P. LECOCQ, M. MUYLLE, A. WYLLEMAN
(eds.), Het nieuwe goederenrecht, 2020, Antwerpen, Intersentia
o V. SAGAERT, Goederenrecht, in Reeks Beginselen van het Belgisch Privaatrecht,
Kluwer, 2021.
o …V. SAGAERT, Goederenrecht, in Reeks Beginselen van het
Belgisch Privaatrecht, Kluwer, 20
6
,Sharmeen Van Noten 2024-2025
HOOFDSTUK 1: INDELING DER GOEDEREN
1. Terminologie
1.1 Goederen
Goederen (art. 3.41 BW) = goederen in de ruimste zin zijn alle voorwerpen die vatbaar zijn
voor toe-eigening, met inbegrip van de vermogensrechten
Voorwerpen (art. 3.38) = voorwerpen, ongeacht of ze natuurlijk of kunstmatig, lichamelijk of
onlichamelijk zijn, zijn te onderscheiden van dieren. Voorwerpen en dieren zijn te
onderscheiden van personen
Dieren
o Vatbaar voor zakelijke rechten of te identificeren met rechtssubjecten?
o Vb. schenking van een dier: ja
o Vb. testament of legaat aan een dier: neen, in de Belgische rechtsorde is een dier geen
rechtssubject dus het kan geen titularis zijn van bepaalde voordelen, onrechtstreeks
kan je dit wel bekomen wanneer je bv. in het ziekenhuis ligt en maandelijks 200 euro
aan de buurvrouw geeft om je kat te verzorgen
Art. 3.39 BW
o Dieren hebben een gevoelsvermogen en hebben biologische noden
o De bepalingen met betrekking tot lichamelijke voorwerpen zijn op dieren van
toepassing, met inachtneming van de wettelijke en reglementaire bepalingen ter
bescherming van dieren en van de openbare orde
o Symbolisch: dieren zijn een aparte categorie, maar worden eigenlijk wel gezien als een
goed
Voorbeeld: Mag je een hertenkalf vangen in het bos? Neen.
Lichamelijke voorwerpen versus onlichamelijke voorwerpen
o Lichamelijke voorwerpen kunnen zintuiglijk worden waargenomen en worden
gemeten middels een momentopname → in principe vatbaar voor toe-eigening
o Onlichamelijke voorwerpen: handelszaak, cliënteel, een schuldvordering (ook
zakelijke rechten op mogelijk) → ook vatbaar voor toe-eigening
Vruchten en opbrengsten (art 3.42 BW)
o Vruchten van een goed = wat een goed periodiek voortbrengt, zonder dat dit de
substantie ervan wijzigt en ongeacht of het uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de
valorisatie ervan
o Opbrengst = wat het goed opbrengt, maar waardoor de waarde van het goed
onmiddellijk of geleidelijk wordt verminderd
o Dieren: nieuw geboren dieren en de voortbrengselen van dieren als worden vruchten
beschouwd
o Onderscheid van belang bij bv. vruchtgebruik
Vb. Je hebt thuis alpaca’s en er worden alpaca’s geboren. Dit is een vrucht omdat de alpaca
niet is verandert, ze is niet in twee gesplitst, ze gaat gewoon de moederfunctie vervullen.
Vb. Boomstammen: Als je een boom omkapt en je maakt er hout van of zaagt er parket van
dan zijn dit opbrengsten. Je kan de boom niet plots terug op de grond rechtzetten dat deze
terug gaat bloeien.
7
, Sharmeen Van Noten 2024-2025
2. Waarom
Verschillende categorieën
o Indeling volgens diverse criteria
o Belang van de indeling: voor elke categorie gelden er specifieke rechtsregels
o Per categorie: 2 mogelijkheden → elk goed valt onder de ene of de andere mogelijkheid
3. Goederen of geen goederen
Belangrijkste opdeling: of iets een goed is of geen goed
Geen goederen = voorwerpen die NIET vatbaar zijn voor toe-eigening omwille van een
wettelijk/feitelijk beletsel
Wettelijk beletsel
o Voorwerpen buiten de handel
o Vb. organen (in bepaalde gevallen laat de wet dit toe bv. nierdonor als je familie bent),
wapen zonder wapenvergunning, drugs (in bepaalde sectoren kan het een valabele
aankoop zijn)
Feitelijk beletsel
o Gemene voorwerpen
o Vb. lucht die je ademt, zand aan zee
De gemene voorwerpen
o Kunnen niet in hun totaliteit worden toegeëigend
o Zij behoren aan niemand toe en worden gebruikt in het algemeen belang, met inbegrip
van het belang van toekomstige generaties. Het gebruik ervan is aan allen gemeen en
wordt door bijzondere wetten geregeld (art. 3.43 BW)
4. Goederen die aan (n)iemand toebehoren
Goederen die aan iemand toebehoren versus goederen die aan niemand toebehoren
Goederen die aan niemand toebehoren
res nullius (geen eigenaar) vs. achtergelaten goederen (res derelictae)
Verloren goederen = horen wel aan iemand toe
Vb. oortjes verloren op de trein
Verborgen goederen (schat) = hoorde aan iemand toe
Het vinden van bepaalde goederen kan in bepaalde gevallen, al dan niet onmiddellijk en al
dan niet na het vervullen van bepaalde formaliteiten, leiden tot eigendomstitel.
Eigendomstheorie (art. 3.58 ev.): het vinden van bepaalde goederen kan in bepaalde
gevallen leiden tot eigendom al dan niet onmiddellijk, al dan niet na vervulling formaliteiten →
eigendomstheorie van de gevonden goederen
8
