SAMENVATTING
FORENSISCHE PSYCHIATRIE
’25-‘26
Dr. Elise Wuyts
Rayna Denooze
,Inhoudsopgave
1. Inleiding............................................................................................................. 5
1.1. Algemene afspraken........................................................................................................... 5
1.2. Wat is forensische psychiatrie?........................................................................................... 6
1.2.1. Raakvlak tussen psychiatrie en recht............................................................................6
1.2.2. Een stukje geschiedenis................................................................................................ 6
1.2.3. Therapeutic jurisprudence............................................................................................. 6
1.1.1. 1e spanningsveld: Medisch v.s. juridisch (justitie).........................................................7
1.1.2. 2e spanningsveld: Medisch v.s. maatschappelijk...........................................................7
1.3. Wat doet een forensisch psychiater?..................................................................................8
1.1.3. Expertise....................................................................................................................... 8
1.1.4. Behandeling................................................................................................................ 10
1.1.5. Erkenning als forensisch psychiater............................................................................11
1.1.6. Wetenschappelijk onderzoek.......................................................................................11
2. Internering en deskundigenonderzoek...............................................................13
2.1. In het hoofd van een psychiater........................................................................................ 13
2.1.1. Verschillende denkwijzen............................................................................................ 13
2.1.2. Classificatiesystemen.................................................................................................. 14
2.2. Wat is internering............................................................................................................. 14
2.2.1. Interneringswet (art. 9, §1)..........................................................................................14
2.2.2. Interneringswet (art. 9, §2)..........................................................................................15
2.2.3. Klinische observatie.................................................................................................... 15
2.2.4. Het profiel van een geïnterneerde..............................................................................16
2.3. Wat na de internering....................................................................................................... 16
2.3.1. Kamer ter Bescherming van de Maatschappij (kbm)...................................................16
2.3.2. Interneringen in België................................................................................................17
2.4. Wat is het doel van deskundigen onderzoek?...................................................................18
2.4.1. Algemeen.................................................................................................................... 18
2.4.2. Tegensprekelijkheid (art. 7)........................................................................................18
2.4.3. Tegensprekelijkheid (art. 8 § 1)...................................................................................19
2.4.4. Waarom zijn deskundigenverslagen nodig?................................................................19
2.4.5. Wanneer?.................................................................................................................... 20
2.5. Deskundigenonderzoek voor internering..........................................................................20
2.5.1. Is er een stoornis aanwezig?.......................................................................................20
2.5.2. Is er causaliteit tussen de feiten en de stoornis?.........................................................20
2.5.3. Wat is het risico op recidive?.......................................................................................20
2.5.4. Wat is het advies voor behandeling?...........................................................................20
3. Psychopathie....................................................................................................21
3.1. In het hoofd van een psychiater........................................................................................ 21
3.1.1. Een vleugje neurobiologie...........................................................................................21
3.1.2. Een vleugje farmacologie............................................................................................ 21
3.2. Psychopatische stoornissen.............................................................................................. 22
3.2.1. Symptomatologie........................................................................................................ 22
1
, 3.2.2. Syndromen.................................................................................................................. 23
3.2.3. Behandeling................................................................................................................ 24
3.2.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 25
3.3. Stemmingsstoornissen...................................................................................................... 25
3.3.1. Symptomatologie........................................................................................................ 25
3.3.2. Syndromen.................................................................................................................. 26
3.3.3. Behandeling................................................................................................................ 27
3.3.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 27
3.4. Verslavingsstoornissen..................................................................................................... 27
3.4.1. Verslavende middelen................................................................................................. 27
3.4.2. Gedragsverslavingen.................................................................................................. 28
3.4.3. Symptomatologie........................................................................................................ 28
3.4.4. Syndromen.................................................................................................................. 29
3.4.5. Behandeling................................................................................................................ 30
3.4.6. Link met criminaliteit.................................................................................................. 31
3.5. Trauma............................................................................................................................. 32
3.5.1. Wat is hechting........................................................................................................... 32
3.5.2. Wat is trauma?............................................................................................................ 33
3.5.3. Impact van trauma?.................................................................................................... 34
3.6. Persoonlijkheids stoornissen............................................................................................. 34
3.6.1. Wat is persoonlijkheid?............................................................................................... 34
3.6.2. Wat is een persoonlijkheidsstoornis?...........................................................................35
3.6.3. Borderline persoonlijkheidsstoornis.............................................................................36
3.6.4. Antisociale persoonlijkheidsstoornis............................................................................37
3.6.5. Psychopathie............................................................................................................... 37
3.6.6. Behandeling................................................................................................................ 38
3.6.7. Link met criminaliteit.................................................................................................. 38
3.7. Neurocognitieve stoornissen (hersenschade)....................................................................39
3.7.1. Symptomatologie........................................................................................................ 39
3.7.2. Syndromen.................................................................................................................. 39
3.7.3. Behandeling................................................................................................................ 40
3.7.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 41
3.8. Gedragsstoornissen.......................................................................................................... 41
3.8.1. Periodiek explosieve stoornis......................................................................................41
3.8.2. Kleptomanie................................................................................................................ 41
3.8.3. Pyromanie................................................................................................................... 42
3.8.4. Munchausen-by-proxy................................................................................................. 42
3.8.5. Pseudologia fantastica................................................................................................42
3.9. Verstandelijke beperking.................................................................................................. 42
3.9.1. Wat is intelligentie...................................................................................................... 42
3.9.2. Classificatie................................................................................................................. 43
3.9.3. Schaal emotionele ontwikkeling (SEO)........................................................................43
3.9.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 44
3.9.5. Behandeling................................................................................................................ 45
3.10. Ontwikkelingsstoornissen................................................................................................ 45
3.10.1. ADHD........................................................................................................................ 45
3.10.2. ASS............................................................................................................................ 47
3.11. ASS en ADHD in forensische psychiatrie.........................................................................50
2
, 3.11.1. Toerekeningsvatbaarheid.......................................................................................... 50
3.11.1.1. Behandeling........................................................................................................... 50
3.11.1.2. Forensische uitdagingen........................................................................................50
4. Behandelcontexten............................................................................................ 51
4.1. Algemene psychiatrisch landschap...................................................................................51
4.1.1. Ambulante psychiatrie................................................................................................ 51
4.1.2. Residentiële psychiatrie..............................................................................................51
4.1.3. Vlaamse psychiatrie.................................................................................................... 53
4.2. Forensisch psychiatrisch landschap..................................................................................53
4.2.1. Behandelprincipes....................................................................................................... 53
4.2.2. Penitentiaire psychiatrie.............................................................................................. 54
4.2.3. Forensisch psychiatrische centra (FPC’s)....................................................................55
4.2.4. Forensisch psychiatrische afdelingen..........................................................................55
4.2.5. Algemeen psychiatrische afdelingen...........................................................................56
4.2.6. Forensisch mobiele teams...........................................................................................56
4.2.7. Forensisch mobiele teams...........................................................................................56
5. Niet-strafrechterlijk onderzoek (Gastcollege Prof. Em. Dr. Dillen Chris)................57
5.1. Rechtelijke organisatie...................................................................................................... 58
5.2. Forensische psychiatrie..................................................................................................... 59
5.3. Basis paradigma............................................................................................................... 60
5.3.1. Medisch v.s. juridisch..................................................................................................60
5.4. Vragen aan forensisch psychiater.....................................................................................62
5.5. Doelstelling in forensische psychiatrie..............................................................................62
5.6. DSM-V............................................................................................................................... 62
5.7. Differentiaal diagnose....................................................................................................... 63
5.8. SSS (Conversion), factitious (nagebootst), malingering (= simulatie)...............................64
5.8.1. Simulatie vaststellen................................................................................................... 64
5.9. Schaderaming................................................................................................................... 65
5.10. Ziektewetgeving............................................................................................................. 65
6. Diversiteit in forensische psychiatrie (gastcollege Dr. Winny Ang).......................66
6.1. Prevalentie........................................................................................................................ 66
6.2. Uitdagingen tijdens strafonderzoek..................................................................................66
6.3. Uitdagingen tijdens detentie............................................................................................. 66
6.4. Awareness = micro........................................................................................................... 67
6.5. Culturele en (geestelijke) gezondheid...............................................................................69
6.5.1. Situering culturele psychiatrie.....................................................................................69
6.5.2. Cultuur en ziekte/gezondheid......................................................................................69
6.5.3. In de praktijk: culturele formulering............................................................................69
6.5.4. Migratie en geestelijke gezondheid.............................................................................69
6.6. In de praktijk..................................................................................................................... 70
3
,7. Specifieke groepen plegers................................................................................71
7.1. Vrouwelijke plegers........................................................................................................... 71
7.1.1. Blik op vrouwen........................................................................................................... 71
7.1.2. Prevalentie.................................................................................................................. 71
7.1.3. Aard van de feiten....................................................................................................... 72
7.1.4. Profiel van een vrouw die feiten pleegt.......................................................................72
7.1.5. Behandeling voor vrouwen die feiten plegen..............................................................74
7.2. Minderjarige plegers......................................................................................................... 76
7.2.1. Algemeen.................................................................................................................... 76
7.2.2. Ingewikkeld landschap................................................................................................76
7.2.3. Toewijzing jeugdrechter wanneer…............................................................................76
7.2.4. Maatregelen jeugdrechter...........................................................................................77
7.2.5. Samenwerking met jeugdrechter................................................................................77
7.2.6. Ontwikkeling van criminaliteit.....................................................................................77
7.2.7. Diagnostiek................................................................................................................. 78
7.2.8. Comorbiditeiten.......................................................................................................... 79
7.2.9. Behandeling................................................................................................................ 79
7.2.10. For-K......................................................................................................................... 80
7.2.11. Wat na 18 jaar?......................................................................................................... 80
7.3. Oudere plegers................................................................................................................. 80
7.3.1. Prevalentie.................................................................................................................. 80
7.3.2. Profiel van de oudere gedetineerde............................................................................80
7.3.3. Tijdens detentie.......................................................................................................... 81
7.3.4. Unieke zorgnoden....................................................................................................... 81
8. Personen die zedenfeiten hebben gepleegd........................................................82
8.1. Seksueel geweld............................................................................................................... 82
8.1.1. Wat is seksueel geweld?.............................................................................................82
8.1.2. pREVALENTIE.............................................................................................................. 82
8.1.3. Impact......................................................................................................................... 82
8.1.4. Belgisch strafrecht...................................................................................................... 82
8.2. Profiel van iemand die zedenfeiten pleegt........................................................................83
8.2.1. Algemeen.................................................................................................................... 84
8.2.2. Psychiatrische comorbiditeit.......................................................................................84
8.2.3. Seksuele stoornissen................................................................................................... 84
8.2.4. Vrouwelijke plegers..................................................................................................... 85
8.2.5. Stigma......................................................................................................................... 85
8.3. Behandeling voor plegers van zedenfeiten.......................................................................85
8.3.1. Algemeen.................................................................................................................... 86
8.3.2. Wat werkt?.................................................................................................................. 86
8.3.3. Psychotherapiemodellen............................................................................................. 86
8.3.4. Psychofarmaca............................................................................................................ 86
8.3.5. COSA........................................................................................................................... 87
8.4. Belgisch behandellandschap............................................................................................. 87
8.4.1. Extramuraal................................................................................................................ 87
8.4.2. Intramuraal................................................................................................................. 87
9. Diversiteit......................................................................................................... 87
9.1. LGBTQIA+ diversiteit........................................................................................................ 87
4
, 9.1.1. Waar staat het voor?................................................................................................... 88
9.1.2. Stigma......................................................................................................................... 88
9.1.3. Prevalentie.................................................................................................................. 88
9.1.4. LGBTQIA+ in detentie.................................................................................................88
9.1.5. Psychiatrisch profiel.................................................................................................... 89
9.1.6. Gender-sensitieve zorg...............................................................................................89
1. INLEIDING
1.1. ALGEMENE AFSPRAKEN
- Examen
o 40 multiple choice vragen
3 à 4 vragen per les
o Hogere cesuur
5
, 1.2. WAT IS FORENSISCHE PSYCHIATRIE?
Behoren niet helemaal tot het recht en ook niet helemaal tot de psychiatrie
Is een aparte wetenschappelijke tak - specialisatie
1.2.1. RAAKVLAK TUSSEN PSYCHIATRIE EN RECHT
- Artikel 71 Strafwetboek:
o “Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het
tijdstip van de feiten leed aan een geestesstoornis die zijn
oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft tenietgedaan, of
wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen
weerstaan.”
1.2.2. EEN STUKJE GESCHIEDENIS
Lombrosso heeft heel wat criminologische theoriën op poten gezet
- Waarom pleegt iemand feiten, biologisch gezien (frenologie)
- Zowel Lombrosso als zijn dochter waren anti-feministisch
o Dit beïnvloedt voor een stuk ook onze blik vandaag de dag
Emil Kraeplin maakte als eerste een classificatiesysteem
- Bv. als iemand feiten heeft gepleegd, kan hij daarvoor veroordeelt worden
o Dit systeem legde de basis voor systemen die we vandaag kennen,
zoals de DSM
Broadmoor Hospital is een forensisch ziekenhuis in Londen
- Dit was de oplossijng voor mensen die duidelijk ziek waren, maar ook te
gevaarlijk om in de maatschappij vrij te laten
1.2.3. THERAPEUTIC JURISPRUDENCE
Dit is een stroming binnen het recht die onderzoekt hoe wetten, juridische procedures
en het gedrag van rechters, advocaten of andere actoren een therapeutisch
(bevorderend) of anti-therapeutisch (schadelijk) effect kunnen hebben op de
betrokkenen. Want: straffen werkt niet!!!
6
, - Met andere woorden: niet enkel de juridische uitkomst telt (bijvoorbeeld: “gelijk
krijgen” of “veroordeeld worden”), maar ook de psychologische en emotionele
impact van het rechtssysteem op mensen.
Dit is afkomstig uit de geneeskunde (Hippocratische eed).
De boodschap is: rechters, advocaten en beleidsmakers zouden
zich ook moeten afvragen of hun handelen mensen geen extra
psychologische schade toebrengt, net zoals artsen moeten
vermijden hun patiënten te schaden.
1.1.1. 1 E SPANNINGSVELD: MEDISCH V.S. JURIDISCH (JUSTITIE)
- Andere cultuur
o Als een patiënt naar een psychiater komt met een
depressie en die psychiater zal advies geven. De
patiënt zal dat advies wel of niet opvolgen.
o Als er binnen de forensische sector bepaald advies niet wordt gevolgd,
dan moet men justitie betrekken en komen er gevolgen.
- Zwart/wit denken
o Justitie wil graag horen ‘gaat hij hervallen ja of nee’, ‘zal deze behandeling
effectief zijn of niet’, … maar zo een zwart-wit antwoord kan een
pychiater NIET geven
- Asymmetrische relatie
o Justitie heeft het laatste woord over wat psychiaters doen
Bv een psychiater kan advies geven a.d.h.v. een
deskundigenonderzoek, maar de rechter neemt de eindbeslissing
over internering
- Beroepsgeheim
o Als zorgverlener heb je beroepsgeheim. Dus als zorgverlener moet je goed
nadenken over wat je deelt en wat niet aan justitie, familieleden, … ENKEL
als er schendingen zijn van de juridische voorwaarden of de
afdelingsregels
Als er zaken zijn die belangrijk zijn voor jusitie, maar een psychiater
mag het niet vertellen, dan wordt er een 3-gesprek georganiseerd
(justitie, patiënt en pscyhiater). De patiënt vertelt dan zelf wat er
aan de hand is en in zijn/haar woorden, zonder dat de
hulpverleningsrelatie wordt geschonden.
1.1.2. 2 E SPANNINGSVELD: MEDISCH V.S. MAATSCHAPPELIJK
- Stigma
o Mensen die feiten hebben gepleegd worden door en in de maatschappij
anders bekeken
7
, o Als behandelaar kan je hierin sturen en het stigma verhelpen
- Publieke opinie
o De publieke opniei bepaalt soms hoe er wordt omgegaan met bepaalde
zaken, hoe bepaalde zaken in de media worden gepresenteerd
- Politieke schommelingen
o Welke partij/politieker op een bepaald moment ‘aan de macht’ is bepaald
hoeveel geld er zal gaan naar een bepaalde sector/projecten
- Bescherming van de maatschappij
o Risico-denken
1.3. WAT DOET EEN FORENSISCH PSYCHIATER?
Als psychiater heb je aan de een kant een expertise-taak, aan de andere kant een
behandel-taak
1.1.3. EXPERTISE
Je hebt psychiaters die de zorg doen (behandelpsychiaters) en psychiaters die de
inschatting mee maken (PSD psychiaters). Zij hebben onderling beroepsgeheim.
De expertises kunnen op elk
niveau binnen het strafsysteem
plaatsvinden.
1.1.3.1. VREDEGERECHT
Met het vredegerecht komen psychiaters vaak in aanraking. Zij kunnen worden
gevraagd om hun expertise te geven, namelijk:
8
, Beschermende observatiemaatregel (BOM)
- Beter bekend als gedwongen opname of collocatie
- Residentieel of ambulant
- Drie criteria!
o Aanwezigheid van een psychiatrische aandoening met aantasting van
wilsbekwaamheid
o Aanwezigheid van gevaar
o Geen alternatieve hulp mogelijk
Voorbeeld o.b.v. de 3 criteria: iemand is psychotisch en bedreigt de
partner omdat hij ervan overtuigd is dat zijn parter hem wil
vergiftigen
- Dit kan eender welke arts zijn!
- 2 procedures
o Spoedprocedure (gebeurt het vaakste)
Er moet een aanvraag zijn
Bv. familie of politie
Een arts moet het advies geven
De procureur bepaalt over de gedwongen opname
Zo ja, wordt er een ziekenhuis gevorderd persoon verblijft
er voor een observatieperiode (7 à 10 dagen) nadien komt
een vrederechter ter plaatse en die bepaald of de maatregel
terecht was of niet
o Gewone procedure
Idem als spoedprocedure, maar het gaat rechtstreeks naar een
vrederechter
Bewindvoering
- Dit is een maatregel van bescherming voor mensen die (tijdelijk of permanent)
niet in staat zijn om hun eigen belangen goed te behartigen, bv. door ziekte,
dementie of handicap.
o Goederen of persoon
Goederen: is iemand in staat eigen financieën te regelen?
Psychiater geeft hier advies over, de vrederechter doet
uitspraak
Persoon: beslissingen over trouwen, wonen, …
Vaak bij mensen met een zwaar verstandelijke beperking
- Bijstand
o De persoon kan het nog wel, maar heeft wel (vrijwillige) hulp nodig.
Controle wordt niet weg genomen
- of vertegenwoordiging
o Van een bewindvoeder, dat kan een advocaat (voorkeur) of familielid zijn
9
FORENSISCHE PSYCHIATRIE
’25-‘26
Dr. Elise Wuyts
Rayna Denooze
,Inhoudsopgave
1. Inleiding............................................................................................................. 5
1.1. Algemene afspraken........................................................................................................... 5
1.2. Wat is forensische psychiatrie?........................................................................................... 6
1.2.1. Raakvlak tussen psychiatrie en recht............................................................................6
1.2.2. Een stukje geschiedenis................................................................................................ 6
1.2.3. Therapeutic jurisprudence............................................................................................. 6
1.1.1. 1e spanningsveld: Medisch v.s. juridisch (justitie).........................................................7
1.1.2. 2e spanningsveld: Medisch v.s. maatschappelijk...........................................................7
1.3. Wat doet een forensisch psychiater?..................................................................................8
1.1.3. Expertise....................................................................................................................... 8
1.1.4. Behandeling................................................................................................................ 10
1.1.5. Erkenning als forensisch psychiater............................................................................11
1.1.6. Wetenschappelijk onderzoek.......................................................................................11
2. Internering en deskundigenonderzoek...............................................................13
2.1. In het hoofd van een psychiater........................................................................................ 13
2.1.1. Verschillende denkwijzen............................................................................................ 13
2.1.2. Classificatiesystemen.................................................................................................. 14
2.2. Wat is internering............................................................................................................. 14
2.2.1. Interneringswet (art. 9, §1)..........................................................................................14
2.2.2. Interneringswet (art. 9, §2)..........................................................................................15
2.2.3. Klinische observatie.................................................................................................... 15
2.2.4. Het profiel van een geïnterneerde..............................................................................16
2.3. Wat na de internering....................................................................................................... 16
2.3.1. Kamer ter Bescherming van de Maatschappij (kbm)...................................................16
2.3.2. Interneringen in België................................................................................................17
2.4. Wat is het doel van deskundigen onderzoek?...................................................................18
2.4.1. Algemeen.................................................................................................................... 18
2.4.2. Tegensprekelijkheid (art. 7)........................................................................................18
2.4.3. Tegensprekelijkheid (art. 8 § 1)...................................................................................19
2.4.4. Waarom zijn deskundigenverslagen nodig?................................................................19
2.4.5. Wanneer?.................................................................................................................... 20
2.5. Deskundigenonderzoek voor internering..........................................................................20
2.5.1. Is er een stoornis aanwezig?.......................................................................................20
2.5.2. Is er causaliteit tussen de feiten en de stoornis?.........................................................20
2.5.3. Wat is het risico op recidive?.......................................................................................20
2.5.4. Wat is het advies voor behandeling?...........................................................................20
3. Psychopathie....................................................................................................21
3.1. In het hoofd van een psychiater........................................................................................ 21
3.1.1. Een vleugje neurobiologie...........................................................................................21
3.1.2. Een vleugje farmacologie............................................................................................ 21
3.2. Psychopatische stoornissen.............................................................................................. 22
3.2.1. Symptomatologie........................................................................................................ 22
1
, 3.2.2. Syndromen.................................................................................................................. 23
3.2.3. Behandeling................................................................................................................ 24
3.2.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 25
3.3. Stemmingsstoornissen...................................................................................................... 25
3.3.1. Symptomatologie........................................................................................................ 25
3.3.2. Syndromen.................................................................................................................. 26
3.3.3. Behandeling................................................................................................................ 27
3.3.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 27
3.4. Verslavingsstoornissen..................................................................................................... 27
3.4.1. Verslavende middelen................................................................................................. 27
3.4.2. Gedragsverslavingen.................................................................................................. 28
3.4.3. Symptomatologie........................................................................................................ 28
3.4.4. Syndromen.................................................................................................................. 29
3.4.5. Behandeling................................................................................................................ 30
3.4.6. Link met criminaliteit.................................................................................................. 31
3.5. Trauma............................................................................................................................. 32
3.5.1. Wat is hechting........................................................................................................... 32
3.5.2. Wat is trauma?............................................................................................................ 33
3.5.3. Impact van trauma?.................................................................................................... 34
3.6. Persoonlijkheids stoornissen............................................................................................. 34
3.6.1. Wat is persoonlijkheid?............................................................................................... 34
3.6.2. Wat is een persoonlijkheidsstoornis?...........................................................................35
3.6.3. Borderline persoonlijkheidsstoornis.............................................................................36
3.6.4. Antisociale persoonlijkheidsstoornis............................................................................37
3.6.5. Psychopathie............................................................................................................... 37
3.6.6. Behandeling................................................................................................................ 38
3.6.7. Link met criminaliteit.................................................................................................. 38
3.7. Neurocognitieve stoornissen (hersenschade)....................................................................39
3.7.1. Symptomatologie........................................................................................................ 39
3.7.2. Syndromen.................................................................................................................. 39
3.7.3. Behandeling................................................................................................................ 40
3.7.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 41
3.8. Gedragsstoornissen.......................................................................................................... 41
3.8.1. Periodiek explosieve stoornis......................................................................................41
3.8.2. Kleptomanie................................................................................................................ 41
3.8.3. Pyromanie................................................................................................................... 42
3.8.4. Munchausen-by-proxy................................................................................................. 42
3.8.5. Pseudologia fantastica................................................................................................42
3.9. Verstandelijke beperking.................................................................................................. 42
3.9.1. Wat is intelligentie...................................................................................................... 42
3.9.2. Classificatie................................................................................................................. 43
3.9.3. Schaal emotionele ontwikkeling (SEO)........................................................................43
3.9.4. Link met criminaliteit.................................................................................................. 44
3.9.5. Behandeling................................................................................................................ 45
3.10. Ontwikkelingsstoornissen................................................................................................ 45
3.10.1. ADHD........................................................................................................................ 45
3.10.2. ASS............................................................................................................................ 47
3.11. ASS en ADHD in forensische psychiatrie.........................................................................50
2
, 3.11.1. Toerekeningsvatbaarheid.......................................................................................... 50
3.11.1.1. Behandeling........................................................................................................... 50
3.11.1.2. Forensische uitdagingen........................................................................................50
4. Behandelcontexten............................................................................................ 51
4.1. Algemene psychiatrisch landschap...................................................................................51
4.1.1. Ambulante psychiatrie................................................................................................ 51
4.1.2. Residentiële psychiatrie..............................................................................................51
4.1.3. Vlaamse psychiatrie.................................................................................................... 53
4.2. Forensisch psychiatrisch landschap..................................................................................53
4.2.1. Behandelprincipes....................................................................................................... 53
4.2.2. Penitentiaire psychiatrie.............................................................................................. 54
4.2.3. Forensisch psychiatrische centra (FPC’s)....................................................................55
4.2.4. Forensisch psychiatrische afdelingen..........................................................................55
4.2.5. Algemeen psychiatrische afdelingen...........................................................................56
4.2.6. Forensisch mobiele teams...........................................................................................56
4.2.7. Forensisch mobiele teams...........................................................................................56
5. Niet-strafrechterlijk onderzoek (Gastcollege Prof. Em. Dr. Dillen Chris)................57
5.1. Rechtelijke organisatie...................................................................................................... 58
5.2. Forensische psychiatrie..................................................................................................... 59
5.3. Basis paradigma............................................................................................................... 60
5.3.1. Medisch v.s. juridisch..................................................................................................60
5.4. Vragen aan forensisch psychiater.....................................................................................62
5.5. Doelstelling in forensische psychiatrie..............................................................................62
5.6. DSM-V............................................................................................................................... 62
5.7. Differentiaal diagnose....................................................................................................... 63
5.8. SSS (Conversion), factitious (nagebootst), malingering (= simulatie)...............................64
5.8.1. Simulatie vaststellen................................................................................................... 64
5.9. Schaderaming................................................................................................................... 65
5.10. Ziektewetgeving............................................................................................................. 65
6. Diversiteit in forensische psychiatrie (gastcollege Dr. Winny Ang).......................66
6.1. Prevalentie........................................................................................................................ 66
6.2. Uitdagingen tijdens strafonderzoek..................................................................................66
6.3. Uitdagingen tijdens detentie............................................................................................. 66
6.4. Awareness = micro........................................................................................................... 67
6.5. Culturele en (geestelijke) gezondheid...............................................................................69
6.5.1. Situering culturele psychiatrie.....................................................................................69
6.5.2. Cultuur en ziekte/gezondheid......................................................................................69
6.5.3. In de praktijk: culturele formulering............................................................................69
6.5.4. Migratie en geestelijke gezondheid.............................................................................69
6.6. In de praktijk..................................................................................................................... 70
3
,7. Specifieke groepen plegers................................................................................71
7.1. Vrouwelijke plegers........................................................................................................... 71
7.1.1. Blik op vrouwen........................................................................................................... 71
7.1.2. Prevalentie.................................................................................................................. 71
7.1.3. Aard van de feiten....................................................................................................... 72
7.1.4. Profiel van een vrouw die feiten pleegt.......................................................................72
7.1.5. Behandeling voor vrouwen die feiten plegen..............................................................74
7.2. Minderjarige plegers......................................................................................................... 76
7.2.1. Algemeen.................................................................................................................... 76
7.2.2. Ingewikkeld landschap................................................................................................76
7.2.3. Toewijzing jeugdrechter wanneer…............................................................................76
7.2.4. Maatregelen jeugdrechter...........................................................................................77
7.2.5. Samenwerking met jeugdrechter................................................................................77
7.2.6. Ontwikkeling van criminaliteit.....................................................................................77
7.2.7. Diagnostiek................................................................................................................. 78
7.2.8. Comorbiditeiten.......................................................................................................... 79
7.2.9. Behandeling................................................................................................................ 79
7.2.10. For-K......................................................................................................................... 80
7.2.11. Wat na 18 jaar?......................................................................................................... 80
7.3. Oudere plegers................................................................................................................. 80
7.3.1. Prevalentie.................................................................................................................. 80
7.3.2. Profiel van de oudere gedetineerde............................................................................80
7.3.3. Tijdens detentie.......................................................................................................... 81
7.3.4. Unieke zorgnoden....................................................................................................... 81
8. Personen die zedenfeiten hebben gepleegd........................................................82
8.1. Seksueel geweld............................................................................................................... 82
8.1.1. Wat is seksueel geweld?.............................................................................................82
8.1.2. pREVALENTIE.............................................................................................................. 82
8.1.3. Impact......................................................................................................................... 82
8.1.4. Belgisch strafrecht...................................................................................................... 82
8.2. Profiel van iemand die zedenfeiten pleegt........................................................................83
8.2.1. Algemeen.................................................................................................................... 84
8.2.2. Psychiatrische comorbiditeit.......................................................................................84
8.2.3. Seksuele stoornissen................................................................................................... 84
8.2.4. Vrouwelijke plegers..................................................................................................... 85
8.2.5. Stigma......................................................................................................................... 85
8.3. Behandeling voor plegers van zedenfeiten.......................................................................85
8.3.1. Algemeen.................................................................................................................... 86
8.3.2. Wat werkt?.................................................................................................................. 86
8.3.3. Psychotherapiemodellen............................................................................................. 86
8.3.4. Psychofarmaca............................................................................................................ 86
8.3.5. COSA........................................................................................................................... 87
8.4. Belgisch behandellandschap............................................................................................. 87
8.4.1. Extramuraal................................................................................................................ 87
8.4.2. Intramuraal................................................................................................................. 87
9. Diversiteit......................................................................................................... 87
9.1. LGBTQIA+ diversiteit........................................................................................................ 87
4
, 9.1.1. Waar staat het voor?................................................................................................... 88
9.1.2. Stigma......................................................................................................................... 88
9.1.3. Prevalentie.................................................................................................................. 88
9.1.4. LGBTQIA+ in detentie.................................................................................................88
9.1.5. Psychiatrisch profiel.................................................................................................... 89
9.1.6. Gender-sensitieve zorg...............................................................................................89
1. INLEIDING
1.1. ALGEMENE AFSPRAKEN
- Examen
o 40 multiple choice vragen
3 à 4 vragen per les
o Hogere cesuur
5
, 1.2. WAT IS FORENSISCHE PSYCHIATRIE?
Behoren niet helemaal tot het recht en ook niet helemaal tot de psychiatrie
Is een aparte wetenschappelijke tak - specialisatie
1.2.1. RAAKVLAK TUSSEN PSYCHIATRIE EN RECHT
- Artikel 71 Strafwetboek:
o “Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het
tijdstip van de feiten leed aan een geestesstoornis die zijn
oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft tenietgedaan, of
wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen
weerstaan.”
1.2.2. EEN STUKJE GESCHIEDENIS
Lombrosso heeft heel wat criminologische theoriën op poten gezet
- Waarom pleegt iemand feiten, biologisch gezien (frenologie)
- Zowel Lombrosso als zijn dochter waren anti-feministisch
o Dit beïnvloedt voor een stuk ook onze blik vandaag de dag
Emil Kraeplin maakte als eerste een classificatiesysteem
- Bv. als iemand feiten heeft gepleegd, kan hij daarvoor veroordeelt worden
o Dit systeem legde de basis voor systemen die we vandaag kennen,
zoals de DSM
Broadmoor Hospital is een forensisch ziekenhuis in Londen
- Dit was de oplossijng voor mensen die duidelijk ziek waren, maar ook te
gevaarlijk om in de maatschappij vrij te laten
1.2.3. THERAPEUTIC JURISPRUDENCE
Dit is een stroming binnen het recht die onderzoekt hoe wetten, juridische procedures
en het gedrag van rechters, advocaten of andere actoren een therapeutisch
(bevorderend) of anti-therapeutisch (schadelijk) effect kunnen hebben op de
betrokkenen. Want: straffen werkt niet!!!
6
, - Met andere woorden: niet enkel de juridische uitkomst telt (bijvoorbeeld: “gelijk
krijgen” of “veroordeeld worden”), maar ook de psychologische en emotionele
impact van het rechtssysteem op mensen.
Dit is afkomstig uit de geneeskunde (Hippocratische eed).
De boodschap is: rechters, advocaten en beleidsmakers zouden
zich ook moeten afvragen of hun handelen mensen geen extra
psychologische schade toebrengt, net zoals artsen moeten
vermijden hun patiënten te schaden.
1.1.1. 1 E SPANNINGSVELD: MEDISCH V.S. JURIDISCH (JUSTITIE)
- Andere cultuur
o Als een patiënt naar een psychiater komt met een
depressie en die psychiater zal advies geven. De
patiënt zal dat advies wel of niet opvolgen.
o Als er binnen de forensische sector bepaald advies niet wordt gevolgd,
dan moet men justitie betrekken en komen er gevolgen.
- Zwart/wit denken
o Justitie wil graag horen ‘gaat hij hervallen ja of nee’, ‘zal deze behandeling
effectief zijn of niet’, … maar zo een zwart-wit antwoord kan een
pychiater NIET geven
- Asymmetrische relatie
o Justitie heeft het laatste woord over wat psychiaters doen
Bv een psychiater kan advies geven a.d.h.v. een
deskundigenonderzoek, maar de rechter neemt de eindbeslissing
over internering
- Beroepsgeheim
o Als zorgverlener heb je beroepsgeheim. Dus als zorgverlener moet je goed
nadenken over wat je deelt en wat niet aan justitie, familieleden, … ENKEL
als er schendingen zijn van de juridische voorwaarden of de
afdelingsregels
Als er zaken zijn die belangrijk zijn voor jusitie, maar een psychiater
mag het niet vertellen, dan wordt er een 3-gesprek georganiseerd
(justitie, patiënt en pscyhiater). De patiënt vertelt dan zelf wat er
aan de hand is en in zijn/haar woorden, zonder dat de
hulpverleningsrelatie wordt geschonden.
1.1.2. 2 E SPANNINGSVELD: MEDISCH V.S. MAATSCHAPPELIJK
- Stigma
o Mensen die feiten hebben gepleegd worden door en in de maatschappij
anders bekeken
7
, o Als behandelaar kan je hierin sturen en het stigma verhelpen
- Publieke opinie
o De publieke opniei bepaalt soms hoe er wordt omgegaan met bepaalde
zaken, hoe bepaalde zaken in de media worden gepresenteerd
- Politieke schommelingen
o Welke partij/politieker op een bepaald moment ‘aan de macht’ is bepaald
hoeveel geld er zal gaan naar een bepaalde sector/projecten
- Bescherming van de maatschappij
o Risico-denken
1.3. WAT DOET EEN FORENSISCH PSYCHIATER?
Als psychiater heb je aan de een kant een expertise-taak, aan de andere kant een
behandel-taak
1.1.3. EXPERTISE
Je hebt psychiaters die de zorg doen (behandelpsychiaters) en psychiaters die de
inschatting mee maken (PSD psychiaters). Zij hebben onderling beroepsgeheim.
De expertises kunnen op elk
niveau binnen het strafsysteem
plaatsvinden.
1.1.3.1. VREDEGERECHT
Met het vredegerecht komen psychiaters vaak in aanraking. Zij kunnen worden
gevraagd om hun expertise te geven, namelijk:
8
, Beschermende observatiemaatregel (BOM)
- Beter bekend als gedwongen opname of collocatie
- Residentieel of ambulant
- Drie criteria!
o Aanwezigheid van een psychiatrische aandoening met aantasting van
wilsbekwaamheid
o Aanwezigheid van gevaar
o Geen alternatieve hulp mogelijk
Voorbeeld o.b.v. de 3 criteria: iemand is psychotisch en bedreigt de
partner omdat hij ervan overtuigd is dat zijn parter hem wil
vergiftigen
- Dit kan eender welke arts zijn!
- 2 procedures
o Spoedprocedure (gebeurt het vaakste)
Er moet een aanvraag zijn
Bv. familie of politie
Een arts moet het advies geven
De procureur bepaalt over de gedwongen opname
Zo ja, wordt er een ziekenhuis gevorderd persoon verblijft
er voor een observatieperiode (7 à 10 dagen) nadien komt
een vrederechter ter plaatse en die bepaald of de maatregel
terecht was of niet
o Gewone procedure
Idem als spoedprocedure, maar het gaat rechtstreeks naar een
vrederechter
Bewindvoering
- Dit is een maatregel van bescherming voor mensen die (tijdelijk of permanent)
niet in staat zijn om hun eigen belangen goed te behartigen, bv. door ziekte,
dementie of handicap.
o Goederen of persoon
Goederen: is iemand in staat eigen financieën te regelen?
Psychiater geeft hier advies over, de vrederechter doet
uitspraak
Persoon: beslissingen over trouwen, wonen, …
Vaak bij mensen met een zwaar verstandelijke beperking
- Bijstand
o De persoon kan het nog wel, maar heeft wel (vrijwillige) hulp nodig.
Controle wordt niet weg genomen
- of vertegenwoordiging
o Van een bewindvoeder, dat kan een advocaat (voorkeur) of familielid zijn
9
