Herhaling: Doelgerichte gedragsverandering in
logopedie en audiologie (herhaling)
1. L & A: Cliëntgerichte toegepaste gedragswetenschappen
Cliëntgerichte zorg
Cliëntgerichte zorg is een biopsychosociale benadering en attitude die erop gericht is zorg te
verstrekken die respectvol, geïndividualiseerd en empowerend is. Ze impliceert de individuele
participatie van de cliënt en is gebouwd op een relatie van wederzijds vertrouwen, sensitiviteit,
empathie en gedeelde kennis.
Medisch: Gericht op het normaliseren van de
stoornis. (testscores)
Sociaal: Rol in het sensibiliseren van een
stoornis in de maatschappij. (website/ info
over stoornis/ brochures maken..)
Biopsychosociaal: Er komt een 3de aspect bij:
‘de persoon zelf’ (sterktes persoon/ kenmerk/
karakter) Zeer belangrijk!
Biopsychosociaal model is geëvolueerd uit het medisch en
sociaal model!
Sociaal Biologisch (medisch) Psychologisch
• Socio – economische • Virus • Gedrag
klasse • Bacterie • Overtuigingen
• Ras • Hormonen • Pijn
• Opleiding • Cerebrale laesies • Ziektebeleving
• Werk • …. • Stress
• … • Coping
Biopsychosociaal model:
‘Ziekte’ = resultaat van samenspel tussen biologische, persoonlijke en sociale factoren
(Engel, 1977, Jette, 2006)
Voordeel: verschillende invalshoeken voor onderzoek en behandeling
Normaal/afwijkend afh. van persoonlijke, sociaal-culturele en esthetische
waardeoordelen
Van stoornisgerichte kijk op de zorg naar de cliëntgerichte kijk op de zorg.
➢ Provider – centered: Cliënt niet bij betrekken, enkel stoornis willen aanpakken.
➢ Person – centered: Cliënt wel bij betrekken “centraal zetten”. (Beslist mee dingen)
,= hulpverlening die streeft naar…
Gedeelte controle over de informatie-uitwisselings- en beslissingspatronen m.b.t. het
onderzoek en de behandeling
Vinden van overeenstemming over het probleem en wat daartoe moet gebeuren
Gerichtheid op de cliënt als persoon en niet louter op de ziekte
Focus op leefwereld, emotionele noden, motivaties, wensen en bezorgdheden
Dat betekent niet dat de stoornis onbelangrijk is!
Directe aanleiding van de problemen
Mate waarin aan de stoornis kan worden verholpen heeft sterke invloed
Stoornis is vaak niet of slechts ten dele ‘op te lossen’
Taalstoornis
Aanleg voor leermoeilijkheden
Stotteren
Slechthorendheid (perceptueel verlies)…
ICF
ICF – perspectief….
• Gevolgen voor diagnostiek:
- Ook positieve (of positief inwerkende) elementen.
- Meten van behandeleffect op een voor de cliënt relevante manier.
• Gevolgen voor therapie:
- Niet alleen stoornisgericht.
- Statistische gemiddelde (norm) is ruwe leidraad (en baseline).
- Houvast bij bepaling van behandeldoelen.
- Hulpmiddel bij keuze van de interventies.
Systematische gedragsmodificatie
o Gedrag en leren als belangrijkste werk-instrumenten van L & A
o Wat leren?
, Kennis en inzichten
Omgaan met emoties
Vaardigheden
Stroomdiagram
Probleeminventarisatie: Kijk niet alleen naar he
probleem, maar ook naar sterktes en voordelen.
Probleemanalyse: Alle puzzelstukjes van
probleeminventarisatie samenvoegen.
➔ Na dit een verslag geven aan cliënt.
EX!
Nadruk gelegd op de keuze van
interventieprocedures.
2. De therapeut – cliëntrelatie
3. Basisprincipes van leren
o Operant leren en operant gedrag
o Respondent leren en respondent gedrag
o Sociaal-cognitieve theorie
o Transtheoretisch model van gedragsverandering (‘Stages of Change’)
Operant leren en operant gedrag:
• Intentioneel gesteld gedrag i.f.v. gunstige veranderingen in een toestand.
• Associatie tussen gedrag en gedragsgevolgen: R-Sr-leren.
• Bewust of onbewust.
• Vaak een activiteit: iets doen, handelen…
, Prikkel of situatie: in een bepaalde context (kunnen veel verschillende aspecten zijn)
Gedrag: Iemand doet wat.
“Iemand uit een bepaald gedrag in een bepaalde situatie om tot een positief gevolg te bekomen.”
1. Prikkel of situatie:
o Prikkel of situatie (context) waarin het gedrag geassocieerd is met gunstige
gedragsgevolgen.
➢ Antecedente prikkels:
➢ Discriminatieve prikkels: Er zijn duizenden prikkels die je waarneemt, wij leren welke
prikkel van belang is om u gedrag af te stellen.
➢ Uitlokkende prikkel:
2. Gedrag:
o Soms moeilijker te herkennen.
o Redenen?
- Geautomatiseerd gedrag.
- Covert operant gedrag.
- Vermijdingsgedrag (passief & actief)
- Ontsnappingsgedrag
o Operant probleemgedrag:
Waar de cliënt (of de omgeving) last van heeft/ dat hinder veroorzaakt:
- Onvoldoende beheersing van vaardigheden.
- Ontbrekende vaardigheden.
- Positieve gedragsgevolgen geassocieerd met inadequaat gedrag.
- (ongewenst) gedrag dat te veel optreedt.
Vb. actief vermijdingsgedrag
“Iemand stelt een gedrag in een specifieke context omdat hij verwacht dat dit een gunstig effect zal
opleveren, ook al leidt het gedrag in werkelijkheid tot één of meer feitelijke negatieve consequenties.”
logopedie en audiologie (herhaling)
1. L & A: Cliëntgerichte toegepaste gedragswetenschappen
Cliëntgerichte zorg
Cliëntgerichte zorg is een biopsychosociale benadering en attitude die erop gericht is zorg te
verstrekken die respectvol, geïndividualiseerd en empowerend is. Ze impliceert de individuele
participatie van de cliënt en is gebouwd op een relatie van wederzijds vertrouwen, sensitiviteit,
empathie en gedeelde kennis.
Medisch: Gericht op het normaliseren van de
stoornis. (testscores)
Sociaal: Rol in het sensibiliseren van een
stoornis in de maatschappij. (website/ info
over stoornis/ brochures maken..)
Biopsychosociaal: Er komt een 3de aspect bij:
‘de persoon zelf’ (sterktes persoon/ kenmerk/
karakter) Zeer belangrijk!
Biopsychosociaal model is geëvolueerd uit het medisch en
sociaal model!
Sociaal Biologisch (medisch) Psychologisch
• Socio – economische • Virus • Gedrag
klasse • Bacterie • Overtuigingen
• Ras • Hormonen • Pijn
• Opleiding • Cerebrale laesies • Ziektebeleving
• Werk • …. • Stress
• … • Coping
Biopsychosociaal model:
‘Ziekte’ = resultaat van samenspel tussen biologische, persoonlijke en sociale factoren
(Engel, 1977, Jette, 2006)
Voordeel: verschillende invalshoeken voor onderzoek en behandeling
Normaal/afwijkend afh. van persoonlijke, sociaal-culturele en esthetische
waardeoordelen
Van stoornisgerichte kijk op de zorg naar de cliëntgerichte kijk op de zorg.
➢ Provider – centered: Cliënt niet bij betrekken, enkel stoornis willen aanpakken.
➢ Person – centered: Cliënt wel bij betrekken “centraal zetten”. (Beslist mee dingen)
,= hulpverlening die streeft naar…
Gedeelte controle over de informatie-uitwisselings- en beslissingspatronen m.b.t. het
onderzoek en de behandeling
Vinden van overeenstemming over het probleem en wat daartoe moet gebeuren
Gerichtheid op de cliënt als persoon en niet louter op de ziekte
Focus op leefwereld, emotionele noden, motivaties, wensen en bezorgdheden
Dat betekent niet dat de stoornis onbelangrijk is!
Directe aanleiding van de problemen
Mate waarin aan de stoornis kan worden verholpen heeft sterke invloed
Stoornis is vaak niet of slechts ten dele ‘op te lossen’
Taalstoornis
Aanleg voor leermoeilijkheden
Stotteren
Slechthorendheid (perceptueel verlies)…
ICF
ICF – perspectief….
• Gevolgen voor diagnostiek:
- Ook positieve (of positief inwerkende) elementen.
- Meten van behandeleffect op een voor de cliënt relevante manier.
• Gevolgen voor therapie:
- Niet alleen stoornisgericht.
- Statistische gemiddelde (norm) is ruwe leidraad (en baseline).
- Houvast bij bepaling van behandeldoelen.
- Hulpmiddel bij keuze van de interventies.
Systematische gedragsmodificatie
o Gedrag en leren als belangrijkste werk-instrumenten van L & A
o Wat leren?
, Kennis en inzichten
Omgaan met emoties
Vaardigheden
Stroomdiagram
Probleeminventarisatie: Kijk niet alleen naar he
probleem, maar ook naar sterktes en voordelen.
Probleemanalyse: Alle puzzelstukjes van
probleeminventarisatie samenvoegen.
➔ Na dit een verslag geven aan cliënt.
EX!
Nadruk gelegd op de keuze van
interventieprocedures.
2. De therapeut – cliëntrelatie
3. Basisprincipes van leren
o Operant leren en operant gedrag
o Respondent leren en respondent gedrag
o Sociaal-cognitieve theorie
o Transtheoretisch model van gedragsverandering (‘Stages of Change’)
Operant leren en operant gedrag:
• Intentioneel gesteld gedrag i.f.v. gunstige veranderingen in een toestand.
• Associatie tussen gedrag en gedragsgevolgen: R-Sr-leren.
• Bewust of onbewust.
• Vaak een activiteit: iets doen, handelen…
, Prikkel of situatie: in een bepaalde context (kunnen veel verschillende aspecten zijn)
Gedrag: Iemand doet wat.
“Iemand uit een bepaald gedrag in een bepaalde situatie om tot een positief gevolg te bekomen.”
1. Prikkel of situatie:
o Prikkel of situatie (context) waarin het gedrag geassocieerd is met gunstige
gedragsgevolgen.
➢ Antecedente prikkels:
➢ Discriminatieve prikkels: Er zijn duizenden prikkels die je waarneemt, wij leren welke
prikkel van belang is om u gedrag af te stellen.
➢ Uitlokkende prikkel:
2. Gedrag:
o Soms moeilijker te herkennen.
o Redenen?
- Geautomatiseerd gedrag.
- Covert operant gedrag.
- Vermijdingsgedrag (passief & actief)
- Ontsnappingsgedrag
o Operant probleemgedrag:
Waar de cliënt (of de omgeving) last van heeft/ dat hinder veroorzaakt:
- Onvoldoende beheersing van vaardigheden.
- Ontbrekende vaardigheden.
- Positieve gedragsgevolgen geassocieerd met inadequaat gedrag.
- (ongewenst) gedrag dat te veel optreedt.
Vb. actief vermijdingsgedrag
“Iemand stelt een gedrag in een specifieke context omdat hij verwacht dat dit een gunstig effect zal
opleveren, ook al leidt het gedrag in werkelijkheid tot één of meer feitelijke negatieve consequenties.”
