Samenvatting Ecologie en terreinwerk (1010115ANR)

`




ECOLOGIE EN
TERREINWERK

, Ecologie en terreinwerk – 1e bachelor biologie – VUB – 1ste semester



INHOUDSTAFEL

ONDERWERP VAN DE ECOLOGIE ............................................................................................................................ 2
HET ECOSYSTEEM ............................................................................................................................................ 2
ABIOTISCHE BESTANDSDELEN ........................................................................................................................ 3
BIOTISCHE BESTANDSDELEN ........................................................................................................................... 3
KLIMAAT & METEOROLOGIE ........................................................................................................................... 4
TIJD & SUCCESSIE ............................................................................................................................................. 5

ANALYSE: BOUWSTENEN EN FACTOREN ECOSYSTEEM ........................................................................................ 5
HULPBRONNEN ................................................................................................................................................ 5
OMSTANDIGHEDEN ......................................................................................................................................... 7
NICHE, HABITAT & ECOSYSTEEM .................................................................................................................... 7
BIOTISCHE BESTANDSDELEN ........................................................................................................................... 8

ENERGIE, BIOMASSA EN PRODUCTIVITEIT ........................................................................................................... 10
ENERGIE-VORMEN & ENERGIE-UITWISSELING............................................................................................ 10
PRIMAIRE PRODUCTIE ................................................................................................................................... 10
EUFOTISCHE ZONE ......................................................................................................................................... 13
ALLOCHTOON EN AUTOCHTOON ORGANISCH MATERIAAL ....................................................................... 13
SECUNDAIRE PRODUCTIE .............................................................................................................................. 14
ENERGIEFLUXMODEL HEAL & MACLEAN ..................................................................................................... 14
ECOLOGISCHE TRANSFEREFFICIËNTIES ........................................................................................................ 15

POPULATIEBIOLOGIE ............................................................................................................................................. 16
LOTKA EN VOLTERRA MODEL ....................................................................................................................... 16




1

, Ecologie en terreinwerk – 1e bachelor biologie – VUB – 1ste semester



ONDERWERP VAN DE ECOLOGIE

HET ECOSYSTEEM
Ecologie is een recente wetenschap. Ecologie bestudeert de woonplaats van organismen. Een ecosysteem
is een overkoepelde term voor het geheel van biotische en abiotische bestandsdelen. Binnen de ecologie
zijn er veel termen die het woongebied van een organisme en het effect op het systeem van dat organisme
beschrijven.

Niche
De niche is de rol die een organisme in een ecosysteem in neemt. Twee diersoorten kunnen niet twee precies
dezelfde niches in een ecosysteem invullen, omdat zij met elkaar concurreren. Wanneer een ecosysteem de
gelegenheid biedt voor een niche, zal die niche uiteindelijk altijd gevuld worden. Voorwaarde hierbij is wel
dat de nieuwkomers een nieuwe plek of rol binnen het systeem moeten vinden (dus eigenlijk een “gat in de
markt”) en de nieuwkomers moeten of een concurrent verdringen of uniek zijn. Elke niche is het resultaat
van een voortdurend proces van aanpassing en natuurlijke selectie. Soorten concurreren met elkaar en
organismen evolueren naar de biotische en abiotische factoren die in de biotoop aanwezig zijn.


Habitat
De habitat is de werkelijke plaats waar een soort woont, maar daarnaast is het de plaats waar de niche van
een soort zich bevindt. In de habitat heerst het optimale microklimaat voor het organisme. De habitat is de
leefomgeving van een organisme en heeft specifieke biotische en abiotische factoren en omvat alle
mogelijke plaatsen waar een bepaald organisme voorkomt. Op deze plekken voldoen de biotische en
abiotische factoren aan bepaalde minimale levensvoorwaarden van het organisme, dat wil zeggen dat deze
factoren binnen de toleranties van dat organisme blijven. Het begrip habitat wordt vaak verward met het
begrip biotoop. Een biotoop beschrijft het geografische gebied waar een organisme leeft, terwijl een habitat
uitgaat van de biotische en abiotische eisen van het organisme. In het biotoop bos is de bodem de habitat
voor de pissebed. De biotoop en de biocenose bepalen samen het ecosysteem.


Overige begrippen
- Levensgemeenschap of biocenose = geheel van organismen in eenzelfde gebied
- Ecotoon = grensstrook tussen verschillende biotopen
- Bioom = homogeen gebied over een zeer grote geografische uitgestrektheid
- Ecotoop = kleinste, ecologisch nog onderscheidbare gebied
- Symbiose = samenwerking tussen organismen

Eigenschappen van een ecosysteem
Een ecosysteem is open
Binnen een ecosysteem wordt er voortdurend energie uitgewisseld.
Een ecosysteem is niet precies begrenst
Heel wat factoren beïnvloeden de omvang van een ecosysteem. Hierdoor wijzigen de randen van het
ecosysteem voortdurend (bv. randen van een meer veranderen bij regen/droogte)
Een ecosysteem heeft geen vaste dimensie
De grootte van een ecosysteem is afhankelijk van heel wat parameters. Men maakt onderscheid tussen twee
extremen: een bioom en een ecotoop.




2