Europees Recht
I. De Europese Unie en Europees Recht I
Hoorcollege 1
Het belang van het EU – recht
Wat was Europees recht aanvankelijk: afspraken tussen lidstaten
(oorspronkelijk waren er maar 6)
EU-recht was aanvankelijk een niche-recht (opzet EGKS was beperkt,
EEG-Verdragen traités cadres)
Niche – recht We maken 1 interne markt; we zorgen dat persoon,
goederen en kapitaal vrij kunnen circuleren en niet gebonden zijn
aan de landsgrenzen
EU-recht was mededingingsrecht, staatssteun, internationale handel
Jaren ‘60/’70 Europees recht was economisch recht of recht m.b.t.
economische sectoren
Vandaag helemaal anders, het Europees recht is niet meer exclusief een
economisch recht
Heden beslaat EU-regelgeving nagenoeg alle beleidsdomeinen
Europees recht zit in elke rechtstak geen enkele rechtstak is
immuun voor de invloed van het Europees recht
Elke jurist (ongeacht rechtsdomein) komt vandaag in meer of mindere
mate in aanraking met Unierecht > cruciaal als jurist om de
basiskenmerken van het Unierecht goed te verstaan
Recente belangrijke arresten van HvJ
- Zaak C – 148/22 OP t. Ans
Gemeentebestuur mag absoluut verbod opleggen aan personeelsleden om
zichtbare levensbeschouwelijke of religieuze tekenen te dragen, ook
wanneer ze geen contact hebben met de burger, teneinde een neutrale
overheidsomgeving tot stand te brengen
Je hebt Europees anti – discriminatierecht Het is verboden, onder
Europees recht, om in de arbeidssfeer te discrimineren o.b.v.
geslacht, religie… . Op een gegeven moment neemt de gemeente
Ans een intern reglement aan dat zeer strikt is
Gemeentepersoneel moet er neutraal uitzien en mogen geen
religieuze symbolen dragen, niet enkel degene die in contact komen
met de burger maar iedereen
Zaak is voor HvJ gekomen
- Zaak C – 128/22 Nordic Info t. Belgische Staat
1
,Voor zover evenredig, waren de verboden op niet-essentiële inreizen en
uitreizen, opgelegd door de Belgische Staat tijdens de coronapandemie,
niet strijdig met het Unierecht
Belgische staat heeft grenzen gesloten en enkel grensoverschrijdend
verkeer toeliet als het essentieel en noodzakelijk was
Zeer beperkte lijst van zaken die als essentieel werden beschouwd
Wat stond er niet op Grensoverschrijdingen om toeristische uitjes
te doen
Nordic vond dat ze hier schade onder leiden Hoe kan België
grenzen sluiten als je in Europa vrij verkeer hebt?
- Zaak C – 650/22 Diarra
Verbrekingsvergoeding die FIFA oplegt aan speler en (nieuwe) club,
wanneer speler contract met (oude) club eenzijdig opzegt, strijdig met EU-
recht
FIFA verbiedt spelers om unilateraal contract op te zeggen bij ene
club en contract aan te gaan bij andere club
Botst met vrij verkeer van werknemer
- Zaak C – 689/21 X
Denemarken mag de nationaliteit van Deense burger die nooit in
Denemarken heeft verbleven, niet ontnemen zonder deze burger
voorafgaand te informeren en een redelijke termijn te gunnen om een
aanvraag in te dienen tot behoud of herverkrijgen Deense nationaliteit
Ontnemen nationaliteit door lidstaten
Onder Europees recht: iemand dat de nationaliteit heeft van een
lidstaat is automatisch ook een unieburger Dan heb je bepaalde
Europese rechten
Hangende Belgische zaak
In 2023 besluit de Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit dat de
Katholieke kerk een inschrijving in het doopregister moet schrappen op
vraag van een gedoopte, o.b.v. de GDPR
Recht op bescherming van persoonlijke gegevens
HvJ
Besluit van de Belgische gegevensbeschermingsautoriteit
Besluit gericht aan katholieke kerk Verplicht personen uit het
doopregister te schrappen
Normaal als je naar de Kerk gaat en je zegt ik wil niet meer gedoopt
zijn zetten ze gewoon een sterretje naast je naam is niet in lijn
met Europees recht
GDPR is een EU-verordening
Voorziet in art. 6 de gronden op basis waarvan persoonlijke data kan
verwerkt worden
1. De verwerking is alleen rechtmatig indien en voor zover aan ten minste
een van de onderstaande voorwaarden is voldaan:
2
,a) de betrokkene heeft toestemming gegeven voor de verwerking van zijn
persoonsgegevens voor een of meer specifieke doeleinden;
b) de verwerking is noodzakelijk voor de uitvoering van een overeenkomst
waarbij de betrokkene partij is, of om op verzoek van de betrokkene vóór
de sluiting van een overeenkomst maatregelen te nemen;
c) de verwerking is noodzakelijk om te voldoen aan een wettelijke
verplichting die op de verwerkingsverantwoordelijke rust;
d) de verwerking is noodzakelijk om de vitale belangen van de betrokkene
of van een andere natuurlijke persoon te beschermen;
e) de verwerking is noodzakelijk voor de vervulling van een taak van
algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het
openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen;
f) de verwerking is noodzakelijk voor de behartiging van de
gerechtvaardigde belangen van de verwerkingsverantwoordelijke of van
een derde, behalve wanneer de belangen of de grondrechten en de
fundamentele vrijheden van de betrokkene die tot bescherming van
persoonsgegevens nopen, zwaarder wegen dan die belangen, met name
wanneer de betrokkene een kind is.
Belgische GBA oordeelt dat belang Katholieke Kerk minder zwaar
doorweegt dan belang gedoopte
Katholieke kerk vecht besluit aan voor Marktenhof, Marktenhof stelt op
11/12/2024 prejudiciële vragen aan EU Hof van Justitie
Belgische GBA is het er niet mee eens Als iemand vraagt om
geschrapt te worden dan moet die ook effectief fysiek uit het register
gehaald worden
De vraag ligt nu voor het MarktenHof
Beide partijen oordelen over de juiste interpretatie van de JDPR
Vragen gesteld aan EU HvJ
1. Heeft een persoon die als minderjarige gedoopt werd en als
meerderjarige zich van de kerk wil distantiëren, het recht om
zijn/haar gegevens uit het doopregister te laten wissen?
2. Maakt het een verschil dat de gegevenswissing, volgens de
verwerkingsverantwoordelijke, aan zijn grondrechten (vrijheid van
godsdienst) raakt?
3. Maakt het een verschil dat het doopregister niet digitaal is maar de
vorm van een boek heeft?
4. Maakt het een verschil dat het doopregister zelf een historisch
artefact betreft waardoor de gegevensverwerking ook gebeurt met
het oog op de archivering?
5. Kan men, in de mate waarop een persoon het recht heeft de wissing
van zijn gegevens uit het doopregister te verzoeken en waarbij geen
enkele uitzondering op dat recht toepasbaar is, een annotatie dat
3
, een persoon de kerk heeft verlaten in de marge van het doopregister
beschouwen als gelijkwaardig aan een gegevenswissing in de zin
van de Algemene Verordening Gegevensbescherming?
Goede illustratie van werking EU-recht
EU-recht is gebaseerd op Verdragen, maar de GDPR is een wetgevende
handeling die aangenomen is door de EU-instellingen (niet door de
lidstaten als soevereine staten).
EU-wetgeving moet uitgevoerd worden, maar de EU heeft geen eigen
omvangrijke administratie die instaat voor de toepassing van EU-recht.
Hiervoor zijn de nationale administraties verantwoordelijk (in casu GBA)
o Je hebt een Europese wet en die wordt toegepast door de Belgische
gegevensbeschermingsautoriteit. Elke lidstaat heeft zijn eigen
gegevensbeschermingsautoriteit Is iets apart in het Europees recht.
Het Europees recht wordt dus niet toegepast door een Europese
gegevensbeschermingsautoriteit, maar door de nationale
administraties in elke lidstaat.
Maar in België is het anders: als het Vlaams Parlement Vlaamse wetgeving
aanneemt, dan is het de Vlaamse administratie die dit toepast; als de
Federale wetgever wetten aanneemt, is het de Belgische federale
administratie die die wetten toepast
Elk niveau heeft zijn eigen administratie om zijn eigen wetten toe te
passen Is dus niet zo in de EU: we beslissen wetgeving op EU-niveau en
dan zijn het nationale autoriteiten en administraties die het elk op hun
territorium toepassen
Als je 1 GDPR hebt, en je hebt 27 gegevensbeschermingsautoriteiten, dan
ontstaat het risico dat elk van hun net iets anders toepast en uitlegt
waardoor het niet meer uniform is voor de hele EU
o Geschillen over EU-recht worden in de eerste plaats zelden beslecht
voor de EU-rechters, maar behoren toe aan nationale rechters (in casu
Marktenhof), wanneer deze nationale rechters voor de beslechting van
een geschil een verduidelijking van het EU-recht nodig hebben,
kunnen/moeten ze een vraag stellen aan het HvJ
Dit geschil gaat niet over economisch recht, maar over fundamentele
mensenrechten (godsdienst, privacy, gegevensbescherming)
Als er conflicten zijn over hoe het unierecht moet worden geïnterpreteerd
en toegepast, dan ga je naar een rechter, maar naar welke rechter ga je?
Je gaat naar de nationale rechter met het Europees probleem, je gaat niet
naar de Europese rechter. Hoe moet die nationale rechter dan Europees
recht interpreteren? Daarvoor heb je de procedure waarbij, in dit geval,
4
I. De Europese Unie en Europees Recht I
Hoorcollege 1
Het belang van het EU – recht
Wat was Europees recht aanvankelijk: afspraken tussen lidstaten
(oorspronkelijk waren er maar 6)
EU-recht was aanvankelijk een niche-recht (opzet EGKS was beperkt,
EEG-Verdragen traités cadres)
Niche – recht We maken 1 interne markt; we zorgen dat persoon,
goederen en kapitaal vrij kunnen circuleren en niet gebonden zijn
aan de landsgrenzen
EU-recht was mededingingsrecht, staatssteun, internationale handel
Jaren ‘60/’70 Europees recht was economisch recht of recht m.b.t.
economische sectoren
Vandaag helemaal anders, het Europees recht is niet meer exclusief een
economisch recht
Heden beslaat EU-regelgeving nagenoeg alle beleidsdomeinen
Europees recht zit in elke rechtstak geen enkele rechtstak is
immuun voor de invloed van het Europees recht
Elke jurist (ongeacht rechtsdomein) komt vandaag in meer of mindere
mate in aanraking met Unierecht > cruciaal als jurist om de
basiskenmerken van het Unierecht goed te verstaan
Recente belangrijke arresten van HvJ
- Zaak C – 148/22 OP t. Ans
Gemeentebestuur mag absoluut verbod opleggen aan personeelsleden om
zichtbare levensbeschouwelijke of religieuze tekenen te dragen, ook
wanneer ze geen contact hebben met de burger, teneinde een neutrale
overheidsomgeving tot stand te brengen
Je hebt Europees anti – discriminatierecht Het is verboden, onder
Europees recht, om in de arbeidssfeer te discrimineren o.b.v.
geslacht, religie… . Op een gegeven moment neemt de gemeente
Ans een intern reglement aan dat zeer strikt is
Gemeentepersoneel moet er neutraal uitzien en mogen geen
religieuze symbolen dragen, niet enkel degene die in contact komen
met de burger maar iedereen
Zaak is voor HvJ gekomen
- Zaak C – 128/22 Nordic Info t. Belgische Staat
1
,Voor zover evenredig, waren de verboden op niet-essentiële inreizen en
uitreizen, opgelegd door de Belgische Staat tijdens de coronapandemie,
niet strijdig met het Unierecht
Belgische staat heeft grenzen gesloten en enkel grensoverschrijdend
verkeer toeliet als het essentieel en noodzakelijk was
Zeer beperkte lijst van zaken die als essentieel werden beschouwd
Wat stond er niet op Grensoverschrijdingen om toeristische uitjes
te doen
Nordic vond dat ze hier schade onder leiden Hoe kan België
grenzen sluiten als je in Europa vrij verkeer hebt?
- Zaak C – 650/22 Diarra
Verbrekingsvergoeding die FIFA oplegt aan speler en (nieuwe) club,
wanneer speler contract met (oude) club eenzijdig opzegt, strijdig met EU-
recht
FIFA verbiedt spelers om unilateraal contract op te zeggen bij ene
club en contract aan te gaan bij andere club
Botst met vrij verkeer van werknemer
- Zaak C – 689/21 X
Denemarken mag de nationaliteit van Deense burger die nooit in
Denemarken heeft verbleven, niet ontnemen zonder deze burger
voorafgaand te informeren en een redelijke termijn te gunnen om een
aanvraag in te dienen tot behoud of herverkrijgen Deense nationaliteit
Ontnemen nationaliteit door lidstaten
Onder Europees recht: iemand dat de nationaliteit heeft van een
lidstaat is automatisch ook een unieburger Dan heb je bepaalde
Europese rechten
Hangende Belgische zaak
In 2023 besluit de Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit dat de
Katholieke kerk een inschrijving in het doopregister moet schrappen op
vraag van een gedoopte, o.b.v. de GDPR
Recht op bescherming van persoonlijke gegevens
HvJ
Besluit van de Belgische gegevensbeschermingsautoriteit
Besluit gericht aan katholieke kerk Verplicht personen uit het
doopregister te schrappen
Normaal als je naar de Kerk gaat en je zegt ik wil niet meer gedoopt
zijn zetten ze gewoon een sterretje naast je naam is niet in lijn
met Europees recht
GDPR is een EU-verordening
Voorziet in art. 6 de gronden op basis waarvan persoonlijke data kan
verwerkt worden
1. De verwerking is alleen rechtmatig indien en voor zover aan ten minste
een van de onderstaande voorwaarden is voldaan:
2
,a) de betrokkene heeft toestemming gegeven voor de verwerking van zijn
persoonsgegevens voor een of meer specifieke doeleinden;
b) de verwerking is noodzakelijk voor de uitvoering van een overeenkomst
waarbij de betrokkene partij is, of om op verzoek van de betrokkene vóór
de sluiting van een overeenkomst maatregelen te nemen;
c) de verwerking is noodzakelijk om te voldoen aan een wettelijke
verplichting die op de verwerkingsverantwoordelijke rust;
d) de verwerking is noodzakelijk om de vitale belangen van de betrokkene
of van een andere natuurlijke persoon te beschermen;
e) de verwerking is noodzakelijk voor de vervulling van een taak van
algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het
openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen;
f) de verwerking is noodzakelijk voor de behartiging van de
gerechtvaardigde belangen van de verwerkingsverantwoordelijke of van
een derde, behalve wanneer de belangen of de grondrechten en de
fundamentele vrijheden van de betrokkene die tot bescherming van
persoonsgegevens nopen, zwaarder wegen dan die belangen, met name
wanneer de betrokkene een kind is.
Belgische GBA oordeelt dat belang Katholieke Kerk minder zwaar
doorweegt dan belang gedoopte
Katholieke kerk vecht besluit aan voor Marktenhof, Marktenhof stelt op
11/12/2024 prejudiciële vragen aan EU Hof van Justitie
Belgische GBA is het er niet mee eens Als iemand vraagt om
geschrapt te worden dan moet die ook effectief fysiek uit het register
gehaald worden
De vraag ligt nu voor het MarktenHof
Beide partijen oordelen over de juiste interpretatie van de JDPR
Vragen gesteld aan EU HvJ
1. Heeft een persoon die als minderjarige gedoopt werd en als
meerderjarige zich van de kerk wil distantiëren, het recht om
zijn/haar gegevens uit het doopregister te laten wissen?
2. Maakt het een verschil dat de gegevenswissing, volgens de
verwerkingsverantwoordelijke, aan zijn grondrechten (vrijheid van
godsdienst) raakt?
3. Maakt het een verschil dat het doopregister niet digitaal is maar de
vorm van een boek heeft?
4. Maakt het een verschil dat het doopregister zelf een historisch
artefact betreft waardoor de gegevensverwerking ook gebeurt met
het oog op de archivering?
5. Kan men, in de mate waarop een persoon het recht heeft de wissing
van zijn gegevens uit het doopregister te verzoeken en waarbij geen
enkele uitzondering op dat recht toepasbaar is, een annotatie dat
3
, een persoon de kerk heeft verlaten in de marge van het doopregister
beschouwen als gelijkwaardig aan een gegevenswissing in de zin
van de Algemene Verordening Gegevensbescherming?
Goede illustratie van werking EU-recht
EU-recht is gebaseerd op Verdragen, maar de GDPR is een wetgevende
handeling die aangenomen is door de EU-instellingen (niet door de
lidstaten als soevereine staten).
EU-wetgeving moet uitgevoerd worden, maar de EU heeft geen eigen
omvangrijke administratie die instaat voor de toepassing van EU-recht.
Hiervoor zijn de nationale administraties verantwoordelijk (in casu GBA)
o Je hebt een Europese wet en die wordt toegepast door de Belgische
gegevensbeschermingsautoriteit. Elke lidstaat heeft zijn eigen
gegevensbeschermingsautoriteit Is iets apart in het Europees recht.
Het Europees recht wordt dus niet toegepast door een Europese
gegevensbeschermingsautoriteit, maar door de nationale
administraties in elke lidstaat.
Maar in België is het anders: als het Vlaams Parlement Vlaamse wetgeving
aanneemt, dan is het de Vlaamse administratie die dit toepast; als de
Federale wetgever wetten aanneemt, is het de Belgische federale
administratie die die wetten toepast
Elk niveau heeft zijn eigen administratie om zijn eigen wetten toe te
passen Is dus niet zo in de EU: we beslissen wetgeving op EU-niveau en
dan zijn het nationale autoriteiten en administraties die het elk op hun
territorium toepassen
Als je 1 GDPR hebt, en je hebt 27 gegevensbeschermingsautoriteiten, dan
ontstaat het risico dat elk van hun net iets anders toepast en uitlegt
waardoor het niet meer uniform is voor de hele EU
o Geschillen over EU-recht worden in de eerste plaats zelden beslecht
voor de EU-rechters, maar behoren toe aan nationale rechters (in casu
Marktenhof), wanneer deze nationale rechters voor de beslechting van
een geschil een verduidelijking van het EU-recht nodig hebben,
kunnen/moeten ze een vraag stellen aan het HvJ
Dit geschil gaat niet over economisch recht, maar over fundamentele
mensenrechten (godsdienst, privacy, gegevensbescherming)
Als er conflicten zijn over hoe het unierecht moet worden geïnterpreteerd
en toegepast, dan ga je naar een rechter, maar naar welke rechter ga je?
Je gaat naar de nationale rechter met het Europees probleem, je gaat niet
naar de Europese rechter. Hoe moet die nationale rechter dan Europees
recht interpreteren? Daarvoor heb je de procedure waarbij, in dit geval,
4
