HF1: De sociologische verzuchting
1.1 Wat is sociologie?
Adhv definities maakten studenten vroeger kennis met de discipline sociologie; echter voor iemand
dat niet weet wat sociologie is, zijn die onbegrijpelijk en nietszeggend. Voor wie wel weet wat
sociologie is, zijn die definities oppervlakkig en onvolledig. Het is bijzonder moeilijk om tot een
definitie van sociologie te komen.
Voorbeeld definitie:
“Sociologie is de studie vd menselijke samenleving”
“Wetenschappelijke poging om het sociaal handelen te begrijpen, met de bedoeling op die manier tot
causale verklaringen te komen vh verloop en de effecten van dat handelen te komen” -Weber
Er kunnen twee opmerkingen gemaakt worden bij de definitie van Weber:
1. De taak die Weber beschrijft, is ook de taak van de antropologie, psychologie en politicologie.
Dit is niet helemaal onlogisch want hoewel die niet helemaal hetzelfde doen, vertonen ze
grote gelijkenissen: ze bestuderen vaak dezelfde verschijnselen en hebben dezelfde
opvattingen over verklaringen.
2. Hij stelt dat de sociologische verklaring causaal of oorzakelijk moet zijn: verklaren neemt hier
de vorm aan van oorzaak-gevolgrelaties. Hier zijn niet alle sociologen het mee eens.
Definities kunnen dus gebruikt worden om een verschijnsel vast te leggen, maar ze zijn veel minder
geschikt om dat verschijnsel te begrijpen. Sociologie is een levende wetenschap dat zich door haar
eigen bevindingen vaak gaat vernieuwen, moeilijk dus om vast te leggen in een definitie.
1.2 Wat de sociologie ons leert
“Alles is contingent, maar daarom nog niet arbitrair”
De sociale wetenschappen hebben het bewustzijn vh contingente verspreid, ze hebben ons geleerd
dat gewoontes, handelingswijze, opvattingen,etc.. die voor ons vanzelfsprekend of natuurlijk lijken, op
andere plekken helemaal anders kunnen zijn en dus ook bij ons op een andere manier hadden
kunnen ontwikkelen.
Experiment hierover: Murdock files van antropoloog Murdock, kwam tot twee bevindingen:
1) Zelfs iets zo vanzelfsprekend als het huwelijk varieert over cultuur en ruimte (het is dus
contingent)
2) In die variatie zien we wel degelijk patronen, (de vorm die het huwelijk aanneemt is dus niet-
arbitrair maar hangt samen met de toestand vd economie).
De variatie van cultuur en instellingen werd vaak ontkent, men ging ervan uit dat elke cultuur zich
langzaam zouden ontwikkelen en zich uiteindelijk uiten in exact dezelfde instellingen, wetten en
gewoonten als in de westerse wereld.
Vanaf de 17de eeuw werd het bewustzijn vh contingenten doordrongen tot de Europese intellectuele
elite. Het besef vh contingenten speelt dan binnen de sociologie ook een belangrijke rol.
VB: in sommige culturen, bestaat de verkrachting van een vrouw binnen het huwelijk niet, omdat een
man seksueel recht heeft op zijn vrouw. In andere culturen draait het om de instemming vd vrouw en
bestaat verkrachting wel degelijk binnen het huwelijk.
Becker wilt duidelijk maken dat sociologie met betrekking tot afwijkend gedrag twee taken heeft:
1
, 1. verklaren waarom bepaalde individuen tot dat afwijkend gedrag komen
2. verklaren waarom bepaalde gedragingen in een cultuur als afwijkend worden gezien, en in
andere niet.
1.3 Contingent, maar niet arbitrair
De zorg over normen en waarden is niet nieuw, zo vroeg Rousseau zich al af hoe men mensen de
wet kan laten nakomen, als zij er zich van bewust worden dat zij die hebben gemaakt. Hij ging ervan
uit dat ze dit enkel zouden doen als een religie hen daartoe aanzet en motiveert.
Religies moesten volgens hem bijdragen aan burgerdeugd (= goede, degelijke burgers kweken). Hij
wist ook dat het besef vh contingente betekende dat de organisatie vd samenleving, niet langer kon
steunen op de goddelijke wil of natuurlijke noodzaak. De eventuele nieuwe religies die de aandacht
voor die burgerdeugd ging stellen noemde hij civiele religies.
Het inzicht vh contingenten vd normen, wetten is een oncomfortabel bewustzijn. Hoe kan je mensen
ertoe brengen de wet na te komen, hoe is sociale orde mogelijk als iedereen zich ervan bewust is dat
het allemaal constructies vd mens zijn? Rousseau zag buiten religie geen oplossing.
1.3.1 Verlichting en Tegen-Verlichting
De vraag waarom het contingenten niet arbitrair is, stond centraal in de discussie na de FR vd
Verlichting en die vd Tegen-Verlichting.
Het sterk geseculariseerd en geïndividualiseerd denken van ervoor leidde tot het Verlichtingsdenken.
Deze verwierpen het beroep op religie als handhaver vd orde, de rede moest dat voor hen worden. Ze
verwachten dat als mensen redelijk zouden handelen, de samenleving enorm wat vooruitgang zou
maken.
Het Tegen-Verlichtingsdenken was bang dat redelijk handelen tot egoïsme, sociale chaos en
vervreemding zou leiden. Als mensen niet meer geloven dat de regels vd samenleving een
bovennatuurlijke oorsprong hebben, zouden ze die regels en elkaar niet meer respecteren. Volgens
hen was godsdienst en gezag nodig om de samenleving te regelen.
1.3.2 Grondlegger vd sociologie: August Comte
Comte wordt gezien als de grondlegger vd sociologie, hij pleitte voor een sterk zakelijke, strakke
wetenschappelijke observaties en logica gesteunde sociologie. Hij noemde de sociologie een
positieve of positivistische benadering vd sociale werkelijkheid, hij gebruikte voor sociologie de term
‘sociale fysica’. Comte was overtuigd dat de wetenschappen dichterbij elkaar verbonden moesten
worden.
Hij was pro een overkoepelende wetenschap, dat alle positieve kennis bij elkaar bracht.
Comte maakte een onderscheid tussen drie opeenvolgende stadia in de menselijke ontwikkeling:
1) De religieuze
2) De metafysische
3) Het wetenschappelijk denken: hier wordt het menselijk handelen en de samenleving geleid
door de rede. De positieve sociologie zou hierbij helpen.
Hij was ook gevoelig voor de meningen vd Tegen-Verlichting: hij geloofde niet dat het volgen van rede
automatisch zou leiden tot een goede samenleving. Comte stelde zich ook de vraag waarom mensen
de wetten zouden respecteren als ze zagen dat die slechts conventies zijn.
2
,Bij de denkers vd Tegen-Verlichting haalde hij het idee dat maatschappelijke orde niet spontaan komt
uit individueel redelijk gedrag en ook niet alleen door dwang in stand gehouden kan worden. Het
steunt uiteindelijk op een onverklaard respect voor gezag.
Comte zocht naar een manier waarop mensen zich bewust konden worden vd rol die de mensheid
speelt in het maken vd sociale orde. Zonder dat dit leidde tot het gevoel dat alles willekeurig is. Die
zoektocht is nog altijd aanwezig in de sociologie.
Samenvatting Comte’s visie:
Menselijk handelen wordt niet alleen geleid door rede, maar ook door impulsen, gevoelens en
emoties. Je moet die emotionele elementen, samen met de rede juist gaan kanaliseren: naar goede
doelen leiden.
Om die emoties en rede samen te kunnen brengen is er een meer omvattende instelling nodig: religie.
Daarom heeft Comte een nieuwe religie gemaakt: de Religie vd Mensheid. Niet een godheid stond
daarin centraal, maar de mensheid en hun capaciteit om hun energie op wenselijke doelen te richten.
1.3.3 Debat tussen Habermas en Luhmann
De vraag van Comte (= hoe kunnen mensen gezamenlijk hun lot in eigen handen nemen zonder dat
hun samenhang steunt op macht) nam een centrale plaats in het debat tussen twee vd meest
invloedrijkste sociologen uit de 20ste eeuw.
Habermas was pro wetenschap; hij stelde wel vast dat die wetenschappelijke rede ons niet kan
zeggen wat we moeten doen. Ze kan ons vaak zeggen hoe we iets doeltreffend kunnen aanpakken,
maar niet waarom we het ene/het andere moeten doen (juist de belangrijke keuzes).
Volgens hem zou ongedwongen communicatie ertoe leiden dat alle redelijke mensen met elkaar in
debat gaan en het eens worden hoe ze beleidsprioriteiten moeten stellen. Alle regels zouden zo
stoppen met arbitrair te zijn, want alle redelijke mensen zouden ze schrijven.
Habermas plaatst zich in het Verlichtingsdenken.
Luhmann gelooft niet in de mogelijkheid dat onze eigen regels niet-arbitrair zijn. Ook redelijke mense
kunnen volgens hem na een grondige discussie het nog steeds niet eens zijn over wat wenselijk en
prioritair is. Precies hierom is de meerderheidsregel bedacht; als we dit dan niet respecteren ontstaat
er chaos en risico op ergere vormen van willekeur.Hij ziet religie en geloof als middelen waarmee
mensen ertoe gebracht werden het contingente te aanvaarden en te respecteren.
We moeten volgens hem leren leven met het contingenten, door het arbitraire op een aantal punten te
aanvaarden. Een manier om dit te doen is het rechtspositivisme; de wet verdient respect, ongeacht
wat ze inhoudt, zolang ze op een correcte manier tot stand is gekomen.
Hij plaatst zich binnen beperkte mate in het Tegen-Verlichtingsdenken.
Deze twee sociologen vertegenwoordigen maar twee mogelijke standpunten en hun sociologische
opvattingen zijn heel sterk filosofisch geïnspireerd. De meeste sociologen benaderen dit probleem op
een zakelijke manier: ze kijken naar de manier waarop mensen effectief tot gedeelde waarde en
doelen komen.
1.4 Waarom al die zorgen om orde?
“Is het nodig om ons zorgen te maken over de sociale orde?”
Het sociologisch ‘probleem van orde’ gaat niet om het behoud vd bestaande wetten en regels maar
om het behoud vd mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen.
3
, ‘Sociale orde’ wordt gezien als datgene dat het leven een bepaalde voorspelbaarheid geeft, en het op
die manier leefbaar maakt, tot in extreme situaties als oorlog toe. Om sociale orde te leren zien,
moeten we afstand nemen van ons eigen handelen en het vanzelfsprekende even problematiseren.
“ Waarom rijdt de trein met bestemming Rotterdam ook effectief naar Rotterdam?”
Vanwaar komt die voorspelbaarheid vh sociaal leven? Dat is het probleem van orde.
Als mensen de orde waarin hij leeft in eigen handen zou nemen, is het duidelijk dat zonder
beperkingen het leven helemaal onvoorspelbaar zou worden. Vandaar twee fundamentele
sociologische vragen:
1) Hoe krijgt ons leven een zekere mate van voorspelbaarheid: probleem vd orde
2) Welke regels zijn absoluut nodig, en dus niet arbitrair: probleem vd niet arbitraire contingentie
deze vraag is grotendeels onbeantwoord.
1.5 Legitimerende verhalen: natuur, geschiedenis en samenhang
De gemakkelijkste manier om om te gaan met de onrust dat komt bij het bewustzijn vh contingenten,
is het contingente te gaan ontkennen door een verhaal te bedenken waarin maatschappelijke
aspecten worden voorgesteld als elementen die buiten de wil vd mens liggen en dus aanvaard
moeten worden.
1.5.1 Natuur
Mensen zijn fysieke organisme, dit gegeven heeft een invloed op onze maatschappelijke orde. We
weten dat mensen die fysieke beperkingen proberen te overwinnen die door de natuur worden
opgelegd. De natuur legt niet alleen fysieke beperkingen op, sommige gedragingen liggen aan de
rand vd natuur en cultuur (bv: gelaatsuitdrukking bij emoties).
In de 19de eeuw werd er naar de natuur verwezen om bepaalde maatschappelijke orde te
verdedigen, omdat iedereen zich daar dan bij moest neerleggen. Precies daarom doet men beroep op
de natuur.
Als reactie op dat onwetenschappelijk beroep op de natuur, hebben sociologen lang ontkent dat
genetica relevant kon zijn voor het verklaren vh menselijk handelen en denken. Dit wordt nu
gecorrigeerd door een groeiende belangstelling voor de sociale en culturele relevantie van genetica.
Het is dus duidelijk dat de natuurlijke condities vd mens beperkingen opleggen, is het verre van
duidelijk welke beperkingen dat precies zijn. We weten dat de natuur een bron is vd niet-contingente
regel, we weten niet precies welke regels dat zijn en we worden het daar ook niet over eens.
1.5.2 Geschiedenis
De ‘keuzes’ die samenlevingen of culturen maken, beperken latere keuzemogelijkheden, ze maken
sommige keuzes voor later moeilijk tot onmogelijk. Men spreekt hier dan van padafhankelijkheid: de
vorm die een instelling of samenleving vandaag heeft, blijft getekend door de manier waarop zij tot
stand kwam.
Dit besef heeft aanleiding gegeven tot heel wat theorieën; een voorbeeld hiervan is de theorie van
Marx. Volgens hem kende de geschiedenis een dwingende ontwikkeling, waarvan de toekomstige
stadia al konden worden onderscheiden en beschreven.
4
1.1 Wat is sociologie?
Adhv definities maakten studenten vroeger kennis met de discipline sociologie; echter voor iemand
dat niet weet wat sociologie is, zijn die onbegrijpelijk en nietszeggend. Voor wie wel weet wat
sociologie is, zijn die definities oppervlakkig en onvolledig. Het is bijzonder moeilijk om tot een
definitie van sociologie te komen.
Voorbeeld definitie:
“Sociologie is de studie vd menselijke samenleving”
“Wetenschappelijke poging om het sociaal handelen te begrijpen, met de bedoeling op die manier tot
causale verklaringen te komen vh verloop en de effecten van dat handelen te komen” -Weber
Er kunnen twee opmerkingen gemaakt worden bij de definitie van Weber:
1. De taak die Weber beschrijft, is ook de taak van de antropologie, psychologie en politicologie.
Dit is niet helemaal onlogisch want hoewel die niet helemaal hetzelfde doen, vertonen ze
grote gelijkenissen: ze bestuderen vaak dezelfde verschijnselen en hebben dezelfde
opvattingen over verklaringen.
2. Hij stelt dat de sociologische verklaring causaal of oorzakelijk moet zijn: verklaren neemt hier
de vorm aan van oorzaak-gevolgrelaties. Hier zijn niet alle sociologen het mee eens.
Definities kunnen dus gebruikt worden om een verschijnsel vast te leggen, maar ze zijn veel minder
geschikt om dat verschijnsel te begrijpen. Sociologie is een levende wetenschap dat zich door haar
eigen bevindingen vaak gaat vernieuwen, moeilijk dus om vast te leggen in een definitie.
1.2 Wat de sociologie ons leert
“Alles is contingent, maar daarom nog niet arbitrair”
De sociale wetenschappen hebben het bewustzijn vh contingente verspreid, ze hebben ons geleerd
dat gewoontes, handelingswijze, opvattingen,etc.. die voor ons vanzelfsprekend of natuurlijk lijken, op
andere plekken helemaal anders kunnen zijn en dus ook bij ons op een andere manier hadden
kunnen ontwikkelen.
Experiment hierover: Murdock files van antropoloog Murdock, kwam tot twee bevindingen:
1) Zelfs iets zo vanzelfsprekend als het huwelijk varieert over cultuur en ruimte (het is dus
contingent)
2) In die variatie zien we wel degelijk patronen, (de vorm die het huwelijk aanneemt is dus niet-
arbitrair maar hangt samen met de toestand vd economie).
De variatie van cultuur en instellingen werd vaak ontkent, men ging ervan uit dat elke cultuur zich
langzaam zouden ontwikkelen en zich uiteindelijk uiten in exact dezelfde instellingen, wetten en
gewoonten als in de westerse wereld.
Vanaf de 17de eeuw werd het bewustzijn vh contingenten doordrongen tot de Europese intellectuele
elite. Het besef vh contingenten speelt dan binnen de sociologie ook een belangrijke rol.
VB: in sommige culturen, bestaat de verkrachting van een vrouw binnen het huwelijk niet, omdat een
man seksueel recht heeft op zijn vrouw. In andere culturen draait het om de instemming vd vrouw en
bestaat verkrachting wel degelijk binnen het huwelijk.
Becker wilt duidelijk maken dat sociologie met betrekking tot afwijkend gedrag twee taken heeft:
1
, 1. verklaren waarom bepaalde individuen tot dat afwijkend gedrag komen
2. verklaren waarom bepaalde gedragingen in een cultuur als afwijkend worden gezien, en in
andere niet.
1.3 Contingent, maar niet arbitrair
De zorg over normen en waarden is niet nieuw, zo vroeg Rousseau zich al af hoe men mensen de
wet kan laten nakomen, als zij er zich van bewust worden dat zij die hebben gemaakt. Hij ging ervan
uit dat ze dit enkel zouden doen als een religie hen daartoe aanzet en motiveert.
Religies moesten volgens hem bijdragen aan burgerdeugd (= goede, degelijke burgers kweken). Hij
wist ook dat het besef vh contingente betekende dat de organisatie vd samenleving, niet langer kon
steunen op de goddelijke wil of natuurlijke noodzaak. De eventuele nieuwe religies die de aandacht
voor die burgerdeugd ging stellen noemde hij civiele religies.
Het inzicht vh contingenten vd normen, wetten is een oncomfortabel bewustzijn. Hoe kan je mensen
ertoe brengen de wet na te komen, hoe is sociale orde mogelijk als iedereen zich ervan bewust is dat
het allemaal constructies vd mens zijn? Rousseau zag buiten religie geen oplossing.
1.3.1 Verlichting en Tegen-Verlichting
De vraag waarom het contingenten niet arbitrair is, stond centraal in de discussie na de FR vd
Verlichting en die vd Tegen-Verlichting.
Het sterk geseculariseerd en geïndividualiseerd denken van ervoor leidde tot het Verlichtingsdenken.
Deze verwierpen het beroep op religie als handhaver vd orde, de rede moest dat voor hen worden. Ze
verwachten dat als mensen redelijk zouden handelen, de samenleving enorm wat vooruitgang zou
maken.
Het Tegen-Verlichtingsdenken was bang dat redelijk handelen tot egoïsme, sociale chaos en
vervreemding zou leiden. Als mensen niet meer geloven dat de regels vd samenleving een
bovennatuurlijke oorsprong hebben, zouden ze die regels en elkaar niet meer respecteren. Volgens
hen was godsdienst en gezag nodig om de samenleving te regelen.
1.3.2 Grondlegger vd sociologie: August Comte
Comte wordt gezien als de grondlegger vd sociologie, hij pleitte voor een sterk zakelijke, strakke
wetenschappelijke observaties en logica gesteunde sociologie. Hij noemde de sociologie een
positieve of positivistische benadering vd sociale werkelijkheid, hij gebruikte voor sociologie de term
‘sociale fysica’. Comte was overtuigd dat de wetenschappen dichterbij elkaar verbonden moesten
worden.
Hij was pro een overkoepelende wetenschap, dat alle positieve kennis bij elkaar bracht.
Comte maakte een onderscheid tussen drie opeenvolgende stadia in de menselijke ontwikkeling:
1) De religieuze
2) De metafysische
3) Het wetenschappelijk denken: hier wordt het menselijk handelen en de samenleving geleid
door de rede. De positieve sociologie zou hierbij helpen.
Hij was ook gevoelig voor de meningen vd Tegen-Verlichting: hij geloofde niet dat het volgen van rede
automatisch zou leiden tot een goede samenleving. Comte stelde zich ook de vraag waarom mensen
de wetten zouden respecteren als ze zagen dat die slechts conventies zijn.
2
,Bij de denkers vd Tegen-Verlichting haalde hij het idee dat maatschappelijke orde niet spontaan komt
uit individueel redelijk gedrag en ook niet alleen door dwang in stand gehouden kan worden. Het
steunt uiteindelijk op een onverklaard respect voor gezag.
Comte zocht naar een manier waarop mensen zich bewust konden worden vd rol die de mensheid
speelt in het maken vd sociale orde. Zonder dat dit leidde tot het gevoel dat alles willekeurig is. Die
zoektocht is nog altijd aanwezig in de sociologie.
Samenvatting Comte’s visie:
Menselijk handelen wordt niet alleen geleid door rede, maar ook door impulsen, gevoelens en
emoties. Je moet die emotionele elementen, samen met de rede juist gaan kanaliseren: naar goede
doelen leiden.
Om die emoties en rede samen te kunnen brengen is er een meer omvattende instelling nodig: religie.
Daarom heeft Comte een nieuwe religie gemaakt: de Religie vd Mensheid. Niet een godheid stond
daarin centraal, maar de mensheid en hun capaciteit om hun energie op wenselijke doelen te richten.
1.3.3 Debat tussen Habermas en Luhmann
De vraag van Comte (= hoe kunnen mensen gezamenlijk hun lot in eigen handen nemen zonder dat
hun samenhang steunt op macht) nam een centrale plaats in het debat tussen twee vd meest
invloedrijkste sociologen uit de 20ste eeuw.
Habermas was pro wetenschap; hij stelde wel vast dat die wetenschappelijke rede ons niet kan
zeggen wat we moeten doen. Ze kan ons vaak zeggen hoe we iets doeltreffend kunnen aanpakken,
maar niet waarom we het ene/het andere moeten doen (juist de belangrijke keuzes).
Volgens hem zou ongedwongen communicatie ertoe leiden dat alle redelijke mensen met elkaar in
debat gaan en het eens worden hoe ze beleidsprioriteiten moeten stellen. Alle regels zouden zo
stoppen met arbitrair te zijn, want alle redelijke mensen zouden ze schrijven.
Habermas plaatst zich in het Verlichtingsdenken.
Luhmann gelooft niet in de mogelijkheid dat onze eigen regels niet-arbitrair zijn. Ook redelijke mense
kunnen volgens hem na een grondige discussie het nog steeds niet eens zijn over wat wenselijk en
prioritair is. Precies hierom is de meerderheidsregel bedacht; als we dit dan niet respecteren ontstaat
er chaos en risico op ergere vormen van willekeur.Hij ziet religie en geloof als middelen waarmee
mensen ertoe gebracht werden het contingente te aanvaarden en te respecteren.
We moeten volgens hem leren leven met het contingenten, door het arbitraire op een aantal punten te
aanvaarden. Een manier om dit te doen is het rechtspositivisme; de wet verdient respect, ongeacht
wat ze inhoudt, zolang ze op een correcte manier tot stand is gekomen.
Hij plaatst zich binnen beperkte mate in het Tegen-Verlichtingsdenken.
Deze twee sociologen vertegenwoordigen maar twee mogelijke standpunten en hun sociologische
opvattingen zijn heel sterk filosofisch geïnspireerd. De meeste sociologen benaderen dit probleem op
een zakelijke manier: ze kijken naar de manier waarop mensen effectief tot gedeelde waarde en
doelen komen.
1.4 Waarom al die zorgen om orde?
“Is het nodig om ons zorgen te maken over de sociale orde?”
Het sociologisch ‘probleem van orde’ gaat niet om het behoud vd bestaande wetten en regels maar
om het behoud vd mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen.
3
, ‘Sociale orde’ wordt gezien als datgene dat het leven een bepaalde voorspelbaarheid geeft, en het op
die manier leefbaar maakt, tot in extreme situaties als oorlog toe. Om sociale orde te leren zien,
moeten we afstand nemen van ons eigen handelen en het vanzelfsprekende even problematiseren.
“ Waarom rijdt de trein met bestemming Rotterdam ook effectief naar Rotterdam?”
Vanwaar komt die voorspelbaarheid vh sociaal leven? Dat is het probleem van orde.
Als mensen de orde waarin hij leeft in eigen handen zou nemen, is het duidelijk dat zonder
beperkingen het leven helemaal onvoorspelbaar zou worden. Vandaar twee fundamentele
sociologische vragen:
1) Hoe krijgt ons leven een zekere mate van voorspelbaarheid: probleem vd orde
2) Welke regels zijn absoluut nodig, en dus niet arbitrair: probleem vd niet arbitraire contingentie
deze vraag is grotendeels onbeantwoord.
1.5 Legitimerende verhalen: natuur, geschiedenis en samenhang
De gemakkelijkste manier om om te gaan met de onrust dat komt bij het bewustzijn vh contingenten,
is het contingente te gaan ontkennen door een verhaal te bedenken waarin maatschappelijke
aspecten worden voorgesteld als elementen die buiten de wil vd mens liggen en dus aanvaard
moeten worden.
1.5.1 Natuur
Mensen zijn fysieke organisme, dit gegeven heeft een invloed op onze maatschappelijke orde. We
weten dat mensen die fysieke beperkingen proberen te overwinnen die door de natuur worden
opgelegd. De natuur legt niet alleen fysieke beperkingen op, sommige gedragingen liggen aan de
rand vd natuur en cultuur (bv: gelaatsuitdrukking bij emoties).
In de 19de eeuw werd er naar de natuur verwezen om bepaalde maatschappelijke orde te
verdedigen, omdat iedereen zich daar dan bij moest neerleggen. Precies daarom doet men beroep op
de natuur.
Als reactie op dat onwetenschappelijk beroep op de natuur, hebben sociologen lang ontkent dat
genetica relevant kon zijn voor het verklaren vh menselijk handelen en denken. Dit wordt nu
gecorrigeerd door een groeiende belangstelling voor de sociale en culturele relevantie van genetica.
Het is dus duidelijk dat de natuurlijke condities vd mens beperkingen opleggen, is het verre van
duidelijk welke beperkingen dat precies zijn. We weten dat de natuur een bron is vd niet-contingente
regel, we weten niet precies welke regels dat zijn en we worden het daar ook niet over eens.
1.5.2 Geschiedenis
De ‘keuzes’ die samenlevingen of culturen maken, beperken latere keuzemogelijkheden, ze maken
sommige keuzes voor later moeilijk tot onmogelijk. Men spreekt hier dan van padafhankelijkheid: de
vorm die een instelling of samenleving vandaag heeft, blijft getekend door de manier waarop zij tot
stand kwam.
Dit besef heeft aanleiding gegeven tot heel wat theorieën; een voorbeeld hiervan is de theorie van
Marx. Volgens hem kende de geschiedenis een dwingende ontwikkeling, waarvan de toekomstige
stadia al konden worden onderscheiden en beschreven.
4
