Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
HOOFDSTUK 1: ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
HET CONCEPT PARADIGMA
Paradigma = een geheel van wetenschappelijke bevindingen die op een bepaald moment als maatgevend
worden beschouwd. Het is een gemeenschappelijk referentiekader dat ons denken en handelen richting geeft.
Ø Het hangt nauw samen met de waarden & normen die op dat moment in de samenleving circuleren.
Ø Paradigmashift = een verschuiving naar een nieuw paradigma
Ø Vaak ontstaan nieuwe modellen als tegenreactie op de vorige en ingaan tegen het voorgaande model.
Defectparadigma (tot 1970) Ontwikkelingsparadigma Burgerschapsparadigma (1980)
Defect Leren Rechten en plichten
Mogelijkheden ontwikkelen
Patiënt Mens in ontwikkeling Cliënt/persoon/mens/burger
Debiel, idioot, imbeciel Mentaal gehandicapte, minder- Persoon met een verstandelijke
valide, andersvalide beperking
Arts, verplegend personeel Orthopedagogisch geschoolde Interdisciplinair team/individuele
leefgroep begeleiders begeleider/coach
Dagelijkse goede. Verzorging en Ontwikkeling en trainings- Ondersteuning op maat om vooral
verpleging programma’s opzetten de kwaliteit van leven te
bevorderen
Grote instituten met alle Kleinere organisatie dichter bij de Wonen, werken, onderwijs en
voorzieningen maatschappij vrijetijd in de samenleving
Netwerk wordt niet betrokken Het netwerk wordt in beperkte Het netwerk wordt beschouwd als
mate betrokken ervaringsdeskundige. Een gedeeld
verhaal met gedeelde inzichten
Segregatie Integratie en normalisatie Inclusie
Pagina 1 van 54
, Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
Defectparadigma
• De klemtoon ligt vooral op wat mensen met een verstandelijke beperking niet kunnen.
• Terminologie: debielen, imbecielen en idioten à is gebaseerd op significante tekorten op
vlak van IQ
• Een beperking werd opgevat als een ziekte of een stoornis, vandaar dat de persoon met een
verstandelijke beperking als patiënt behandeld werd.
• Segregatie = de voorziening is helemaal los van de samenleving
Ontwikkelingsparadigma
• Het ontwikkelingsdenken staat centraal à mensen met een verstandelijke beperking hebben
niet enkel defecten, maar kunnen ook leren en zich verder ontwikkelen.
• Terminologie: mentaal gehandicapte, minder-validen of andersvaliden
• Integratiestandpunt: als mensen zich verder ontwikkelen, kunnen ze zich ook integreren in
het maatschappelijk gebeuren.
• Normalisatie: verwijst naar een zo normaal mogelijk leven leiden
• Ze willen weg van de instituten (door instellingsgedrag), ze willen ze zo normaal mogelijk
laten leven waardoor er meer en meer kleinschalige voorzieningen kwamen.
Burgerschapsparadigma
• De persoon met een verstandelijke beperking wordt gezien als een mens.
• Ze worden erkend als volwaardige burgers die op diverse levensdomeinen zoals wonen,
werken, onderwijs en vrije tijd dezelfde rechten en plichten hebben als elke andere burger in
de samenleving
• Terminologie: mens of persoon met een verstandelijke beperking of handicap
• Gelijkwaardigheidsprincipe: tegelijk ondersteuning, terwijl ze inclusief zijn.
SELF-ADVOCACY
Advocacy = iemand anders zal de persoon met een beperking vertegenwoordigen en zijn belangen
verdedigen.
Self-advocacy = de persoon komt op voor zichzelf
1. Fungeert als een middel voor individuele personen om hun mening te geven en beslissingen
te nemen over hun eigen leven
2. Kan de vorm hebben van een collectieve beweging die strijdt voor de collectieve belangen en
rechten van de groep.
Pagina 2 van 54
, Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
ERVARINGSDESKUNDIGHEID
Mensen met een verstandelijke beperking zijn ervaringsdeskundigen in het leven met een
verstandelijke beperking in een complexe samenleving
Ervaringsdeskundigen kunnen optreden als co-docent bij het geven van workshops of als co-
onderzoeker meewerken in onderzoeksprojecten.
DISABILITY STUDIES
Disability studies bestuderen sociale, culturele, politieke, filosofische en juridische vraagstukken waar
mensen met een beperking mee te maken hebben
• Hierbij staat ervaringsdeskundigheid centraal.
• Ze organiseren ook opleidingen, trainingen en studiedagen
Disability studies maakt een verschil tussen ‘impairment’ en ‘handicap’
• Impairment = verwijst naar de medische beperking en wordt geformuleerd vanuit een
individueel-biologisch perspectief.
• Handicap = wanneer de samenleving niet toegankelijk, onderdrukkend en discriminerend
georganiseerd is.
o Omschrijving handicap volgens DS: een sociaal construct dat bepaald wordt
door de samenleving
Ze maken gebruik van creatieve onderzoeksmethoden zoals interviews, levensverhalen en
groepsdiscussies waarbij men foto’s, film, gedichten en kunst inzet.
Pagina 3 van 54
, Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
HOOFDSTUK 2: DEFINITIE VERSTANDELIJKE BEPERKING
INTELLIGENTIE ALS MULTIDIMENSIONEEL CONCEPT
Het intelligentiequotiënt (IQ) = de verhouding van de verstandelijke leeftijd ten opzichte van de
kalenderleeftijd x 100.
• Het is een standaardscore die aangeeft hoe ver een persoon van de normgroep zit die een IQ
heeft van 100.
Psychodiagnostische testen: dient om het meten van iemands IQ
WAIS = Wechsler Adult Intelligence Scale
WISC = Wechsler Intelligence Scale for Children
à de meest gebruikte intelligentietest voor kinderen en volwassenen
Intelligentie = omvat de capaciteit om de omgeving te begrijpen en zich aan te passen aan de
omgeving.
Dimensies van intelligentie:
• Plannen
• Complexe problemen doorgronden en oplossen
• Info in het geheugen opslaan en weer uithalen
• Leren van ervaringen
• Oriënteren in een ruimte
• Aanpassing aan veranderde omgevingen
TOONAANGEVENDE ORGANISATIES
APA = de Americain Psychiatric Association
• Belangrijkste international beroepsvereniging voor psychiaters
• Classificatiesysteem: DSM = diagnostic and statistical manual of mental disorders
o Biedt een geclusterde beschrijving van alle stoornissen op basis va,
symptomen en is een hulpmiddel voor het stellen van psychiatrische
diagnoses.
AAIDD = de Americain Association on Intellectual and Developmental Disabilities
• De oudste en grootste interdisciplinaire vereniging ter wereld
Pagina 4 van 54
HOOFDSTUK 1: ONTWIKKELINGEN IN DE SECTOR
HET CONCEPT PARADIGMA
Paradigma = een geheel van wetenschappelijke bevindingen die op een bepaald moment als maatgevend
worden beschouwd. Het is een gemeenschappelijk referentiekader dat ons denken en handelen richting geeft.
Ø Het hangt nauw samen met de waarden & normen die op dat moment in de samenleving circuleren.
Ø Paradigmashift = een verschuiving naar een nieuw paradigma
Ø Vaak ontstaan nieuwe modellen als tegenreactie op de vorige en ingaan tegen het voorgaande model.
Defectparadigma (tot 1970) Ontwikkelingsparadigma Burgerschapsparadigma (1980)
Defect Leren Rechten en plichten
Mogelijkheden ontwikkelen
Patiënt Mens in ontwikkeling Cliënt/persoon/mens/burger
Debiel, idioot, imbeciel Mentaal gehandicapte, minder- Persoon met een verstandelijke
valide, andersvalide beperking
Arts, verplegend personeel Orthopedagogisch geschoolde Interdisciplinair team/individuele
leefgroep begeleiders begeleider/coach
Dagelijkse goede. Verzorging en Ontwikkeling en trainings- Ondersteuning op maat om vooral
verpleging programma’s opzetten de kwaliteit van leven te
bevorderen
Grote instituten met alle Kleinere organisatie dichter bij de Wonen, werken, onderwijs en
voorzieningen maatschappij vrijetijd in de samenleving
Netwerk wordt niet betrokken Het netwerk wordt in beperkte Het netwerk wordt beschouwd als
mate betrokken ervaringsdeskundige. Een gedeeld
verhaal met gedeelde inzichten
Segregatie Integratie en normalisatie Inclusie
Pagina 1 van 54
, Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
Defectparadigma
• De klemtoon ligt vooral op wat mensen met een verstandelijke beperking niet kunnen.
• Terminologie: debielen, imbecielen en idioten à is gebaseerd op significante tekorten op
vlak van IQ
• Een beperking werd opgevat als een ziekte of een stoornis, vandaar dat de persoon met een
verstandelijke beperking als patiënt behandeld werd.
• Segregatie = de voorziening is helemaal los van de samenleving
Ontwikkelingsparadigma
• Het ontwikkelingsdenken staat centraal à mensen met een verstandelijke beperking hebben
niet enkel defecten, maar kunnen ook leren en zich verder ontwikkelen.
• Terminologie: mentaal gehandicapte, minder-validen of andersvaliden
• Integratiestandpunt: als mensen zich verder ontwikkelen, kunnen ze zich ook integreren in
het maatschappelijk gebeuren.
• Normalisatie: verwijst naar een zo normaal mogelijk leven leiden
• Ze willen weg van de instituten (door instellingsgedrag), ze willen ze zo normaal mogelijk
laten leven waardoor er meer en meer kleinschalige voorzieningen kwamen.
Burgerschapsparadigma
• De persoon met een verstandelijke beperking wordt gezien als een mens.
• Ze worden erkend als volwaardige burgers die op diverse levensdomeinen zoals wonen,
werken, onderwijs en vrije tijd dezelfde rechten en plichten hebben als elke andere burger in
de samenleving
• Terminologie: mens of persoon met een verstandelijke beperking of handicap
• Gelijkwaardigheidsprincipe: tegelijk ondersteuning, terwijl ze inclusief zijn.
SELF-ADVOCACY
Advocacy = iemand anders zal de persoon met een beperking vertegenwoordigen en zijn belangen
verdedigen.
Self-advocacy = de persoon komt op voor zichzelf
1. Fungeert als een middel voor individuele personen om hun mening te geven en beslissingen
te nemen over hun eigen leven
2. Kan de vorm hebben van een collectieve beweging die strijdt voor de collectieve belangen en
rechten van de groep.
Pagina 2 van 54
, Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
ERVARINGSDESKUNDIGHEID
Mensen met een verstandelijke beperking zijn ervaringsdeskundigen in het leven met een
verstandelijke beperking in een complexe samenleving
Ervaringsdeskundigen kunnen optreden als co-docent bij het geven van workshops of als co-
onderzoeker meewerken in onderzoeksprojecten.
DISABILITY STUDIES
Disability studies bestuderen sociale, culturele, politieke, filosofische en juridische vraagstukken waar
mensen met een beperking mee te maken hebben
• Hierbij staat ervaringsdeskundigheid centraal.
• Ze organiseren ook opleidingen, trainingen en studiedagen
Disability studies maakt een verschil tussen ‘impairment’ en ‘handicap’
• Impairment = verwijst naar de medische beperking en wordt geformuleerd vanuit een
individueel-biologisch perspectief.
• Handicap = wanneer de samenleving niet toegankelijk, onderdrukkend en discriminerend
georganiseerd is.
o Omschrijving handicap volgens DS: een sociaal construct dat bepaald wordt
door de samenleving
Ze maken gebruik van creatieve onderzoeksmethoden zoals interviews, levensverhalen en
groepsdiscussies waarbij men foto’s, film, gedichten en kunst inzet.
Pagina 3 van 54
, Kwaliteit van leven: personen met een verstandelijke beperking
HOOFDSTUK 2: DEFINITIE VERSTANDELIJKE BEPERKING
INTELLIGENTIE ALS MULTIDIMENSIONEEL CONCEPT
Het intelligentiequotiënt (IQ) = de verhouding van de verstandelijke leeftijd ten opzichte van de
kalenderleeftijd x 100.
• Het is een standaardscore die aangeeft hoe ver een persoon van de normgroep zit die een IQ
heeft van 100.
Psychodiagnostische testen: dient om het meten van iemands IQ
WAIS = Wechsler Adult Intelligence Scale
WISC = Wechsler Intelligence Scale for Children
à de meest gebruikte intelligentietest voor kinderen en volwassenen
Intelligentie = omvat de capaciteit om de omgeving te begrijpen en zich aan te passen aan de
omgeving.
Dimensies van intelligentie:
• Plannen
• Complexe problemen doorgronden en oplossen
• Info in het geheugen opslaan en weer uithalen
• Leren van ervaringen
• Oriënteren in een ruimte
• Aanpassing aan veranderde omgevingen
TOONAANGEVENDE ORGANISATIES
APA = de Americain Psychiatric Association
• Belangrijkste international beroepsvereniging voor psychiaters
• Classificatiesysteem: DSM = diagnostic and statistical manual of mental disorders
o Biedt een geclusterde beschrijving van alle stoornissen op basis va,
symptomen en is een hulpmiddel voor het stellen van psychiatrische
diagnoses.
AAIDD = de Americain Association on Intellectual and Developmental Disabilities
• De oudste en grootste interdisciplinaire vereniging ter wereld
Pagina 4 van 54
