Ondernemingsrecht
Evolutie in het Economisch recht
Wetboek van Koophandel van 10 september 1807 (W.Kh.)
- Uitgangspunt was een lijst van (objectieve) “daden van koophandel”
voor de kwalificatie als “koopman” (ook “handelaar”)
- Ook subjectieve daden van koophandel en daden van koophandel
naar vorm
- Jurisprudentiële/extralegale voorwaarde van “winststreven”
Doorheen de jaren meer en meer bijzondere wetgeving in het economisch
recht naast het (verouderde) Wetboek van Koophandel ontstaan, onder
meer inzake:
- Boekhoudrecht
- Insolventierecht
- Marktpraktijken
- Mededinging
Probleem o.m. dat er geen uniform personeel toepassingsgebied werd
gebruikt
Oplossing gezocht door een hervorming in twee tijden:
- 2013-2014: Invoering Wetboek van Economisch Recht (WER) met
behoud van Wetboek van Koophandel
- 2017-2018: Invoering Boek XX WER + Wet tot hervorming van het
ondernemingsrecht leidend tot (nagenoeg) volledige afschaffing van
het Wetboek van Koophandel
Historiek: Het Wetboek van Koophandel
Het begrip “koopman”
Definitie van begrip “kooplieden”, id est de meervoudsvorm van het begrip
“koopman”, is/was terug te vinden in art. 1 W.Kh. luidend:
“Kooplieden zijn zij die daden uitoefenen, bij de wet daden van
koophandel genoemd, en daarvan, hoofdzakelijk of aanvullend
hun gewoon beroep maken”
Komt neer op een kruisverwijzing naar daden van koophandel, waaronder
3 soorten worden onderscheiden:
1) De objectieve daden van koophandel (opgesomd in de wet)
Objectieve daden van koophandel Lijst van allemaal
handelingen en als je die stelde was je een koopman, en dan
moest je het koopmansrecht toepassen
2) De subjectieve daden van koophandel (verricht door diegenen
die gewoonlijk objectieve daden van koophandel stellen)
3) De daden van koophandel naar de vorm (bijvoorbeeld de
wisselbrief en het orderbriefje)
Koopmansbegrip vertoont/vertoonde sterk feitelijk karakter (bewijs)
Extra-legale voorwaarde (gebruiksrecht): winststreven (-oogmerk)
o Cass. 19 januari 1973: zgn. ‘Pastoorsarrest’ (ook wel:
‘zwembadarrest’)
1
, o Bekritiseerd in de rechtsleer (bv. J. VAN RYN en J. HEENEN, “L’esprit
de lucre et droit commercial”, RCJB 1974, p. 325-335 – Opgenomen
in documentatiebundel)
o Niet vereist voor daden van koophandel naar vorm
Het begrip “daden van koophandel”
Objectieve daden van koophandel worden/werden opgesomd in de
artikelen 2 en 3 van het Wetboek van Koophandel en kunnen/konden
worden onderverdeeld in twee grotere hoofdcategorieën, met name:
1) de daden die afzonderlijk, zelfs éénmalig, gesteld, als daad
van koophandel worden aangemerkt
2) de daden die slechts als daad van koophandel worden
aangemerkt omwille van hun herhaling, in het Wetboek van
Koophandel ook wel aangegeven met de in dit verband
enigszins ongelukkige term “onderneming”
o Vraag naar het al dan niet exhaustieve karakter van de
opsomming in de wet
Subjectieve daden van koophandel worden/werden omschreven in artikel
2, twaalfde streepje van het Wetboek van Koophandel als:
“Alle verbintenissen van kooplieden betreffende zowel onroerende
als roerende goederen, tenzij bewezen is dat ze een oorzaak hebben
die vreemd is aan de koophandel”
- Burgerlijke daden die een handelskarakter verkrijgen omdat ze door
een koopman worden verricht
- Gegrond op een vermoeden van commercialiteit
o Algemene draagwijdte: ongeacht de bron van de
verbintenis
o Weerlegbaar karakter (juris tantum) : oorzaak van de
verbintenis mag niet vreemd zijn aan de handel
Daden van koophandel naar vormen betreffen/betroffen alle
verbintenissen uit wisselbrieven, mandaten, orderbriefjes of ander order-
of toonderpapier (art. 2, lid 11 W.Kh.), met andere woorden ongeacht de
persoon die ze stelt en zonder vereiste van winstbejag
Aanverwante begrippen uit het Handelsrecht
Het begrip “handelszaak of handelsfonds”
Definitie: Geheel van materiële en immateriële elementen door koopman
aangewend om winst te verwezenlijken
Kwalificeert als een “feitelijke algemeenheid”
Geen “rechtsalgemeenheid”, cf. art. 7-8 Hyp.W. of: vermogen blijft één en
ondeelbaar (unilateraal vermogensbegrip)
Wet van 25 oktober 1919 betreffende het in pand geven van een
handelszaak: geen volledige omschrijving (cf. infra Wet van 11 juli 2013)
2
,(Verstrekkende) consequenties:
- Voor natuurlijke personen: onderscheid ‘privé’ vs. ‘professioneel’ is
in beginsel niet relevant
- Faillissementsmaterie
- Zekere correcties (bv. Niet-vatbaarheid voor beslag van de woning
van de zelfstandige, zie Wet van 25 april 2007 houdende diverse
bepalingen (IV) (BS 8 mei 2007), inz. artt. 72-83)
Nut sedert 1 januari 2018 grotendeels achterhaald door inwerkingtreding
de Wet van 11 juli 2013 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de
zakelijke zekerheden op roerende goederen betreft en tot opheffing van
diverse bepalingen ter zake, maar niet volledig verdwenen (idem
onderdelen Wet van 25 oktober 1919 inzake endossement van
facturen)
Het begrip “onderneming” en zijn toepassingsrelevantie
WER eerste fase (2013 – 2014) – achtergrond
Algemeen
Partiële oplossing (gezien bevoegdheidsverdeling) voor verouderde W.Kh.
middels codificatie WER
Introductie van het WER in de Belgische rechtsorde op 1 juli 2015: de
laatste boek- of onderdelen van het Wetboek Economisch Recht zijn in
werking getreden (door toepassing van de techniek van
aanbouwwetgeving)
Aanbouwwetgeving Verschillende wetten die elk afzonderlijk
boekdelen van het economisch recht hebben ingevoerd
Voornaamste bronnen van het economisch recht vanaf dan grosso modo
tweeledig, te weten:
- Wetboek van Economisch Recht => personele aanknoping bij begrip
“onderneming”
- Wetboek van Koophandel => “zakelijke” aanknoping middels de
techniek van de daden van koophandel en personele aanknoping bij
het begrip “koopman”
Begrip onderneming verschillende invulling per boekdeel (cf.
aanbouwwetgeving) en een functionele overkoepelende definitie in
toenmalig artikel I.1., eerste lid, 1° WER
3
, WER tweede fase (2017 – 2018)
Op zich in twee tijden
Wet van 11 augustus 2017 houdende invoeging van het Boek XX
"Insolventie van ondernemingen", in het Wetboek van economisch recht,
en houdende invoeging van de definities eigen aan Boek XX en van de
rechtshandhavingsbepalingen eigen aan Boek XX in het Boek I van het
Wetboek van economisch recht
- Moderniseert en integreert insolventierecht (Faill.W. 1997 e WCO
2009) in WER
- Voert nieuw ondernemingsbegrip in voor insolventierecht en
gerechtelijke recht
- Cf. deel insolventierecht
Wet van 15 april 2018 houdende hervorming van het ondernemingsrecht
- Behandelt de andere takken van het economisch recht
- Streeft in het bijzonder naar verder uniformiseren van het
ondernemingsbegrip zoals ingevoerd door Wet van 11 augustus
2017
Ratio legis: aandacht ondernemingsbegrip
Ratio legis bij het ondernemingsbegrip dat we vandaag kennen
Men wou een nieuwe definitie invoeren die op coherente wijze het
begrip omschreef en men heeft tegelijkertijd ook de bevoegdheid
van de toenmalige rechtbank van koophandel (vandaag
ondernemingsrechtbank) doen alliëren met die nieuwe invulling
Ook het onderscheid tussen handels en burgerlijke zaken werd afgeschaft
Begrip ‘handelaar’ verdwenen
Groeperingen zonder rechtspersoonlijkheid kunnen in rechte optreden
a.d.h.v. het ondernemingsbegrip
Het begrip “onderneming”
Overkoepelend (vigerend)
Sinds 1 november 2018 definieert art. I.1, eerste lid, 1° WER een
“onderneming” als:
(a) iedere natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit
uitoefent
(b) iedere rechtspersoon
(c) iedere andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid
4
Evolutie in het Economisch recht
Wetboek van Koophandel van 10 september 1807 (W.Kh.)
- Uitgangspunt was een lijst van (objectieve) “daden van koophandel”
voor de kwalificatie als “koopman” (ook “handelaar”)
- Ook subjectieve daden van koophandel en daden van koophandel
naar vorm
- Jurisprudentiële/extralegale voorwaarde van “winststreven”
Doorheen de jaren meer en meer bijzondere wetgeving in het economisch
recht naast het (verouderde) Wetboek van Koophandel ontstaan, onder
meer inzake:
- Boekhoudrecht
- Insolventierecht
- Marktpraktijken
- Mededinging
Probleem o.m. dat er geen uniform personeel toepassingsgebied werd
gebruikt
Oplossing gezocht door een hervorming in twee tijden:
- 2013-2014: Invoering Wetboek van Economisch Recht (WER) met
behoud van Wetboek van Koophandel
- 2017-2018: Invoering Boek XX WER + Wet tot hervorming van het
ondernemingsrecht leidend tot (nagenoeg) volledige afschaffing van
het Wetboek van Koophandel
Historiek: Het Wetboek van Koophandel
Het begrip “koopman”
Definitie van begrip “kooplieden”, id est de meervoudsvorm van het begrip
“koopman”, is/was terug te vinden in art. 1 W.Kh. luidend:
“Kooplieden zijn zij die daden uitoefenen, bij de wet daden van
koophandel genoemd, en daarvan, hoofdzakelijk of aanvullend
hun gewoon beroep maken”
Komt neer op een kruisverwijzing naar daden van koophandel, waaronder
3 soorten worden onderscheiden:
1) De objectieve daden van koophandel (opgesomd in de wet)
Objectieve daden van koophandel Lijst van allemaal
handelingen en als je die stelde was je een koopman, en dan
moest je het koopmansrecht toepassen
2) De subjectieve daden van koophandel (verricht door diegenen
die gewoonlijk objectieve daden van koophandel stellen)
3) De daden van koophandel naar de vorm (bijvoorbeeld de
wisselbrief en het orderbriefje)
Koopmansbegrip vertoont/vertoonde sterk feitelijk karakter (bewijs)
Extra-legale voorwaarde (gebruiksrecht): winststreven (-oogmerk)
o Cass. 19 januari 1973: zgn. ‘Pastoorsarrest’ (ook wel:
‘zwembadarrest’)
1
, o Bekritiseerd in de rechtsleer (bv. J. VAN RYN en J. HEENEN, “L’esprit
de lucre et droit commercial”, RCJB 1974, p. 325-335 – Opgenomen
in documentatiebundel)
o Niet vereist voor daden van koophandel naar vorm
Het begrip “daden van koophandel”
Objectieve daden van koophandel worden/werden opgesomd in de
artikelen 2 en 3 van het Wetboek van Koophandel en kunnen/konden
worden onderverdeeld in twee grotere hoofdcategorieën, met name:
1) de daden die afzonderlijk, zelfs éénmalig, gesteld, als daad
van koophandel worden aangemerkt
2) de daden die slechts als daad van koophandel worden
aangemerkt omwille van hun herhaling, in het Wetboek van
Koophandel ook wel aangegeven met de in dit verband
enigszins ongelukkige term “onderneming”
o Vraag naar het al dan niet exhaustieve karakter van de
opsomming in de wet
Subjectieve daden van koophandel worden/werden omschreven in artikel
2, twaalfde streepje van het Wetboek van Koophandel als:
“Alle verbintenissen van kooplieden betreffende zowel onroerende
als roerende goederen, tenzij bewezen is dat ze een oorzaak hebben
die vreemd is aan de koophandel”
- Burgerlijke daden die een handelskarakter verkrijgen omdat ze door
een koopman worden verricht
- Gegrond op een vermoeden van commercialiteit
o Algemene draagwijdte: ongeacht de bron van de
verbintenis
o Weerlegbaar karakter (juris tantum) : oorzaak van de
verbintenis mag niet vreemd zijn aan de handel
Daden van koophandel naar vormen betreffen/betroffen alle
verbintenissen uit wisselbrieven, mandaten, orderbriefjes of ander order-
of toonderpapier (art. 2, lid 11 W.Kh.), met andere woorden ongeacht de
persoon die ze stelt en zonder vereiste van winstbejag
Aanverwante begrippen uit het Handelsrecht
Het begrip “handelszaak of handelsfonds”
Definitie: Geheel van materiële en immateriële elementen door koopman
aangewend om winst te verwezenlijken
Kwalificeert als een “feitelijke algemeenheid”
Geen “rechtsalgemeenheid”, cf. art. 7-8 Hyp.W. of: vermogen blijft één en
ondeelbaar (unilateraal vermogensbegrip)
Wet van 25 oktober 1919 betreffende het in pand geven van een
handelszaak: geen volledige omschrijving (cf. infra Wet van 11 juli 2013)
2
,(Verstrekkende) consequenties:
- Voor natuurlijke personen: onderscheid ‘privé’ vs. ‘professioneel’ is
in beginsel niet relevant
- Faillissementsmaterie
- Zekere correcties (bv. Niet-vatbaarheid voor beslag van de woning
van de zelfstandige, zie Wet van 25 april 2007 houdende diverse
bepalingen (IV) (BS 8 mei 2007), inz. artt. 72-83)
Nut sedert 1 januari 2018 grotendeels achterhaald door inwerkingtreding
de Wet van 11 juli 2013 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de
zakelijke zekerheden op roerende goederen betreft en tot opheffing van
diverse bepalingen ter zake, maar niet volledig verdwenen (idem
onderdelen Wet van 25 oktober 1919 inzake endossement van
facturen)
Het begrip “onderneming” en zijn toepassingsrelevantie
WER eerste fase (2013 – 2014) – achtergrond
Algemeen
Partiële oplossing (gezien bevoegdheidsverdeling) voor verouderde W.Kh.
middels codificatie WER
Introductie van het WER in de Belgische rechtsorde op 1 juli 2015: de
laatste boek- of onderdelen van het Wetboek Economisch Recht zijn in
werking getreden (door toepassing van de techniek van
aanbouwwetgeving)
Aanbouwwetgeving Verschillende wetten die elk afzonderlijk
boekdelen van het economisch recht hebben ingevoerd
Voornaamste bronnen van het economisch recht vanaf dan grosso modo
tweeledig, te weten:
- Wetboek van Economisch Recht => personele aanknoping bij begrip
“onderneming”
- Wetboek van Koophandel => “zakelijke” aanknoping middels de
techniek van de daden van koophandel en personele aanknoping bij
het begrip “koopman”
Begrip onderneming verschillende invulling per boekdeel (cf.
aanbouwwetgeving) en een functionele overkoepelende definitie in
toenmalig artikel I.1., eerste lid, 1° WER
3
, WER tweede fase (2017 – 2018)
Op zich in twee tijden
Wet van 11 augustus 2017 houdende invoeging van het Boek XX
"Insolventie van ondernemingen", in het Wetboek van economisch recht,
en houdende invoeging van de definities eigen aan Boek XX en van de
rechtshandhavingsbepalingen eigen aan Boek XX in het Boek I van het
Wetboek van economisch recht
- Moderniseert en integreert insolventierecht (Faill.W. 1997 e WCO
2009) in WER
- Voert nieuw ondernemingsbegrip in voor insolventierecht en
gerechtelijke recht
- Cf. deel insolventierecht
Wet van 15 april 2018 houdende hervorming van het ondernemingsrecht
- Behandelt de andere takken van het economisch recht
- Streeft in het bijzonder naar verder uniformiseren van het
ondernemingsbegrip zoals ingevoerd door Wet van 11 augustus
2017
Ratio legis: aandacht ondernemingsbegrip
Ratio legis bij het ondernemingsbegrip dat we vandaag kennen
Men wou een nieuwe definitie invoeren die op coherente wijze het
begrip omschreef en men heeft tegelijkertijd ook de bevoegdheid
van de toenmalige rechtbank van koophandel (vandaag
ondernemingsrechtbank) doen alliëren met die nieuwe invulling
Ook het onderscheid tussen handels en burgerlijke zaken werd afgeschaft
Begrip ‘handelaar’ verdwenen
Groeperingen zonder rechtspersoonlijkheid kunnen in rechte optreden
a.d.h.v. het ondernemingsbegrip
Het begrip “onderneming”
Overkoepelend (vigerend)
Sinds 1 november 2018 definieert art. I.1, eerste lid, 1° WER een
“onderneming” als:
(a) iedere natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit
uitoefent
(b) iedere rechtspersoon
(c) iedere andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid
4
