Week 1: Europese Veiligheid en Nationalisme als Instrument tot
Natievorming
Literatuurvraag – De Graaf en Hansard
- Het ‘Concert van Europa’ kan gezien worden als de eerste
internationale poging om veiligheid te creëren in Europa. Hoe zou je
het European Concert typeren? Was het net als de Europese Unie nu
een echte organisatie met een hoofdkwartier in een van de Europese
hoofdsteden? Was het een partnerschap tussen gelijken? Hadden het
Congres en de EU vergelijkbare leden?
Het ‘Concert van Europa’ was een informele organisatie, met exclusief
overleg van de vijf ‘Grote Mogendheden’ (Oostenrijk, het Verenigd
Koninkrijk, Pruissen (later Frankrijk) en Rusland) die elkaar regelmatig
ontmoette in conferenties, zoals die in Parijs (1815-1818), Aken (1818),
Troppau (1820), Laibach (1821) en Verona (1822). Er was geen
permanent ‘gebouw’ of administratie, zoals wij die wel kennen van de
Europese Unie; in plaats hiervan werden besluiten genomen tijdens
incidentele congressen en tijdens dagelijkse bijeenkomsten van de
‘Allied Council’ in Parijs. Kleinere staten, zoals Spanje, Portugal, de
Duitse deelstaten, Italië en het koninkrijk der Nederlanden, deden bij
gelegenheid mee in commissies (o.a. kunstteruggave,
herstelbetalingen en vestingbouw), maar hadden geen daadwerkelijke
‘stem’ binnen de hoofdconferenties. Binnen de organisatie was er een
duidelijke hiërarchie; ook was er sprake van een ‘imperiale affaire’: de
Grote Mogendheden beschouwden het als hun taak om Europese
veiligheid vast te stellen, waarbij zij scherpe onderscheidingen
maakten tussen hogere en lagere rangen binnen het statenstelsel. Dit
was een werkelijk verschil met de Europese Unie, waar gelijkheid van
lidstaten centraal staat.
Literatuurvraag – Ozavci
- De Europese Unie ziet zichzelf als een ‘normative power’ die zich wil
inzetten voor internationale vrede en veiligheid voor iedereen, ook
buiten Europa. De Europese Unie zegt niet te geloven in machtspolitiek
maar in internationale politieke samenwerking met alle landen van de
wereld op basis van gelijkheid. Hoe belangrijk waren die beginselen
voor het Concert van Europa in de 19de eeuw?
Hoewel de Europese Unie zichzelf profileert als een ‘normative power’
die zich inzet op internationale samenwerking op basis van gelijkheid,
hield het Concert zich eveneens bezig met politieke samenwerking. De
Grote Mogendheden formuleerden een set van gedragscodes (o.a. non-
interventie in elkaars gebieden, zelfbeperking in plaats van expansie
en overleg in plaats van eenzijdige acties) om stabiliteit en vrede te
bevorderen. Conferentiediplomatie verving grotendeels de imperiale
oorlogvoering en werd de standaard omgangsvorm voor crises. Toch
waren deze principes in de negentiende eeuw redelijke beperkt tot een
kleinere groep; daarnaast waren zij ook niet universeel (o.a. te zien aan
de uitsluiting van het Ottomaanse Rijk tijdens het Congres van Wenen).
Bovendien voorkwam het vooralsnog geen ingrepen buiten Europa,
zoals bij de humanitaire ingreep bij Navarino in 1827, waarbij men
,sprak over ‘commerciële veiligheid’ (maar tegelijkertijd imperialistische
belangen dienden).
, Week 2: Slavernij, imperialisme en verzet
Handboekvragen – Wiesner
- Wat bedoelt Wiesner met “new imperialism”? Waarin verschilde het
“nieuwe” imperialisme van het “oude”?
In simpele termen betekende het nieuwe imperialisme dat Europese
staten zich politiek wilden vestigen in de overzeese gebieden (lees:
politiek willen overheersen) – wat sterk verschilde met het ‘oude
imperialisme’, die zich vooral richtte op de economische uitbuiting van
koloniale gebieden. Deze nieuwe vorm van imperialisme manifesteerde
zich voornamelijk binnen Afrika en Azië. “New imperialism” werd vooral
gevoed door economische motieven, waarbij Europese grootmachten
Afrika en Azië gebruikten als afzetmarkten en middel om goedkope
grondstoffen te verkrijgen. Deze verandering vond zijn oorsprong in het
verlies van industriële grootmacht van onder meer Groot-Brittannië
(waarvan het marktaandeel van 33 naar 14 procent daalde tussen
1870 en 1914), waardoor zij gescheept raakten met overige productie,
marktverzadiging en hoge werkloosheid. De overgang van ‘oud’ naar
‘nieuw’ imperialisme was onder meer mogelijk door de uitvinding van
snelvuurmachines. Daarnaast was de uitvinding van quinine cruciaal bij
de bestrijding van malaria, waar Europese grootmachten eerder hun
doodsoorzaak in vonden. Ten derde was de uitvinding van
stoommachines op twee manieren bijdragend: op militair gebied was
het een snelle transportmanier om legermachten te verplaatsen; op
economisch gebied bood deze uitvinding meer manieren op handel te
drijven, zowel op zee als op land. Een voornaamste doel van ‘nieuw
imperialisme’ was het bijbrengen van beschaving in ‘barbaarse’
gebieden; in de ogen van Westerse grootmachten zouden Afrikanen en
Aziaten voordeel voelen bij westers onderwijs, moderne economieën,
steden, gevorderde geneeskunde en hogere standaarden voor
zelfstandige overheden en westerse democratie. Ook zouden de
westerlingen de gekoloniseerden beschermen van ‘ethnic warfare’, de
slavenhandel binnen Afrika en andere vormen van uitbuiting door witte
overheersers. De gezamenlijke inspanning van Europese overheersers
om hun ‘missies’ goed te praten werd door Rudyard Kipling ook wel
samengevat tot de “white man’s burden” (in het Nederlands ook wel de
‘beschavingsmissie’ genoemd).
- Beschrijf de oorzaken en gevolgen van het Europese imperialisme na
1880 en “de scramble for Africa” in het bijzonder.
De ‘scramble for Africa’ beslaat het idee dat Europese grootmachten
(o.a. Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, België, Spanje en Italië)
ieder een deel van Afrika wilden bemachtigen, voordat er alle gebieden
opgeëist waren. Deze imperialistische uitbarsting is mede te verklaren
door de afschaffing van de Atlantische slavenhandel, waardoor
Europese staten zich op slavernij elders gingen richten. Daarnaast werd
er gesproken over “suffering of thousands of enslaved Africans,” die
Europeanen op zouden lossen met de introductie van handel,
Natievorming
Literatuurvraag – De Graaf en Hansard
- Het ‘Concert van Europa’ kan gezien worden als de eerste
internationale poging om veiligheid te creëren in Europa. Hoe zou je
het European Concert typeren? Was het net als de Europese Unie nu
een echte organisatie met een hoofdkwartier in een van de Europese
hoofdsteden? Was het een partnerschap tussen gelijken? Hadden het
Congres en de EU vergelijkbare leden?
Het ‘Concert van Europa’ was een informele organisatie, met exclusief
overleg van de vijf ‘Grote Mogendheden’ (Oostenrijk, het Verenigd
Koninkrijk, Pruissen (later Frankrijk) en Rusland) die elkaar regelmatig
ontmoette in conferenties, zoals die in Parijs (1815-1818), Aken (1818),
Troppau (1820), Laibach (1821) en Verona (1822). Er was geen
permanent ‘gebouw’ of administratie, zoals wij die wel kennen van de
Europese Unie; in plaats hiervan werden besluiten genomen tijdens
incidentele congressen en tijdens dagelijkse bijeenkomsten van de
‘Allied Council’ in Parijs. Kleinere staten, zoals Spanje, Portugal, de
Duitse deelstaten, Italië en het koninkrijk der Nederlanden, deden bij
gelegenheid mee in commissies (o.a. kunstteruggave,
herstelbetalingen en vestingbouw), maar hadden geen daadwerkelijke
‘stem’ binnen de hoofdconferenties. Binnen de organisatie was er een
duidelijke hiërarchie; ook was er sprake van een ‘imperiale affaire’: de
Grote Mogendheden beschouwden het als hun taak om Europese
veiligheid vast te stellen, waarbij zij scherpe onderscheidingen
maakten tussen hogere en lagere rangen binnen het statenstelsel. Dit
was een werkelijk verschil met de Europese Unie, waar gelijkheid van
lidstaten centraal staat.
Literatuurvraag – Ozavci
- De Europese Unie ziet zichzelf als een ‘normative power’ die zich wil
inzetten voor internationale vrede en veiligheid voor iedereen, ook
buiten Europa. De Europese Unie zegt niet te geloven in machtspolitiek
maar in internationale politieke samenwerking met alle landen van de
wereld op basis van gelijkheid. Hoe belangrijk waren die beginselen
voor het Concert van Europa in de 19de eeuw?
Hoewel de Europese Unie zichzelf profileert als een ‘normative power’
die zich inzet op internationale samenwerking op basis van gelijkheid,
hield het Concert zich eveneens bezig met politieke samenwerking. De
Grote Mogendheden formuleerden een set van gedragscodes (o.a. non-
interventie in elkaars gebieden, zelfbeperking in plaats van expansie
en overleg in plaats van eenzijdige acties) om stabiliteit en vrede te
bevorderen. Conferentiediplomatie verving grotendeels de imperiale
oorlogvoering en werd de standaard omgangsvorm voor crises. Toch
waren deze principes in de negentiende eeuw redelijke beperkt tot een
kleinere groep; daarnaast waren zij ook niet universeel (o.a. te zien aan
de uitsluiting van het Ottomaanse Rijk tijdens het Congres van Wenen).
Bovendien voorkwam het vooralsnog geen ingrepen buiten Europa,
zoals bij de humanitaire ingreep bij Navarino in 1827, waarbij men
,sprak over ‘commerciële veiligheid’ (maar tegelijkertijd imperialistische
belangen dienden).
, Week 2: Slavernij, imperialisme en verzet
Handboekvragen – Wiesner
- Wat bedoelt Wiesner met “new imperialism”? Waarin verschilde het
“nieuwe” imperialisme van het “oude”?
In simpele termen betekende het nieuwe imperialisme dat Europese
staten zich politiek wilden vestigen in de overzeese gebieden (lees:
politiek willen overheersen) – wat sterk verschilde met het ‘oude
imperialisme’, die zich vooral richtte op de economische uitbuiting van
koloniale gebieden. Deze nieuwe vorm van imperialisme manifesteerde
zich voornamelijk binnen Afrika en Azië. “New imperialism” werd vooral
gevoed door economische motieven, waarbij Europese grootmachten
Afrika en Azië gebruikten als afzetmarkten en middel om goedkope
grondstoffen te verkrijgen. Deze verandering vond zijn oorsprong in het
verlies van industriële grootmacht van onder meer Groot-Brittannië
(waarvan het marktaandeel van 33 naar 14 procent daalde tussen
1870 en 1914), waardoor zij gescheept raakten met overige productie,
marktverzadiging en hoge werkloosheid. De overgang van ‘oud’ naar
‘nieuw’ imperialisme was onder meer mogelijk door de uitvinding van
snelvuurmachines. Daarnaast was de uitvinding van quinine cruciaal bij
de bestrijding van malaria, waar Europese grootmachten eerder hun
doodsoorzaak in vonden. Ten derde was de uitvinding van
stoommachines op twee manieren bijdragend: op militair gebied was
het een snelle transportmanier om legermachten te verplaatsen; op
economisch gebied bood deze uitvinding meer manieren op handel te
drijven, zowel op zee als op land. Een voornaamste doel van ‘nieuw
imperialisme’ was het bijbrengen van beschaving in ‘barbaarse’
gebieden; in de ogen van Westerse grootmachten zouden Afrikanen en
Aziaten voordeel voelen bij westers onderwijs, moderne economieën,
steden, gevorderde geneeskunde en hogere standaarden voor
zelfstandige overheden en westerse democratie. Ook zouden de
westerlingen de gekoloniseerden beschermen van ‘ethnic warfare’, de
slavenhandel binnen Afrika en andere vormen van uitbuiting door witte
overheersers. De gezamenlijke inspanning van Europese overheersers
om hun ‘missies’ goed te praten werd door Rudyard Kipling ook wel
samengevat tot de “white man’s burden” (in het Nederlands ook wel de
‘beschavingsmissie’ genoemd).
- Beschrijf de oorzaken en gevolgen van het Europese imperialisme na
1880 en “de scramble for Africa” in het bijzonder.
De ‘scramble for Africa’ beslaat het idee dat Europese grootmachten
(o.a. Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, België, Spanje en Italië)
ieder een deel van Afrika wilden bemachtigen, voordat er alle gebieden
opgeëist waren. Deze imperialistische uitbarsting is mede te verklaren
door de afschaffing van de Atlantische slavenhandel, waardoor
Europese staten zich op slavernij elders gingen richten. Daarnaast werd
er gesproken over “suffering of thousands of enslaved Africans,” die
Europeanen op zouden lossen met de introductie van handel,
