Inhoudsopgave
1 Juridische situering............................................................................................ 14
1.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 14
1.1.1 Eén: misdrijf.......................................................................................... 14
1.1.2 Twee: dader........................................................................................... 15
1.1.3 Drie: straf (en maatregelen)..................................................................15
1.1.4 Vier: procedureregels............................................................................ 15
1.1.5 Vijf: een beschrijvende definitie voor afbakening..................................15
1.2 Strafrecht als publiek recht.........................................................................16
1.3 Materieel en formeel strafrecht...................................................................16
1.4 Nationaal en internationaal strafrecht.........................................................16
1.4.1 Nationaal strafrecht.............................................................................. 16
1.4.2 Internationaal strafrecht........................................................................17
1.5 Algemeen en bijzonder strafrecht...............................................................17
1.5.1 Algemeen en bijzonder.........................................................................17
1.5.2 Algemeen strafrecht.............................................................................. 18
1.5.3 Bijzonder strafrecht............................................................................... 18
2 Hoofdstuk 1: Legaliteitsbeginsel........................................................................19
2.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 19
2.2 Wet.............................................................................................................. 19
2.2.1 Wet in materiële zin.............................................................................. 19
2.2.2 Algemene beginsel die door de volkerengemeenschap worden erkend 20
2.2.3 Internationale verdragen.......................................................................20
2.3 Legaliteitscontrole....................................................................................... 21
2.3.1 Legaliteitscontrole door het Grondwettelijk Hof....................................21
2.3.2 Legaliteitscontrole door hoven en rechtbanken....................................21
3 Hoofdstuk 2: Toepassing van de strafwet in de tijd...........................................22
1
Samenvatting Materieel Strafrecht
, 3.1 Ten tijde van de gedragingen of het plegen van het misdrijf.......................22
3.1.1 Een wetbepaling in werking..................................................................22
3.1.2 Inwerkingtreding vanaf bekendmaking.................................................22
3.1.3 Niet opgeheven..................................................................................... 22
3.1.4 Niet vernietigd....................................................................................... 23
3.1.5 Geen opheffing door onbruik.................................................................23
3.2 Conflicten van strafwetten in de tijd............................................................23
3.2.1 Wetsconflicten in de tijd........................................................................23
3.2.2 Geen retroactiviteit van de strengere strafwet......................................24
3.2.3 Retroactiviteit van de strafwet met de voor de dader meest gunstige
bepalingen..................................................................................................... 25
3.2.4 Buiten het toepassingsgebied van artikel 2 Nieuw SW..........................26
4 Hoofdstuk 3: Toepassing van de strafwet in de ruimte......................................30
4.1 Rechtsmachtrecht....................................................................................... 30
4.2 Territorialiteit als regel................................................................................. 31
4.2.1 Misdrijven op het grondgebied..............................................................31
4.2.2 Toepassing Belgische strafwet...............................................................31
4.3 Extraterritorialiteit als uitzondering.............................................................32
4.3.1 Vestigen van extraterritoriale rechtsmacht is toegelaten......................32
4.3.2 Geen extraterritoriale rechtsmacht, behoudens in de wet bepaalde
gevallen......................................................................................................... 32
4.3.2.1 Veel vestiging van extraterritoriale rechtsmacht............................33
4.3.3 Afgeleide rechtsmacht..........................................................................33
5 Hoofdstuk 4: Interpretatie van de strafwet........................................................34
5.1 Kwalificeren en interpreteren......................................................................34
5.2 Niet interpreteren of strikt interpreteren.....................................................35
5.3 Nooit naar analogie in het nadeel van de vervolgde persoon.....................35
6 Hoofdstuk 1: Bestanddelen van een misdrijf.....................................................36
6.1 Begrippen.................................................................................................... 36
2
Samenvatting Materieel Strafrecht
, 6.2 Constitutieve bestanddelen van een misdrijf..............................................38
6.2.1 Het materieel bestanddeel....................................................................38
6.2.1.1 Een uiterlijk waarneembare poging.................................................38
6.2.1.2 Een handeling of nalaten................................................................38
6.2.1.3 Het veroorzaken van een bepaald gevolg.......................................39
6.2.2 Het moreel bestanddeel........................................................................40
6.2.2.1 Naast handelen of nalaten ook een ingesteldheid van de dader.. . .40
6.2.2.2 Een minimale schuldvorm bij alle misdrijven..................................41
6.2.2.3 De minimale schuldvorm volstaat bij reglementaire misdrijven......41
6.2.2.4 Ook opzet vereist bij opzettelijke misdrijven...................................41
6.2.2.5 Ook een zware fout vereist bij onopzettelijke misdrijven................43
6.2.3 Het wederrechtelijk bestanddeel...........................................................44
6.2.4 Het bestanddeel strafwaardigheid........................................................44
6.3 Verzwarend bestanddeel van een misdrijf...................................................46
7 Hoofdstuk 2: Strafbare poging...........................................................................47
7.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 47
7.2 Voorwaarden voor strafbaarheid van de poging..........................................50
7.2.1 Crimineel voornemen van de dader......................................................50
7.2.2 Begin van uitvoering............................................................................. 50
7.2.3 Voor een opzettelijk misdrijf..................................................................52
7.3 Vrijwillige terugtred als strafuitsluitende verschoningsgrond......................52
7.4 De bestraffing van de strafbare poging.......................................................54
7.5 Doen of aanvaarden van een crimineel aanbod..........................................54
8 Hoofdstuk 3: Rechtvaardigingsgronden.............................................................59
8.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 59
8.1.1 Het gebod of de toelating bij de wet.....................................................59
8.2 Het bevel van de overheid..........................................................................61
8.3 De noodtoestand......................................................................................... 61
8.4 De wettige verdediging............................................................................... 62
3
Samenvatting Materieel Strafrecht
, 8.5 Het wettige verzet in geval van misbruik door de overheid........................64
9 Hoofdstuk 1: Strafrechtelijke verantwoordelijkheid...........................................68
9.1 Individuele verantwoordelijkheid.................................................................68
9.2 Daderschap................................................................................................. 69
9.3 Verantwoordelijkheid van rechtspersonen...................................................71
9.3.1 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van niet-natuurlijke personen.....71
9.3.2 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle rechtspersonen en meer
....................................................................................................................... 71
9.3.3 Een eigen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor de rechtspersonen
....................................................................................................................... 71
9.3.4 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle misdrijven....................72
9.3.5 Toerekening........................................................................................... 72
9.4 Administratieve en burgerlijke aansprakelijkheid van rechtspersonen........74
10 Hoofdstuk 2: Strafbare deelneming................................................................74
10.1 Begripsbepalingen..................................................................................... 74
10.2 Voorwaarden voor strafbare deelneming..................................................75
10.2.1 Een misdrijf door een ander gepleegd................................................75
10.2.2 Een deelnemingsgedraging.................................................................76
10.2.2.1 Op betekenisvolle wijze bijdragen tot een misdrijf........................76
10.2.2.2 Wetens en willens (moreel)...........................................................77
10.3 Bestraffing van de deelneming.................................................................78
11 Hoofdstuk 3: Doorwerking van verzwarende bestanddelen en verzwarende
factoren................................................................................................................ 79
11.1 Objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren..........79
11.2 Doorwerking.............................................................................................. 80
12 Hoofdstuk 4: Schuld (strafwaardigheid)..........................................................81
12.1 Inleiding..................................................................................................... 81
12.2 Schuldontheffingsgronden.........................................................................83
12.2.1 Begripsbepaling.................................................................................. 83
12.2.2 Onweerstaanbare dwang....................................................................84
4
Samenvatting Materieel Strafrecht
1 Juridische situering............................................................................................ 14
1.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 14
1.1.1 Eén: misdrijf.......................................................................................... 14
1.1.2 Twee: dader........................................................................................... 15
1.1.3 Drie: straf (en maatregelen)..................................................................15
1.1.4 Vier: procedureregels............................................................................ 15
1.1.5 Vijf: een beschrijvende definitie voor afbakening..................................15
1.2 Strafrecht als publiek recht.........................................................................16
1.3 Materieel en formeel strafrecht...................................................................16
1.4 Nationaal en internationaal strafrecht.........................................................16
1.4.1 Nationaal strafrecht.............................................................................. 16
1.4.2 Internationaal strafrecht........................................................................17
1.5 Algemeen en bijzonder strafrecht...............................................................17
1.5.1 Algemeen en bijzonder.........................................................................17
1.5.2 Algemeen strafrecht.............................................................................. 18
1.5.3 Bijzonder strafrecht............................................................................... 18
2 Hoofdstuk 1: Legaliteitsbeginsel........................................................................19
2.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 19
2.2 Wet.............................................................................................................. 19
2.2.1 Wet in materiële zin.............................................................................. 19
2.2.2 Algemene beginsel die door de volkerengemeenschap worden erkend 20
2.2.3 Internationale verdragen.......................................................................20
2.3 Legaliteitscontrole....................................................................................... 21
2.3.1 Legaliteitscontrole door het Grondwettelijk Hof....................................21
2.3.2 Legaliteitscontrole door hoven en rechtbanken....................................21
3 Hoofdstuk 2: Toepassing van de strafwet in de tijd...........................................22
1
Samenvatting Materieel Strafrecht
, 3.1 Ten tijde van de gedragingen of het plegen van het misdrijf.......................22
3.1.1 Een wetbepaling in werking..................................................................22
3.1.2 Inwerkingtreding vanaf bekendmaking.................................................22
3.1.3 Niet opgeheven..................................................................................... 22
3.1.4 Niet vernietigd....................................................................................... 23
3.1.5 Geen opheffing door onbruik.................................................................23
3.2 Conflicten van strafwetten in de tijd............................................................23
3.2.1 Wetsconflicten in de tijd........................................................................23
3.2.2 Geen retroactiviteit van de strengere strafwet......................................24
3.2.3 Retroactiviteit van de strafwet met de voor de dader meest gunstige
bepalingen..................................................................................................... 25
3.2.4 Buiten het toepassingsgebied van artikel 2 Nieuw SW..........................26
4 Hoofdstuk 3: Toepassing van de strafwet in de ruimte......................................30
4.1 Rechtsmachtrecht....................................................................................... 30
4.2 Territorialiteit als regel................................................................................. 31
4.2.1 Misdrijven op het grondgebied..............................................................31
4.2.2 Toepassing Belgische strafwet...............................................................31
4.3 Extraterritorialiteit als uitzondering.............................................................32
4.3.1 Vestigen van extraterritoriale rechtsmacht is toegelaten......................32
4.3.2 Geen extraterritoriale rechtsmacht, behoudens in de wet bepaalde
gevallen......................................................................................................... 32
4.3.2.1 Veel vestiging van extraterritoriale rechtsmacht............................33
4.3.3 Afgeleide rechtsmacht..........................................................................33
5 Hoofdstuk 4: Interpretatie van de strafwet........................................................34
5.1 Kwalificeren en interpreteren......................................................................34
5.2 Niet interpreteren of strikt interpreteren.....................................................35
5.3 Nooit naar analogie in het nadeel van de vervolgde persoon.....................35
6 Hoofdstuk 1: Bestanddelen van een misdrijf.....................................................36
6.1 Begrippen.................................................................................................... 36
2
Samenvatting Materieel Strafrecht
, 6.2 Constitutieve bestanddelen van een misdrijf..............................................38
6.2.1 Het materieel bestanddeel....................................................................38
6.2.1.1 Een uiterlijk waarneembare poging.................................................38
6.2.1.2 Een handeling of nalaten................................................................38
6.2.1.3 Het veroorzaken van een bepaald gevolg.......................................39
6.2.2 Het moreel bestanddeel........................................................................40
6.2.2.1 Naast handelen of nalaten ook een ingesteldheid van de dader.. . .40
6.2.2.2 Een minimale schuldvorm bij alle misdrijven..................................41
6.2.2.3 De minimale schuldvorm volstaat bij reglementaire misdrijven......41
6.2.2.4 Ook opzet vereist bij opzettelijke misdrijven...................................41
6.2.2.5 Ook een zware fout vereist bij onopzettelijke misdrijven................43
6.2.3 Het wederrechtelijk bestanddeel...........................................................44
6.2.4 Het bestanddeel strafwaardigheid........................................................44
6.3 Verzwarend bestanddeel van een misdrijf...................................................46
7 Hoofdstuk 2: Strafbare poging...........................................................................47
7.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 47
7.2 Voorwaarden voor strafbaarheid van de poging..........................................50
7.2.1 Crimineel voornemen van de dader......................................................50
7.2.2 Begin van uitvoering............................................................................. 50
7.2.3 Voor een opzettelijk misdrijf..................................................................52
7.3 Vrijwillige terugtred als strafuitsluitende verschoningsgrond......................52
7.4 De bestraffing van de strafbare poging.......................................................54
7.5 Doen of aanvaarden van een crimineel aanbod..........................................54
8 Hoofdstuk 3: Rechtvaardigingsgronden.............................................................59
8.1 Begripsomschrijving.................................................................................... 59
8.1.1 Het gebod of de toelating bij de wet.....................................................59
8.2 Het bevel van de overheid..........................................................................61
8.3 De noodtoestand......................................................................................... 61
8.4 De wettige verdediging............................................................................... 62
3
Samenvatting Materieel Strafrecht
, 8.5 Het wettige verzet in geval van misbruik door de overheid........................64
9 Hoofdstuk 1: Strafrechtelijke verantwoordelijkheid...........................................68
9.1 Individuele verantwoordelijkheid.................................................................68
9.2 Daderschap................................................................................................. 69
9.3 Verantwoordelijkheid van rechtspersonen...................................................71
9.3.1 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van niet-natuurlijke personen.....71
9.3.2 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle rechtspersonen en meer
....................................................................................................................... 71
9.3.3 Een eigen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor de rechtspersonen
....................................................................................................................... 71
9.3.4 Strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor alle misdrijven....................72
9.3.5 Toerekening........................................................................................... 72
9.4 Administratieve en burgerlijke aansprakelijkheid van rechtspersonen........74
10 Hoofdstuk 2: Strafbare deelneming................................................................74
10.1 Begripsbepalingen..................................................................................... 74
10.2 Voorwaarden voor strafbare deelneming..................................................75
10.2.1 Een misdrijf door een ander gepleegd................................................75
10.2.2 Een deelnemingsgedraging.................................................................76
10.2.2.1 Op betekenisvolle wijze bijdragen tot een misdrijf........................76
10.2.2.2 Wetens en willens (moreel)...........................................................77
10.3 Bestraffing van de deelneming.................................................................78
11 Hoofdstuk 3: Doorwerking van verzwarende bestanddelen en verzwarende
factoren................................................................................................................ 79
11.1 Objectieve en subjectieve verzwarende bestanddelen en factoren..........79
11.2 Doorwerking.............................................................................................. 80
12 Hoofdstuk 4: Schuld (strafwaardigheid)..........................................................81
12.1 Inleiding..................................................................................................... 81
12.2 Schuldontheffingsgronden.........................................................................83
12.2.1 Begripsbepaling.................................................................................. 83
12.2.2 Onweerstaanbare dwang....................................................................84
4
Samenvatting Materieel Strafrecht
