KIJKEN NAAR DE LEERLINGEN
1. INLEIDING: UITGANGSPUNTEN ‘KIJKEN NAAR DE LEERLINGEN’
Uitganspunt 1: de didactische driehoek
Doel van onderwijzen: het bewerkstelligen van leerprocessen bij andere mensen
Drie belangrijke factoren bij leerproces kind
- Lerende kind
- Leerkracht
- Leerinhoud
Constant in wisselwerking met elkaar
Didactische driehoek
- Oudste didactische model
- 3 factoren => factoren die meest invloed hebben op leerproces
Andere onderzoeken
- ‘Wat werkt op school’ (Marzano)
o 11 factoren die invloed uitoefenen op leerproces
o 11 factoren -> 3 categorieën
▪ Leerlingniveau, leraarniveau, schoolniveau
▪ Leraarniveau -> meest invloed op onderwijs
- Onderzoek van Hattie
o 138 factoren hebben een invloed op leerprestaties
o 138 factoren -> 6 domeinen
▪ Leerkracht, leerling, thuissituatie, school, curriculum en didactiek
▪ Domein leerkracht -> meest effect op leerprestaties
Uitganspunt 2: handelingsgericht werken
HGW = visie en methodiek op zorg voor elke leerling: systematisch tegemoetkomen aan
onderwijsbehoeften voor alle leerlingen
Uitgangspunten van handelingsgericht werken (zie voorbeelden p9-11)
1) De onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal
, o Richten op wat ll nodig heeft
o Onderwijs- en opvoedingsaanbod afstemmen op specifieke noden van ll
2) De leerkracht doet ertoe
o Focus op rol van leerkracht
o Ondersteuningsbehoeften leerkracht (wat heeft leerkracht nodig om
onderwijs af te stemmen op wat lln nodig hebben)
3) Het gaat om afstemming en wisselwerking
o Constante wisselwerking tss ll en omgeving
o Belangrijk: context in rekening brengen
4) Positieve aspecten zijn van groot belang
o Focussen op positieve ipv van negatieve
5) We werken constructief samen
o Opbouwende samenwerking tss leerkracht, lln, ouders,
begeleidingsinstanties…
6) Ons handelen is doelgericht
o Duidelijk doel wordt gesteld
o Onderwezen in functie van vooropgestelde doel
7) De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant
o Systematisch: planmatig en stap voor stap
o Transparant: iedereen kent, begrijpt en gebruikt afgesproken werkwijze
Continuüm van zorg op school
Model continuüm van zorg
- HGW vertrekt van dit model
- Schematische voorstelling van hoe het er in de praktijk kan uit zien omtrent zorg
- 4 fasen, steeds in wisselwerking met elkaar
o Als individu kan je overstappen van ene fase naar andere
- Meeste lln: fase 0 of 1
,- Fase 0: goede preventie voor alle lln
o Goed zorgbeleid: vertrekken vanuit 7 uitgangspunten van HGW
o Leerkracht moet 3 stappen in klaspraktijk uitvoeren
▪ Stap 1: verzamelen en noteren van leerlinggegevens
▪ Stap 2: benoemen van onderwijsbehoeften van alle lln
▪ Stap 3: signaleren van lln die extra begeleiding nodig hebben
- Fase 1: verhoogde zorg voor de lln die extra begeleiding nodig hebben
o Gaat verder met lln uit stap 3
o Onderwijs met extra omkadering aanbieden
o Leerkracht speelt cruciale rol hierin
o Interventies blijven gericht op aansluiting met klassengroepen
▪ Stap 4: voor lln die extra begeleiding nodig hebben, wat zijn hun
basisbehoeften?
• Stap 4a: welke doelen willen we bereiken met deze ll?
• Stap 4b: wat heeft de ll nodig om dit doel te bereiken?
▪ Stap 5: clusteren van lln met vergelijkbare onderwijsbehoeften in een
subgroep
▪ Opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan voor subgroepen,
rekening houdend met het plan voor de hele klas
- Fase 2: uitbreiding van zorg
o Inspanningen binnen verhoorde zorg volstaan niet
o CLB en/of externen worden ingeschakeld
- Fase 3: overstap naar een school op maat
o Ondanks alle inspanning nog steeds onvoldoende vooruitgang
o Overstap naar school op maat
o Onderwijsaanbod en/of opvoedingsaanbod dat beste
ontwikkelingsmogelijkheden biedt voor de ll
, 2. DE BEGINSITUATIE
Wat is de beginsituatie?
Beginsituatie => geheel van factoren die zowel verwijzen naar individuele ll als naar
klasgroep, naar individuele leerkracht als naar leerkrachtenteam, naar schoolinfrastructuur
als naar relaties tss school en omgeving, en die invloed kunnen hebben op verloop en
resultaten van onderwijsleerprocessen
Factoren die onderwijsleersituatie beïnvloeden
- Leerling
- Leerlingengroep
- Leerkracht
- Leerkrachtenteam
- School: infrastructuur
- School: relaties met omgeving
Oefening: welk aspect van de beginsituatie staat centraal
- Het begrip ‘breuk’ is voor Martijn als Latijn. -> ll, individueel
- Eventjes pauze voor mij. Meester Hans geeft de les bewegingsopvoeding ->
leerkracht, indivueel
- Bij niveaulezen werken we klasdoorbrekend met 3A, 3B, 4A en 4B -> leerkracht, team
- In mijn klas zitten 4 allochtone kinderen -> ll, groep
- Ik kan rekenen op 6 ouders die meegaan om de klas te begeleiden -> omgeving
Beginsituatie: dynamisch begrip
Beginsituatie ll wijzigt voortdurend
- Steeds opnieuw beïnvloedende beginsituatievariabelen achterhalen
- Info belangrijk voor opbouw onderwijs
Een onderwijs à la carte
Alle lln hebben recht op maximale ontplooiing van hun mogelijkheden -> met een dagmenu
bereik je dit niet, onderwijs à la carte is nodig!!!
- Beïnvloedende beginsituatiefactoren verschillen van les tot les en van ll tot ll
o Het is niet omdat Lucas moeilijk schrijft, dat de rest van de klas moeilijk
schrijft
- Belangrijk: zo nauwkeurig mogelijk zicht hebben op beginsituatie en onderwijs
daarop afstemmen
- Sluit aan bij handelingsgericht werken
Vier sporen bij onderwijs:
- Spoor 1: makkelijkere oefeningen
- Spoor 2: basisoefeningen
- Spoor 3: moeilijkere oefeningen
- Spoor 4: apart van de klasgroep (kan in kleine groepjes)
Beginsituatie van de leerling(en)
Globale doel onderwijs: leerprocessen op gang brengen bij kinderen
- Belangrijk: beginsituatie zo goed mogelijk kennen
1. INLEIDING: UITGANGSPUNTEN ‘KIJKEN NAAR DE LEERLINGEN’
Uitganspunt 1: de didactische driehoek
Doel van onderwijzen: het bewerkstelligen van leerprocessen bij andere mensen
Drie belangrijke factoren bij leerproces kind
- Lerende kind
- Leerkracht
- Leerinhoud
Constant in wisselwerking met elkaar
Didactische driehoek
- Oudste didactische model
- 3 factoren => factoren die meest invloed hebben op leerproces
Andere onderzoeken
- ‘Wat werkt op school’ (Marzano)
o 11 factoren die invloed uitoefenen op leerproces
o 11 factoren -> 3 categorieën
▪ Leerlingniveau, leraarniveau, schoolniveau
▪ Leraarniveau -> meest invloed op onderwijs
- Onderzoek van Hattie
o 138 factoren hebben een invloed op leerprestaties
o 138 factoren -> 6 domeinen
▪ Leerkracht, leerling, thuissituatie, school, curriculum en didactiek
▪ Domein leerkracht -> meest effect op leerprestaties
Uitganspunt 2: handelingsgericht werken
HGW = visie en methodiek op zorg voor elke leerling: systematisch tegemoetkomen aan
onderwijsbehoeften voor alle leerlingen
Uitgangspunten van handelingsgericht werken (zie voorbeelden p9-11)
1) De onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal
, o Richten op wat ll nodig heeft
o Onderwijs- en opvoedingsaanbod afstemmen op specifieke noden van ll
2) De leerkracht doet ertoe
o Focus op rol van leerkracht
o Ondersteuningsbehoeften leerkracht (wat heeft leerkracht nodig om
onderwijs af te stemmen op wat lln nodig hebben)
3) Het gaat om afstemming en wisselwerking
o Constante wisselwerking tss ll en omgeving
o Belangrijk: context in rekening brengen
4) Positieve aspecten zijn van groot belang
o Focussen op positieve ipv van negatieve
5) We werken constructief samen
o Opbouwende samenwerking tss leerkracht, lln, ouders,
begeleidingsinstanties…
6) Ons handelen is doelgericht
o Duidelijk doel wordt gesteld
o Onderwezen in functie van vooropgestelde doel
7) De werkwijze is systematisch, in stappen en transparant
o Systematisch: planmatig en stap voor stap
o Transparant: iedereen kent, begrijpt en gebruikt afgesproken werkwijze
Continuüm van zorg op school
Model continuüm van zorg
- HGW vertrekt van dit model
- Schematische voorstelling van hoe het er in de praktijk kan uit zien omtrent zorg
- 4 fasen, steeds in wisselwerking met elkaar
o Als individu kan je overstappen van ene fase naar andere
- Meeste lln: fase 0 of 1
,- Fase 0: goede preventie voor alle lln
o Goed zorgbeleid: vertrekken vanuit 7 uitgangspunten van HGW
o Leerkracht moet 3 stappen in klaspraktijk uitvoeren
▪ Stap 1: verzamelen en noteren van leerlinggegevens
▪ Stap 2: benoemen van onderwijsbehoeften van alle lln
▪ Stap 3: signaleren van lln die extra begeleiding nodig hebben
- Fase 1: verhoogde zorg voor de lln die extra begeleiding nodig hebben
o Gaat verder met lln uit stap 3
o Onderwijs met extra omkadering aanbieden
o Leerkracht speelt cruciale rol hierin
o Interventies blijven gericht op aansluiting met klassengroepen
▪ Stap 4: voor lln die extra begeleiding nodig hebben, wat zijn hun
basisbehoeften?
• Stap 4a: welke doelen willen we bereiken met deze ll?
• Stap 4b: wat heeft de ll nodig om dit doel te bereiken?
▪ Stap 5: clusteren van lln met vergelijkbare onderwijsbehoeften in een
subgroep
▪ Opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan voor subgroepen,
rekening houdend met het plan voor de hele klas
- Fase 2: uitbreiding van zorg
o Inspanningen binnen verhoorde zorg volstaan niet
o CLB en/of externen worden ingeschakeld
- Fase 3: overstap naar een school op maat
o Ondanks alle inspanning nog steeds onvoldoende vooruitgang
o Overstap naar school op maat
o Onderwijsaanbod en/of opvoedingsaanbod dat beste
ontwikkelingsmogelijkheden biedt voor de ll
, 2. DE BEGINSITUATIE
Wat is de beginsituatie?
Beginsituatie => geheel van factoren die zowel verwijzen naar individuele ll als naar
klasgroep, naar individuele leerkracht als naar leerkrachtenteam, naar schoolinfrastructuur
als naar relaties tss school en omgeving, en die invloed kunnen hebben op verloop en
resultaten van onderwijsleerprocessen
Factoren die onderwijsleersituatie beïnvloeden
- Leerling
- Leerlingengroep
- Leerkracht
- Leerkrachtenteam
- School: infrastructuur
- School: relaties met omgeving
Oefening: welk aspect van de beginsituatie staat centraal
- Het begrip ‘breuk’ is voor Martijn als Latijn. -> ll, individueel
- Eventjes pauze voor mij. Meester Hans geeft de les bewegingsopvoeding ->
leerkracht, indivueel
- Bij niveaulezen werken we klasdoorbrekend met 3A, 3B, 4A en 4B -> leerkracht, team
- In mijn klas zitten 4 allochtone kinderen -> ll, groep
- Ik kan rekenen op 6 ouders die meegaan om de klas te begeleiden -> omgeving
Beginsituatie: dynamisch begrip
Beginsituatie ll wijzigt voortdurend
- Steeds opnieuw beïnvloedende beginsituatievariabelen achterhalen
- Info belangrijk voor opbouw onderwijs
Een onderwijs à la carte
Alle lln hebben recht op maximale ontplooiing van hun mogelijkheden -> met een dagmenu
bereik je dit niet, onderwijs à la carte is nodig!!!
- Beïnvloedende beginsituatiefactoren verschillen van les tot les en van ll tot ll
o Het is niet omdat Lucas moeilijk schrijft, dat de rest van de klas moeilijk
schrijft
- Belangrijk: zo nauwkeurig mogelijk zicht hebben op beginsituatie en onderwijs
daarop afstemmen
- Sluit aan bij handelingsgericht werken
Vier sporen bij onderwijs:
- Spoor 1: makkelijkere oefeningen
- Spoor 2: basisoefeningen
- Spoor 3: moeilijkere oefeningen
- Spoor 4: apart van de klasgroep (kan in kleine groepjes)
Beginsituatie van de leerling(en)
Globale doel onderwijs: leerprocessen op gang brengen bij kinderen
- Belangrijk: beginsituatie zo goed mogelijk kennen
