Handboek “Diagnostiek van kind, opvoeding en gezin”
Woord vooraf
Diagnostiek is bedoeld om geheel van klachten en krachten te ontcijferen waarmee je kind
en gezin verder kan helpen. Hiervoor is communiceren (over problemen en oplossingen) met
ouders, kinderen, scholen, enz. belangrijk
Moeilijk om diagnostische kennis te vertalen naar praktijk, daarom dat we in dit boek het
“FACE-model” (= faciliteren van de afstemming van cognitie en emotie) bespreken
FACE-model biedt een richtlijn voor kwaliteitsvolle diagnostiek
Biedt stappenplan met tools om wetenschappelijke kwaliteitseisen van diagnostiek van
aanmelding tot besluit te monitoren
• Op macroniveau: denkkader over hoe kind, opvoeding en gezin samenhangen
• Op microniveau: de manier waarop je brein informatie verwerkt
Inleiding
Diagnostiek gaat over vakkundig oordelen vanuit informatie die je verzamelt van en met het
cliëntsysteem
• Kind wordt aangemeld door ouders/opvoeders
• Kind leeft in verschillende contexten (rekening houden met verschillende
informanten)
• Emotioneel beladen context door gevoelens van kind en gezin en die van jezelf
Wat is vakkundige diagnostiek
Vakkundige diagnostiek staat voorgeschreven in beroepsrichtlijnen en zorgstandaarden, die
gaan dan over de inhoud en methode van diagnostiek
Kwaliteitsvolle diagnostiek vergt dan onder andere:
• Evidence-based werken
• Handelingen en oordelen kunnen verantwoorden
• Actuele kennisbestand inschakelen
• Rekening houden met vragen van cliëntsysteem en hiermee oplossingsgericht
samenwerken
Gebeurt dus op verantwoorde manier wanneer je transparant en weerlegbaar aantoont
waarom en hoe je de informatie verzamelt en verwerkt tot onderbouwde besluiten en
adviezen (dus dat kunnen verantwoorden is mega belangrijk!!)
Hoe beoefen je vakkundige diagnostiek?
De algemene kwaliteitseisen van vakkundige diagnostiek zijn dus voorgeschreven, en je moet
die dan ook concreet invullen om vragen te beantwoorden zoals: “Welke kennis is nodig om
,de problemen van en kind te duiden, hoe vermijdt je dat je eigen gevoelens de overhand
krijgen, ..”, hiervoor zijn bepaalde vaardigheden nodig die je moet oefenen om tot
vakkundige handelingsgerichte inzichten te komen
Allereerst moeten we gebruik maken van het relevante kennisbestand (dus kennis hebben
over functioneren van kinderen, opvoeding en gezinnen)
Het is belangrijk dat je oordelen over kind en zijn omgeving transparant en weerlegbaar kan
onderbouwen (ondanks dat mogelijke gevoelens van kind en/of jezelf betrokken raken)
Wat is de FACE-benadering?
FACE = “faciliteren van de afstemming van cognitie en emotie”
omvat een model, een methode en een klinisch programma
Is een systematisch, evidence-based denk- en werkkader voor hulpverlening met
kinderen
het FACE-model integreert de evidence-base rond de kindontwikkeling, met de
neurowetenschappen over het stressproces en de informatieverwerking. Het geeft zo
rekenschap van hoe de individuele dynamiek van denken, doen en voelen van de
cliënt/cliëntsysteem zich verhoudt tot de stressbalans vanuit zijn omgeving
dit stressbalansmodel vormt de basis voor het FACE-programma, een gestructureerde
interventie voor kinderen met gedrags- en emotionele problemen en hun gezin
FACE-methode werd dan doorontwikkeld om systematische verantwoording van
vakkundig denken, voelen en handelen te faciliteren
Voortbouwend op de hypothesetoetsende en de handelingsgerichte methode toont
de FACE-aanpak waarom je de informatieverwerking door je brein moet monitoren
en hoe dit lukt
De FACE-tools zorgen voor een raamwerk waarmee je stapsgewijs en transparant de
diagnostische evidence-base over het aangemelde kind en zijn omgeving opbouwt
FACE is ontstaan vanuit dubbele behoefte:
1) overkoepelend evidence-based denkkader rond kind, opvoeding en gezin, om zicht te
houden op wat belangrijk is in het werken met kinderen en gezinnen en als
gemeenschappelijk kader te communiceren met professionals
2) systematische werkwijze die de professional concreet ondersteunt in transparant
onderbouwd handelen en oordelen
Wat omvat diagnostiek met de FACE-aanpak?
Integratief denk- en werkkader over functioneren van het kind en zijn omgeving, dit op
macro- en op microniveau
• op macroniveau: samenbrengen van concepten van ecologische en procesmodel,
transactionele ontwikkelingspsychopathologie, en integreert deze met
neurowetenschappelijke inzichten over cumulatieve effecten in het stressproces
, diagnostisch krijgt je zo overzicht en inzicht in het draagvlak en de stressbalans
van het kind en zijn omgeving
• op microniveau: integratie kennis over hoe brein informatie verwerkt, met de
neurowetenschap rond cognitieve sturing, emotieregulatie en veerkracht
diagnostisch focus je zo krachtgericht op ieders individuele dynamiek om
verandering te stimuleren
Onderbouwing van FACE-model en- methode adhv (1) stressproces, (2)
informatieverwerking, (3) ontwikkelingspsycho(patho)logie en (4) neurowetenschap van
cognitie, emotie en veerkracht
Ook kunnen deze inzichten worden toegepast op de professional, die richtlijnen vergen dat je
kunt verantwoorden welke info je gebruikt en op welke manier je deze in de diagnostiek
inzet, en dit lukt pas als je besef ontwikkelt van hoe je eigen denken en voelen in de praktijk
je aanpak kleuren. Daarom zorg je met de FACE-methode voor besef van hoe je brein info
verwerkt, je werkt aan grip op je cognitieve sturing, alsook hoe emoties hierin meespelen, zo
ontwikkel je verantwoorde leiding van je hulprelatie met kind, gezin
, HOC 1: Kinddiagnostiek: wat, waarom en hoe?
1 Hoofdstuk 1: Wat is kinddiagnostiek en wat maakt haar uniek?
1.1 Wat roept diagnostiek intuïtief op?
De basis voor transparant oordelen leg je door direct je eigen denken en voelen bij de
diagnostiek met kinderen en hun omgeving te verkennen, nog voor je in dit traject aan de
slag gaat; je moet echt vanaf de start aandacht hebben voor je impliciete oordelen, dan kan
je deze aftoetsen aan de inzichten die samengaan met professioneel oordelen
Niet alleen bij jou als professional doet het woord “diagnostiek” je denken aan dingen, ook
bij het kind en gezin roept het automatisch gedachten en gevoelens op, laat staan het horen
van een diagnose, daarnaast krijg je zo een idee van de ouders dat je het allemaal weet of
direct voor oplossingen kan zorgen
Ook is het belangrijk de relationele dimensie extra te verzorgen, want er zijn verschillende
betrokkenen met ieder hun eigen denk en voelwijzen, je moet je kunnen verplaatsen in de
beleving van het kind en ouders, dit draagt direct bij tot de kwaliteit van de diagnostiek want
het beïnvloedt hoe het gezin zich tot je verhoudt, welke info het vrijgeeft en hoe
Diagnostiek omvat handelingen om vakkundige en doelgerichte oordelen te bieden voor kind
en zijn omgeving
1.2 Wat is diagnostiek? Van intuïtie naar werkdefinitie
Je handelt vakkundig als je aantoonbaar weet wat je doet, waarom en hoe
waarom: doelgericht binnen je werkkader (het woord “diagnosis” geeft bijna letterlijk
aan wat dit inhoudt, “diagnose” komt uit Griekse “dia” = “apart, onderscheid” en
“gignoskoo” = “leren, kennen”, dus diagnosticeren doe je om te onderkennen of
beschrijven en om te verklaren of begrijpen, met diagnostiek wil je een situatie
herkennen en benoemen, en de aard of de oorzaken ervan begrijpen
Dus doelgericht kiezen voor diagnostiek, dit betekent dat je weet wanneer je aan diagnostiek
doet en waarom.
Belangrijk is dat je expliciet en bewust oordeelt (bv bij aanmelding van Bram waarbij een
hulpverlener Toon direct wil interveniëren, das niet hoe het moet)
Dus belangrijk te weten wat diagnostiek is
Diagnostiek = vakkundige oordeelsvorming
• vakkundig: kennis en vaardigheden gebruiken waarin je bent opgeleid
Woord vooraf
Diagnostiek is bedoeld om geheel van klachten en krachten te ontcijferen waarmee je kind
en gezin verder kan helpen. Hiervoor is communiceren (over problemen en oplossingen) met
ouders, kinderen, scholen, enz. belangrijk
Moeilijk om diagnostische kennis te vertalen naar praktijk, daarom dat we in dit boek het
“FACE-model” (= faciliteren van de afstemming van cognitie en emotie) bespreken
FACE-model biedt een richtlijn voor kwaliteitsvolle diagnostiek
Biedt stappenplan met tools om wetenschappelijke kwaliteitseisen van diagnostiek van
aanmelding tot besluit te monitoren
• Op macroniveau: denkkader over hoe kind, opvoeding en gezin samenhangen
• Op microniveau: de manier waarop je brein informatie verwerkt
Inleiding
Diagnostiek gaat over vakkundig oordelen vanuit informatie die je verzamelt van en met het
cliëntsysteem
• Kind wordt aangemeld door ouders/opvoeders
• Kind leeft in verschillende contexten (rekening houden met verschillende
informanten)
• Emotioneel beladen context door gevoelens van kind en gezin en die van jezelf
Wat is vakkundige diagnostiek
Vakkundige diagnostiek staat voorgeschreven in beroepsrichtlijnen en zorgstandaarden, die
gaan dan over de inhoud en methode van diagnostiek
Kwaliteitsvolle diagnostiek vergt dan onder andere:
• Evidence-based werken
• Handelingen en oordelen kunnen verantwoorden
• Actuele kennisbestand inschakelen
• Rekening houden met vragen van cliëntsysteem en hiermee oplossingsgericht
samenwerken
Gebeurt dus op verantwoorde manier wanneer je transparant en weerlegbaar aantoont
waarom en hoe je de informatie verzamelt en verwerkt tot onderbouwde besluiten en
adviezen (dus dat kunnen verantwoorden is mega belangrijk!!)
Hoe beoefen je vakkundige diagnostiek?
De algemene kwaliteitseisen van vakkundige diagnostiek zijn dus voorgeschreven, en je moet
die dan ook concreet invullen om vragen te beantwoorden zoals: “Welke kennis is nodig om
,de problemen van en kind te duiden, hoe vermijdt je dat je eigen gevoelens de overhand
krijgen, ..”, hiervoor zijn bepaalde vaardigheden nodig die je moet oefenen om tot
vakkundige handelingsgerichte inzichten te komen
Allereerst moeten we gebruik maken van het relevante kennisbestand (dus kennis hebben
over functioneren van kinderen, opvoeding en gezinnen)
Het is belangrijk dat je oordelen over kind en zijn omgeving transparant en weerlegbaar kan
onderbouwen (ondanks dat mogelijke gevoelens van kind en/of jezelf betrokken raken)
Wat is de FACE-benadering?
FACE = “faciliteren van de afstemming van cognitie en emotie”
omvat een model, een methode en een klinisch programma
Is een systematisch, evidence-based denk- en werkkader voor hulpverlening met
kinderen
het FACE-model integreert de evidence-base rond de kindontwikkeling, met de
neurowetenschappen over het stressproces en de informatieverwerking. Het geeft zo
rekenschap van hoe de individuele dynamiek van denken, doen en voelen van de
cliënt/cliëntsysteem zich verhoudt tot de stressbalans vanuit zijn omgeving
dit stressbalansmodel vormt de basis voor het FACE-programma, een gestructureerde
interventie voor kinderen met gedrags- en emotionele problemen en hun gezin
FACE-methode werd dan doorontwikkeld om systematische verantwoording van
vakkundig denken, voelen en handelen te faciliteren
Voortbouwend op de hypothesetoetsende en de handelingsgerichte methode toont
de FACE-aanpak waarom je de informatieverwerking door je brein moet monitoren
en hoe dit lukt
De FACE-tools zorgen voor een raamwerk waarmee je stapsgewijs en transparant de
diagnostische evidence-base over het aangemelde kind en zijn omgeving opbouwt
FACE is ontstaan vanuit dubbele behoefte:
1) overkoepelend evidence-based denkkader rond kind, opvoeding en gezin, om zicht te
houden op wat belangrijk is in het werken met kinderen en gezinnen en als
gemeenschappelijk kader te communiceren met professionals
2) systematische werkwijze die de professional concreet ondersteunt in transparant
onderbouwd handelen en oordelen
Wat omvat diagnostiek met de FACE-aanpak?
Integratief denk- en werkkader over functioneren van het kind en zijn omgeving, dit op
macro- en op microniveau
• op macroniveau: samenbrengen van concepten van ecologische en procesmodel,
transactionele ontwikkelingspsychopathologie, en integreert deze met
neurowetenschappelijke inzichten over cumulatieve effecten in het stressproces
, diagnostisch krijgt je zo overzicht en inzicht in het draagvlak en de stressbalans
van het kind en zijn omgeving
• op microniveau: integratie kennis over hoe brein informatie verwerkt, met de
neurowetenschap rond cognitieve sturing, emotieregulatie en veerkracht
diagnostisch focus je zo krachtgericht op ieders individuele dynamiek om
verandering te stimuleren
Onderbouwing van FACE-model en- methode adhv (1) stressproces, (2)
informatieverwerking, (3) ontwikkelingspsycho(patho)logie en (4) neurowetenschap van
cognitie, emotie en veerkracht
Ook kunnen deze inzichten worden toegepast op de professional, die richtlijnen vergen dat je
kunt verantwoorden welke info je gebruikt en op welke manier je deze in de diagnostiek
inzet, en dit lukt pas als je besef ontwikkelt van hoe je eigen denken en voelen in de praktijk
je aanpak kleuren. Daarom zorg je met de FACE-methode voor besef van hoe je brein info
verwerkt, je werkt aan grip op je cognitieve sturing, alsook hoe emoties hierin meespelen, zo
ontwikkel je verantwoorde leiding van je hulprelatie met kind, gezin
, HOC 1: Kinddiagnostiek: wat, waarom en hoe?
1 Hoofdstuk 1: Wat is kinddiagnostiek en wat maakt haar uniek?
1.1 Wat roept diagnostiek intuïtief op?
De basis voor transparant oordelen leg je door direct je eigen denken en voelen bij de
diagnostiek met kinderen en hun omgeving te verkennen, nog voor je in dit traject aan de
slag gaat; je moet echt vanaf de start aandacht hebben voor je impliciete oordelen, dan kan
je deze aftoetsen aan de inzichten die samengaan met professioneel oordelen
Niet alleen bij jou als professional doet het woord “diagnostiek” je denken aan dingen, ook
bij het kind en gezin roept het automatisch gedachten en gevoelens op, laat staan het horen
van een diagnose, daarnaast krijg je zo een idee van de ouders dat je het allemaal weet of
direct voor oplossingen kan zorgen
Ook is het belangrijk de relationele dimensie extra te verzorgen, want er zijn verschillende
betrokkenen met ieder hun eigen denk en voelwijzen, je moet je kunnen verplaatsen in de
beleving van het kind en ouders, dit draagt direct bij tot de kwaliteit van de diagnostiek want
het beïnvloedt hoe het gezin zich tot je verhoudt, welke info het vrijgeeft en hoe
Diagnostiek omvat handelingen om vakkundige en doelgerichte oordelen te bieden voor kind
en zijn omgeving
1.2 Wat is diagnostiek? Van intuïtie naar werkdefinitie
Je handelt vakkundig als je aantoonbaar weet wat je doet, waarom en hoe
waarom: doelgericht binnen je werkkader (het woord “diagnosis” geeft bijna letterlijk
aan wat dit inhoudt, “diagnose” komt uit Griekse “dia” = “apart, onderscheid” en
“gignoskoo” = “leren, kennen”, dus diagnosticeren doe je om te onderkennen of
beschrijven en om te verklaren of begrijpen, met diagnostiek wil je een situatie
herkennen en benoemen, en de aard of de oorzaken ervan begrijpen
Dus doelgericht kiezen voor diagnostiek, dit betekent dat je weet wanneer je aan diagnostiek
doet en waarom.
Belangrijk is dat je expliciet en bewust oordeelt (bv bij aanmelding van Bram waarbij een
hulpverlener Toon direct wil interveniëren, das niet hoe het moet)
Dus belangrijk te weten wat diagnostiek is
Diagnostiek = vakkundige oordeelsvorming
• vakkundig: kennis en vaardigheden gebruiken waarin je bent opgeleid
