Samenvatting Sociologie en Rechtssociologie

a. Wat is Rechtssociologie?
b. Wat is Recht?
- Juristen:
o Geheel van regels te vinden in de bronnen van het recht (algemene principes, wetten, gewoonten, …)
o Toepassing in praktijk vinden in de rechtsspraak en rechtsleer
o Consistente structuur en hiërarchische ordening

- Filosofen (natuurrecht): recht als ideaalbeeld als systeem van waarden/principes die het sociale leven
moeten structureren

- Sociologen: recht als sociaal fenomeen
o Recht (nauw): situaties waarin sterke autoriteiten/organisaties activiteiten van mensen in een
samenleving sterk beheersen, beperken of beïnvloeden

o Recht (breed): geheel van collectieve gedragingen en normen die het sociale leven structureren

c. Law in the Books vs. Law in Action
- Roscoe Pound: studie van de wederzijdse beïnvloeding van recht en samenleving
o Law in the Books: juristen die puzzels oplossen volgens de rechtsbronnen
 Waar?:
 Wetteksten: meest autoritair
 Vonnissen: overzicht van hele proces
 Bevoegdheden
 Argumenten
 Oplossingen
o Law in Action:
 Functioneren van juridische instituties in de maatschappij
 Structureren en personen van het recht
 Praktijk van het recht
 Waar?:
 Totstandkoming: verder kijken en proberen achterliggende factoren die een rol
spelen zoeken
 Functioneren juridische instituties
 Effecten: op maatschappij, gevolgen v.e juridische manier van doen
 Praktijken
 Problemen

,d. Rechtssociologie
- Rechtssociologie: empirische discipline waarin het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, als
product van menselijke interactie (empirisch: observeerbaar via data/feiten)

o Zoeken naar achterliggende context bij totstandkoming en effecten van recht om te zien hoe recht
betekenis krijgt in de maatschappij
o Sociale productie: invloed van samenleving op het recht
o Sociale werking: invloed van recht op de samenleving

e. Sociale Productie van Recht
- Sociale productie: sociale factoren en actoren relevant voor totstandkoming van recht
o Juridische kijk:
 Interne formele bronnen van recht
 Wetgeving
 Rechtspraak: vonnissen
 Doctrine: rechtsleer om rechtsproblemen in praktijk op te lossen
 Gewoonterecht
 Algemene rechtsbeginselen

o Maatschappelijke bronnen van het recht: informele bronnen
 Politieke machtsverhoudingen: recht als product van bestaande politieke
besluitvormingsprocessen in een land
 Publieke machtsfactoren: spelen een rol in de totstandkoming wetten
o Politieke partijen
o Ambtenaren
o Bestuurders
 Private machtsfactoren: proberen hun belangen in de wet te krijgen
o Lobby bedrijfsleven
o Vakbonden
o Milieuorganisaties
 Internationale politiek

 Economisch-technologische ontwikkelingen: recht als product van ondernemingsgewijze
productie en technologische innovatie
 Economie: kapitalistische productiewijze
o Contract & eigendom: contractenrecht, eigendomsrecht
o Vrije-markt economie:
o Multinationals
 Wetenschap & technologie: wetgeving die nieuwe technologie achternaloopt
 Rampen

,  Juridische professionals:
 Rechtsspraak:
o Kijken naar hoe abstracte wetten in de praktijk worden toegepast
 Bv: hoe past rechter wet toe?
o Organisatie: functioneren van rechterlijke macht, samenstelling en
organisatie werkzaamheden ervan bekijken
 Bv: wie zijn de rechters?
 Bv: hoe zijn rechtbanken georganiseerd?
 Advocatuur: verzakelijking en internationalisering
o Evolutie: grote advocatenkantoren -> specialisatie
 Ambtenaren: rechtsvormers en regelstoepassers bij overheid en rol in wetgeving

 Rechtsopvattingen burgers: “Quod non” = ieder wordt geacht wet te kennen
 Rechtssociologisch onderzoek naar:
o Parate kennis burgers over het recht: kijken of mensen de wet wel kennen
o Opvattingen over functioneren van instituties van rechtsstaat
o Vertrouwen in recht als oplossing voor geschillen
 Invloed burgers op recht via:
o Opeisen van rechten: recht wordt pas actueel als mensen het opeisen
(vraagzijde)
o Verkiezingen
o Demonstraties
 Rechtscultuur:
o Kijken naar juridische instituties (aanbodzijde)
o Vergelijking omvang rechtssector: NL-DU, EU-Japan (vergelijken van
verschillende rechtssystemen)



2.2 Sociale werking van Recht
- Sociale werking: (on)bedoelde effecten van recht in de samenleving
o Bestrijden assumpties: door te stellen dat,
 Iedereen kent de wet
 Iedereen gehoorzaamt de wet

2.2.1 Anti-instrumentalisme
- Anti-instrumentalisme: tegen intentionalisme van de wetgever
o Wetten hebben vaak andere gevolgen dan de wetgever beoogd, wetten worden gebruikt door
mensen om andere redenen dan wat bedoeling van de wetgever was

o Sociologische analyse: nagaan normatieve veronderstellingen van wetgeving en vergelijken met de
sociale werking ervan

2.2.2 Hoe bereikt recht de burger?
- Niet BS, Terms & Conditions
- Via filterende instituties met eigen interpretatie boodschap wetgever Selectie en doorgave regels
o Media: TV, kranten, Internet vanuit organisationeel
o Intermediaire organisatie: werkgever, vakbond, sportorganisatie belang

, 2.3 Rol sociale verbanden en instituties op gehoorzaamheid van het recht:
- Semi-Autonome Sociale Velden: Mens als individu <-> leven binnen sociale verbanden (familie, vrienden,
clubs, …)
o Kenmerken:
 Eigen doelen en handhaven eigen (in)formele normen voor leden
 Veel autonomie met beperkte invloed overheid

o Invloed nieuwe wetten:
 Tegen normen sociale veld in:
frictie, naleving ervan zorgt voor problemen, want er is geen draagvlak voor

 Samengaan met normen sociale veld:
goede naleving en weinig handhaving vereist, omdat er een draagvlak is

- Jurist: het recht geldt
- Socioloog: maakt het recht verschil?
o Kijken naar in hoeverre “landmark cases” invloedrijk zijn:
rechtszaken met historische/juridische betekenis

Recht is veel minder effectief als gedragssturing dan mensen denken

2.3.1 Bottom-up en top-down
- Top-down benadering: onderzoeker neemt officiële perspectief van de bestuurder als vertrekpunt
(traditionele perspectief van juristen)
o Bv: zijn bedoelingen wetgever bereikt?

- Bottom-up benadering: onderzoeker neemt perspectief burger/bedrijf als vertrekpunt (perspectief sociale-
werkingstheorie)
o Bv: hoe reageert werkvloer op nieuwe wet en is er een gedragsverandering?