Psychologie
H1: Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
1) Waar of vals?
Je hersenen produceren een pijnstiller die op heroïne lijkt
➔ Waar: Natuurlijk geproduceerde chemicaliën worden endorfinen genoemd en zijn
gerelateerd aan heroïne. Heroïne onderdrukt pijn.
Veel dingen die ons overkomen laten geen sporen achter in het geheugen
➔ Waar: De meest informatie uit onze omgeving bereikt nooit ons geheugen en de
informatie die daar wel terecht komt, wordt vaak vervormd en gefilterd.
Een leugendetector is opmerkelijk accuraat in het opsporen van lichamelijke reacties die
er op wijzen dat een verdachte liegt
➔ Vals: Er is opvallend weinig objectief bewijs voor de effectiviteit van leugendetectors.
Het woord leugendetector is fout, het heet een polygraaf en het meet emotionele
opwinding en geen leugens. Iemand die het systeem kent kan valsspelen.
2) Wat is psychologie (en wat is het niet)?
➔ Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
➔ Fundamenteel is psychologie de wetenschap van het gedrag en geestelijke processen
Mensen denken vaak aan de geest (bv: psychoanalyse) maar het is ook gedrag
(bv: onwikkeling van het kind)
➔ Komt van psyche (Grieks voor “geest”) en -ologie (“een studie gebied”)
Letterlijke betekenis is “studie van de geest” maar is nu breder
Omvat zowel interne mentale processen (leren praten) als externe,
observeerbare gedragingen (leren stappen)
Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie (m.a.w.
verifieerbare gebeurtenissen)
- Niet alles geloven als er geen bewijs is
➔ Psychologie is niet
Zuiver speculeren over de menselijke aard
Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen” weet dat
het waar is
➔ Pseudowetenschap –
Speculaties, kan waar zijn maar kan ook fout zijn, het is geen psychologie
- Astrologie
- Grafologie
- Toekomst voorspellen
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder gebruik te
maken van empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
Denk kritisch na over beweringen
1
,3) Wat is kritisch nadenken?
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig
4) Wat doen psychologen?
➔ Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in drie grote
categorieën/groepen:
1. Experimentele psychologie
- Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein van de psychologie uit
- Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
- Overlap met psychologie in het onderwijs: geven les aan unief of hogeschool
2. Psychologie in het onderwijs (docenten)
- geven les aan unief of hogeschool
3. Toegepaste psychologie
- Gebruiken de kennis die door experimentele psychologen is vergaans om
problemen van mensen op te lossen
• Arbeid/organisatorisch
→ verschillende soorten
• Forensisch
→ Psychologische expertise ontlenen aan het rechtsysteem
→ Soms heel specifiek (nagaan of er een psychische stoornis was op het
moment van de feiten)
• Omgeving
→ Gaat meer groen het welzijn van de mensen positief beïnvloeden
→ Mensen aansporen tot recyclage
• Sport
→ Hoe atleten motiveren?
• School
→ CLB
→ leer- en gedragsproblemen in een schoolcontext
• Klinisch/counseling
→ Counseling: relatie- en gezinsproblemen (algemener)
→ Klinisch: sociaal/emotioneel gebied
→ Therapeuten
• Gerontologie
→ 65+ blijft toenemen
→ hoe familieleden van mensen met dementie daarmee om moeten gaan
Professor Rossi in alle 3
- Vooral gerontologie
2
,5) Psychologen psychiaters
Psychologie Psychiatrie
Breed studiegebied Medische specialisatie
Master in psychologie Eerst basisopleding arts
Voorschrijven medicatie is niet mogelijk Specialisatie in de (medische) behandling
van mentale en gedragsproblemen
Voorschrijven medicatie is mogelijk
➔ Werken wel vaak samen
6) Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen?
➔ Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt gedomineerd door
verschillende perspectieven
1. Biologisch perspectief
Gaat terug naar Descartes
De 17e eeuwse Franse filosoof René Descartes stelde als eerste het idee voor dat
er een scheiding is tussen de spirituele geest en het fysieke lichaam; dat het
fysieke lichaam kan apart bestudeerd worden van de geest leidde tot het modern
biologische perspectief. Dit modern perspectief ziet de geest als een product van
de hersenen en voegt zo lichaam en geest weer samen.
Visie op de menselijke natuur
- We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als op omgevingsinvloeden
reageren.
Wat bepaalt gedrag?
- Hersenstructuren (neuronen), biochemie en aangeboren reacties op externe
signalen
Accent in het onderzoek
- Het zenuwstelsel/de hersenen en endocriene systemen, evolutionaire
voordelen of gedragingen
Wortels in medische wetenschappen
Biologische psychologie, biologie en neurologie hebben interesse voor processen
in de hersenen
- “neurowetenschappen” → bv: studie hersengolven gedurende de slaap
Andere belangrijke variant: “evolutionaire psychologie” (gebaseerd op Darwin’s
natuurlijke selectie)
- Charles Darwin
• 1859 ‘On the Origins of Species by Means of Natural Selection’
• Vinken in Galapagos eilanden
• Survival of the fittest
Structuralisme, functionalisme en Gestaltpsychologie
3
, 2. Cognitief perspectief
Het moderne cognitieve perspectief ontstond op basis van een paar benaderingen
- Het structuralisme van Wilhelm Wundt en reacties hierop:
• Periodiek systeem inspireerde hem en wou het menselijk systeem ook zo
onderverdelen
• Het functionalisme van Wilhelm James
→ Volgt het idee van Darwin ipv Wundt
• Gestaltpsychologie
→ Concentratie op het geheel van onze bewustzijnservaringen als meer
dan de som van de delen en probeerden te begrijpen hoe we.
‘perceptuele gehelen’ vormen
Visie op de menselijke natuur
- We zijn informatie verwerkende systemen
Wat bepaald gedrag
- Interpretatie van ervaringen door verwerking in de hersenen
Accent in het onderzoek
- Mentale processen, waaronder sensatie, perceptie, leren, geheugen en taal
3. Behavioristisch perspectief
Ontstaan uit behaviorisme dat vond dat psychologie zich alleen moet bezig
houden met observeerbare gebeurtenissen
Keert zich tegen structuralisme en verwerpt introspectie
Onafhankelijke (wat je bewust laat variëren) en afhankelijke (wat gaat variëren)
variabelen
- Vb: suiker bij kinderen
→ afh: gedrag kinderen
→ onafh: suikeer in limonade
- Associaties leren
Watson
- Angst voor tamme labo rat aanleren aan Albert, nu niet meer ethisch
- Albert had schrik voor het geluid en later voor de rat
Skinner
- Skinnerbox met 2 knoppen
- Rat kon drukken op knop met elektrische schok of met eten
- Ging knop met elektrische schok vermijden
Visie op de menselijke natuur
- We reageren op onze omgeving volgens de principes van gecondoleerd leren
Wat bepaalt gedrag
- Stimulus-respons, verleden van beloningen en straffen
- Belangrijk
Accent in het onderzoek
- “Wetten” die onze responsen verbinden aan stimulusomstandigheden in de
omgeving
4
H1: Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
1) Waar of vals?
Je hersenen produceren een pijnstiller die op heroïne lijkt
➔ Waar: Natuurlijk geproduceerde chemicaliën worden endorfinen genoemd en zijn
gerelateerd aan heroïne. Heroïne onderdrukt pijn.
Veel dingen die ons overkomen laten geen sporen achter in het geheugen
➔ Waar: De meest informatie uit onze omgeving bereikt nooit ons geheugen en de
informatie die daar wel terecht komt, wordt vaak vervormd en gefilterd.
Een leugendetector is opmerkelijk accuraat in het opsporen van lichamelijke reacties die
er op wijzen dat een verdachte liegt
➔ Vals: Er is opvallend weinig objectief bewijs voor de effectiviteit van leugendetectors.
Het woord leugendetector is fout, het heet een polygraaf en het meet emotionele
opwinding en geen leugens. Iemand die het systeem kent kan valsspelen.
2) Wat is psychologie (en wat is het niet)?
➔ Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
➔ Fundamenteel is psychologie de wetenschap van het gedrag en geestelijke processen
Mensen denken vaak aan de geest (bv: psychoanalyse) maar het is ook gedrag
(bv: onwikkeling van het kind)
➔ Komt van psyche (Grieks voor “geest”) en -ologie (“een studie gebied”)
Letterlijke betekenis is “studie van de geest” maar is nu breder
Omvat zowel interne mentale processen (leren praten) als externe,
observeerbare gedragingen (leren stappen)
Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie (m.a.w.
verifieerbare gebeurtenissen)
- Niet alles geloven als er geen bewijs is
➔ Psychologie is niet
Zuiver speculeren over de menselijke aard
Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen” weet dat
het waar is
➔ Pseudowetenschap –
Speculaties, kan waar zijn maar kan ook fout zijn, het is geen psychologie
- Astrologie
- Grafologie
- Toekomst voorspellen
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder gebruik te
maken van empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
Denk kritisch na over beweringen
1
,3) Wat is kritisch nadenken?
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig
4) Wat doen psychologen?
➔ Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in drie grote
categorieën/groepen:
1. Experimentele psychologie
- Voeren het meeste onderzoek op het brede terrein van de psychologie uit
- Kunnen in een privé-bedrijf of voor de overheid werken
- Overlap met psychologie in het onderwijs: geven les aan unief of hogeschool
2. Psychologie in het onderwijs (docenten)
- geven les aan unief of hogeschool
3. Toegepaste psychologie
- Gebruiken de kennis die door experimentele psychologen is vergaans om
problemen van mensen op te lossen
• Arbeid/organisatorisch
→ verschillende soorten
• Forensisch
→ Psychologische expertise ontlenen aan het rechtsysteem
→ Soms heel specifiek (nagaan of er een psychische stoornis was op het
moment van de feiten)
• Omgeving
→ Gaat meer groen het welzijn van de mensen positief beïnvloeden
→ Mensen aansporen tot recyclage
• Sport
→ Hoe atleten motiveren?
• School
→ CLB
→ leer- en gedragsproblemen in een schoolcontext
• Klinisch/counseling
→ Counseling: relatie- en gezinsproblemen (algemener)
→ Klinisch: sociaal/emotioneel gebied
→ Therapeuten
• Gerontologie
→ 65+ blijft toenemen
→ hoe familieleden van mensen met dementie daarmee om moeten gaan
Professor Rossi in alle 3
- Vooral gerontologie
2
,5) Psychologen psychiaters
Psychologie Psychiatrie
Breed studiegebied Medische specialisatie
Master in psychologie Eerst basisopleding arts
Voorschrijven medicatie is niet mogelijk Specialisatie in de (medische) behandling
van mentale en gedragsproblemen
Voorschrijven medicatie is mogelijk
➔ Werken wel vaak samen
6) Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen?
➔ Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt gedomineerd door
verschillende perspectieven
1. Biologisch perspectief
Gaat terug naar Descartes
De 17e eeuwse Franse filosoof René Descartes stelde als eerste het idee voor dat
er een scheiding is tussen de spirituele geest en het fysieke lichaam; dat het
fysieke lichaam kan apart bestudeerd worden van de geest leidde tot het modern
biologische perspectief. Dit modern perspectief ziet de geest als een product van
de hersenen en voegt zo lichaam en geest weer samen.
Visie op de menselijke natuur
- We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als op omgevingsinvloeden
reageren.
Wat bepaalt gedrag?
- Hersenstructuren (neuronen), biochemie en aangeboren reacties op externe
signalen
Accent in het onderzoek
- Het zenuwstelsel/de hersenen en endocriene systemen, evolutionaire
voordelen of gedragingen
Wortels in medische wetenschappen
Biologische psychologie, biologie en neurologie hebben interesse voor processen
in de hersenen
- “neurowetenschappen” → bv: studie hersengolven gedurende de slaap
Andere belangrijke variant: “evolutionaire psychologie” (gebaseerd op Darwin’s
natuurlijke selectie)
- Charles Darwin
• 1859 ‘On the Origins of Species by Means of Natural Selection’
• Vinken in Galapagos eilanden
• Survival of the fittest
Structuralisme, functionalisme en Gestaltpsychologie
3
, 2. Cognitief perspectief
Het moderne cognitieve perspectief ontstond op basis van een paar benaderingen
- Het structuralisme van Wilhelm Wundt en reacties hierop:
• Periodiek systeem inspireerde hem en wou het menselijk systeem ook zo
onderverdelen
• Het functionalisme van Wilhelm James
→ Volgt het idee van Darwin ipv Wundt
• Gestaltpsychologie
→ Concentratie op het geheel van onze bewustzijnservaringen als meer
dan de som van de delen en probeerden te begrijpen hoe we.
‘perceptuele gehelen’ vormen
Visie op de menselijke natuur
- We zijn informatie verwerkende systemen
Wat bepaald gedrag
- Interpretatie van ervaringen door verwerking in de hersenen
Accent in het onderzoek
- Mentale processen, waaronder sensatie, perceptie, leren, geheugen en taal
3. Behavioristisch perspectief
Ontstaan uit behaviorisme dat vond dat psychologie zich alleen moet bezig
houden met observeerbare gebeurtenissen
Keert zich tegen structuralisme en verwerpt introspectie
Onafhankelijke (wat je bewust laat variëren) en afhankelijke (wat gaat variëren)
variabelen
- Vb: suiker bij kinderen
→ afh: gedrag kinderen
→ onafh: suikeer in limonade
- Associaties leren
Watson
- Angst voor tamme labo rat aanleren aan Albert, nu niet meer ethisch
- Albert had schrik voor het geluid en later voor de rat
Skinner
- Skinnerbox met 2 knoppen
- Rat kon drukken op knop met elektrische schok of met eten
- Ging knop met elektrische schok vermijden
Visie op de menselijke natuur
- We reageren op onze omgeving volgens de principes van gecondoleerd leren
Wat bepaalt gedrag
- Stimulus-respons, verleden van beloningen en straffen
- Belangrijk
Accent in het onderzoek
- “Wetten” die onze responsen verbinden aan stimulusomstandigheden in de
omgeving
4
