Samenvatting Jurdische en gedragswetenschappelijke van politie 2023/2024 Prof Van Daele (lessen+boek) / 1e ZIT GESLAAGD 13/20

JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE ASPECTEN VAN POLITIE

INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT

Waarom bestaat de politie? Wat is de politiefunctie?

1) Juridische benadering: vanuit het rechtsysyteem benaderd
a. Wat is het? Een instutitionele functie met de doelstelling van de bescherming en
de instandhouding van de maatschappelijke orde
i. die wordt uitgeoefend om fundamentele rechten mogelijk te
maken en om zo te voorkomen dat de maatschappelijke orde
verstoord wordt en als deze verstoord wordt, de storing zo snel
mogelijk te doen ophouden

 Wat is een instutionele functie? Gaat over instituties, instellingen
o Maar gaat niet alleen over de politie-instellingen maar ook over de
politie-overheden
 Politie-instellingen: lokale en federale politie
 Politie-overheden: politie werkt altijd onder het gezag van
bevoegde overheden (bestuurlijke en gerechtelijke
overheden)
 Wat bedoelen ze met ‘de maatschappelijke orde beschermen’?
o De politie maakt de orde niet, wordt gemaakt via verkiezingen in
parlement, daar wordt beleid geformuleerd
o De politie moet de orde verzekeren/waarborgen. Als dit niet lukt,
moet men zo snel mogelijk optreden om deze verstoring te stoppen.
Bv een uit de hand lopende betoging
o Gericht om de uitoefening van de fundamentele rechten mogelijk te
maken: we gaan beleid erop maken dat men hun fundamentele
rechten kan uitoefenen. Dat onderscheidt een rechtsstaat van een
dictatuur
 bv boeren hebben alle recht om te gaan protesteren.
Dictatuur zou zeggen ‘niet betogen’ - rechtsstaat mag je
fundamentele rechten niet aantasten dus je moet kunnen
betogen op vreedzame manier - ook een tegenbetoging mag

 bv. voetbalmatch

 De politie moet voor orde zorgen om je fundamentele rechten mogelijk te
maken
 WPA 1992: wet op het politieambt

, o art. 1, 2 en 3 WPA - je politiediensten moeten
waken over de naleving van de individuele
rechten en vrijheden + ze moeten bijdragen aan
de bescherming van deze rechten en vrijheden
+ u moet als politiedienst bijdragen aan de
democratische ontwikkeling van onze
maatschappij



 WPG 1998: wet op geïntegreerde politiedienst
o Art. 123 WPG - iets concreter: betekent ook dat
je als politie altijd je medeburgers moet
beschermen en altijd bijstand moet verlenen
aan je medeburgers

2) Operationele benadering: kijkt meer vanuit de praktijk
a. Wat betekent dit nu concreet ‘operationeel’? RORON
i. Wat bedoeld men hiermee? 5 aspecten van die functie
1. R=Raadgevende functie: richting de bevolking maar ook richting
de minister, overheden,...
a. bv wat moet u doen als u fishing mails ontvangt? Mail van
‘ik ben heel rijk als jij me helpt krijg je 6 miljoen euro’ - dan
geeft de politie algemene raad van ‘ga hier niet op in als je
zo een mail ontvangt’
2. O=Ontradende functie: je wil iets ontraden namelijk
ordeverstoringen en criminaliteit proberen ontraden, proberen
voorkomen (preventie)!
3. R=Regulerende functie: bij regulering is er al een probleem, je
ontraden heeft niet gewerkt
a. Er is al een veiligheidsprobleem, bv cafés met bepaalde
jongeren en dan ga je gericht werken, gericht ingrijpen en
bv gericht cameras installeren
b. Is geen preventiemaatregel
c. Dit wijzigt in de tijd
4. O=Onderzoekende functie: dit is de gerechtelijke opdracht van de
politie - als er een strafrechtelijk feit gepleegd is moet je dit
onderzoeken: is dit een strafbaar feit? Wie heeft het gepleegd? Is
onderzoekende functie van de recherche
a. Bv een jongedame die van fuif terugkomt en te laat thuis is
en is verkracht - gaat naar politie en politie is dan verplicht
om te onderzoeken, ookal weten we niet of dit waar is

, b. Doel: bewijzen vinden en daders vatten
5. N=Nazorg: de juiste zorg bieden aan slachtoffers maar kan ook
over bv getuigen gaan die een zeer traumatische ervaring hebben
meegemaakt
a. Politie moet zorgen dat de slachtoffers in contact kunnen
komen met hulpverleners/zorgdiensten
b. Psychische hulpverlening aan slachtoffer, technopreventief
advies, materiële hulp,...

3) Geweldsmonopolie
 Maar wat maakt de politie zo bijzonder?
 Politie heeft geweldsmonopolie - wat betekent ‘geweldsmonopolie’?
 Dit wil zeggen dat alleen de politie rechtmatig geweld kan gebruiken
 Politie heeft enkel geweldsmonopolie in vredestijd
 Vredestijd= een situatie waar er geen oorlog is in ons land (sinds WOII altijd
dus) is de politie de enige in ons land die op rechtmatige wijze geweld mag
uitoefenen (tot en met dodelijk geweld als het moet)
 We gaan ons dus moeten afvragen wanneer de politie dit geweld mag
gebruiken
o De politie heeft dus een unieke machtspositie in een democratische
staat
 Leger kan dus geen geweld gebruiken tijdens vredestijd maar
mag wel de politie bijstaan
o Je kan het dus ook zien als de politie dat een gevaarlijke organisatie is
want hebben de middelen etc. ervoor dus moeten ervoor zorgen dat
ze dit geweld niet onrechtmatig gaan gebruiken
 Politie kan geweld enkel toepassen onder het gezag van een
bestuurlijke/gerechtelijke overheid, anders is er sprake van een
politiestaat (=niet democratish)
 Er zijn 3 soorten opdrachten voor de politie:

1) Opdrachten bestuurlijke politie (art 14 WPA)
a. Altijd denken aan 2 woorden: ‘openbare orde’ - vermijden van
ordeverstoring
b. Mag optreden bij gevallen om openbare orde te beschermen maar ZONDER
dat er een misdrijf is bv presidentbezoek begeleiden, overleg met
fakbareigenaars, ordehandhaving in Werchter
2) Opdrachten gerechtelijke politie (art 15 WPA en art 8 Sv.)
a. 1 trefwoord ‘misdrijven’, onderzoek van misdrijven, strafbare feiten
b. Bv ordehandhaving op RW is bestuurlijke opdracht maar als er iets gebeurt
(dronken gevecht bv) dan gaat bestuurlijke politie over in gerechtelijke politie

, c. Bv alcohol-controles in het verkeer: als iedereen blaast en niemand is
positief, dan blijft het bestuurlijk maar als iemand opeens wel positief blaast
dan gerechtelijke politie
d. Bv je moet iemand gaan arresteren in een wijk, dan kan het dat de
gerechtelijke opdracht ontaard in orde-verstoring
3) Sterke armverlening
a. Verwijst naar geweldsmonopolie: als u de enige bent die geweld mag
gebruiken, betekent het dat andere dit niet kunnen maar zou kunnen dat
andere beroepsgroepen in situaties terechtkomen waar ze nood hebben aan
bescherming van geweld
b. Politie kan u de sterke arm verlenen zodat alles veilig verloopt
c. Bv iemand die controles moet gaan doen over zwartwerk bij bepaalde
bedrijven - in veel gevallen kan inspectie dit aan maar bepaalde bouwwerven
in handen van criminelen - zou perfect kunnen dat inspecteur zegt ‘sorry
maar die bouwwerf kan ik niet zonder risico binnengaan’ dan kan politie u
sterke arm verlenen
d. Bv gescheiden ouders waar politie sterke arm verleend, politie geeft bijstand
omdat zij geweldsmonopolie hebben

POLITIEBESTEL

Politiebestel verwijst naar 3 dingen: politieambtenaren, politieapparaat en politieoverheden
(die vormen samen politie)

1) Politieapparaat: bestaat uit verschillende diensten:

 Reguliere politiediensten: wat bedoeld men daarmee? De gewone
politiediensten op vlak van ordehandhaving en gerechtelijke dossiers

o Voor 1998: rijkswacht, de gemeentepolitie en de gerechtelijke politie
o Sinds 1998: lokale en federale politie

 Bijzondere politiediensten (bestaat nu niet meer)
o Voor 1998: hadden 3 bijzondere politiediensten die allemaal te maken
hadden met verkeer
o Sinds 1998: Bestaan nog altijd maar niet meer als aparte diensten, ze zijn
geïntegreerd in de federale politie: ook zijn ze uitgekleed, er zit minder
volk dan vroeger

 Federale politiedienst
o 3 bijzondere politiediensten die geïntegreerd zijn tot 1 federaal
overkoepelende dienst