HOOFDSTUK 1 : de sociologische verzuchting deel 1
1. Een poging tot definitie
2. wat de sociologie ons leert
3. contingent, maar niet arbitrair
3.1 verlichting & tegen-verlichting
3.2 auguste comte
3.3 Habermas & Luhmann
4. Sociale orde : waarom al die zorgen om orde?
5. Legitimerende derden
5.1 natuur
5.2 geschiedenis
5.3 samenhang
1. Een poging tot definitie
! Geen vaste definitie : helpen niet om te begrijpen
- jonge discipline ⇒ maakt het levendig
- diep verdeelde wetenschap DUS moeilijk te definiëren
2. Wat de sociologie ons leert : de belangrijkste les (dubbele les)
”alles is contingent, maar daarom niet arbitrair”
1. Contingent = noodzakelijk noch onmogelijk⇒ het had anders kunnen
zijn (regels, tradities,…)
2. Niet arbitrair = niet willekeurig, geen toeval ⇒ het
is niet omdat het anders had kunnen zijn, dat het willekeurig is
georganiseerd : er bestaan goede redenen voor de aangenomen vorm
- patronen (uitgedrukt in kansen)
Vb. Huwelijksvormen in Murdock-files (monogamie & polygamie - antropoloog)
(1) contingent : huwelijk varieert over cultuur, ruimte & plaats
(2) niet arbitrair : MAAR patronen zel wel aanwezig
⇒ vorm van huwelijk is nagedacht, huwelijken over hele wereld hebben
dezelfde patronen
3. Contingent, MAAR niet arbitrair
VROEGER NU
regels opgelegd door het buitenaf regels door de mens opgelegd EN ook
MAAR eigenlijk opgelegd door de besef ervan
mens ⇒ waren er niet van bewust —> wij zijn de makers van onze eigen
samenleving
,⇒ “als god het zegt, dan moeten
we het respecteren” ⇒ respect v/d regels bedreigd WANT
mensen hebben geen reden meer om ze
te respecteren
⇒ Jean-Jacques Rousseau : hoe gaan mensen regels respecteren als ze
bewust zijn dat zij het maken?
⇒ gehoorzaamheid is NIET oplosbaar met repressie, iets anders nodig :
oplossing : RELIGIE
- gemeenschapsgevoel : + gehoorzaamheid van regels
- Zet aan en motiveert om regels te respecteren
⇒ MAAR niet genoeg aandacht besteed aan burgers
° CIVIELE RELIGIE : handhaver van orde
= nieuwe religie, burgerlijke religie die aanzet om respect te hebben voor de
wetten en regels en die aanzet om die te volgen
Rode draad doorheen de sociologie : Waarom is het contingente niet
arbitrair?
⇒ 3 vb die chronologisch aantonen dat het contingente niet arbitrair is
1. Aanloop naar ontwikkeling sociologie :
verlichting <—> tegen-verlichting : poging om tegenstellingen tussen V en T te
overstijgen en ze met elkaar te verzoenen
VERLICHTING (17e - Rousseau) TEGEN-VERLICHTING
= vrijheidsdenker door rede te laten = negatieve mensbeeld
spreken
- mens moet beschermd
Positief mensbeeld : individueel, worden (door religie): heeft
gerationaliseerd, geseculariseerd beperkingen nodig
- tegen religie : mens is gemaakt - redelijk handelen kan leiden
om zijn lot in eigen handen te tot egoïsme & onrecht
nemen door rede te laten spreken
⇒ leven naar hun eigen natuur(=rede) - godsdienst en gezag nodig
om samenleving te regelen
- wetenschappelijk denken zoveel
mogelijk verspreiden ⇒ zou
leiden tot vooruitgang
- sterk geloof in maakbaarheid van
samenleving !!
VRAAG : “NEE”
VRAAG : “JA” = mens heeft nood aan
,= het besef van contingente is beperkingen
overwinning van rede = regels die nodig zijn om te
= 1e stap naar een maakbare kunnen samenleven zullen niet
samenleving vanzelf gerespecteerd worden
Vraag : Mogen wij het inzicht over het contingente verspreiden in een
samenleving?
CONCLUSIE :
Verlichting : Wij mensen maken onze samenleving, samenleving is maakbaar
⇒ dankzij onze kennis samenleving helpen groeien
tegen-verlichting : maatschappelijke orde ontstaan niet vanzelf, we moeten
eraan werken
⇒ via onderwijs en andere instellingen
2. Auguste Comte : bedenkt term “sociologie”, positivistische theorie
Sociologie = “positivistische benadering van de sociale werkelijkheid”
—> geeft vorm aan ideaalbeeld van natuurwetenschappen
positivisme = filosofische opvatting dat alleen empirische wetenschappen
geldige kennis opleveren
Comte leverde belangrijke bijdrage in :
(1) afbakenen van sociologie als domein
(2) inzicht dat sociale werkelijkheid niet reduceerbaar is tot een ander
werkelijkheidsniveau
(3) motivatie om sociale verschijnselen op een strikt wetenschappelijke wijze
- obv empirische observaties - te bestuderen
! Kind van verlichting !
MAAR wel gevoelig voor argumenten tegen-Verlichting :
⇒ besefte dat 1 sociale orde niet zomaar zou ontstaan
⇒ respect voor regels heeft irrationele grondslag, onverklaard respect voor
gezag
alle samenlevingen moeten door 3 stadia gaan :
1. Religieus : mensen geloven in god, natuurkrachten
2. metafysisch : abstracte begrippen aandacht geven
3. wetenschappelijk denken : verklaren obv observaties, analyses,..
⇒ menselijk handelen en samenleven geleid door rede
CONCLUSIE : menselijk handelen wordt niet alleen door de rede geleid, maar
ook door impulsen, gevoelens en emoties
, Redenering comte :
—> sociologie beantwoord enkel beantwoordbare vragen obv empirische
onderzoek
- oude religies : kunnen taak niet meer vervullen, laten te weinig ruimte
voor de rede
menselijk gedrag : gedreven door 2 elementen
(1) De rede : gestuurd door wetenschap
(2) Emoties/passies : gestuurd door religie (irrationeel) ⇒ geen redelijke
grondslag
⇒ worden elk zelf gedreven door instituten
⇒ emoties zullen het altijd halen op de rede
DUS, CONCLUSIE : 1 oplossing : religie rond rede zelf
= maak de rede zelf voorwerp van religie
⇒ religie van de mensheid = geen godheid centraal, MAAR rede (capaciteiten
van de mens)
”l’amour pour principe et l’ordre pour base; le progrès pour but”
⇒ verlichtingsdenker
Centrale vraag van Comte : hoe kunnen mensen eigen lot in handen
nemen, zonder dat dit steunt op macht of misleiding?
3. Debat tussen habermas en luhmann : vraag comte blijft actueel
HABERMAS LUHMANN
= kind van de verlichting = als wetenschappelijk denken
⇒ inzicht contingente : 1e stap verspreid wordt, zou het onmogelijk
zijn dat iedereen het met elkaar eens
MAAR rede heeft 1 nadeel : zou zijn
= wetenschap kan ons NIET helpen
op WAAROM-vraag ⇒ doelen die we nastreven is er een
⇒ geeft geen antwoord op de doelen stuk toevalligheid in
die samenleving en mensen kiezen ⇒ zinloos
Enige dat we kunnen doen is
!Groot probleem WANT is cruciaal methode om met arbitrair om te
⇒ dat moet opgelost kunnen worden gaan :
door het kiezen van juiste doelen (1) meerderheidsregel.
= jouw keuze in minderheid
⇒ samenleving heeft nood aan gekozen?
kennis die toelaat om op een redelijke dan respecteer je het
wijze de juiste te kiezen WANT anders ° chaos
⇒ als meerderheid het wilt, dan is het
MAAR wetenschappelijk denken : nog zo
te opgesloten, niet genoeg in
dagdagelijkse leven (2) rechtspositivisme
= wet die op correcte manier tot
1. Een poging tot definitie
2. wat de sociologie ons leert
3. contingent, maar niet arbitrair
3.1 verlichting & tegen-verlichting
3.2 auguste comte
3.3 Habermas & Luhmann
4. Sociale orde : waarom al die zorgen om orde?
5. Legitimerende derden
5.1 natuur
5.2 geschiedenis
5.3 samenhang
1. Een poging tot definitie
! Geen vaste definitie : helpen niet om te begrijpen
- jonge discipline ⇒ maakt het levendig
- diep verdeelde wetenschap DUS moeilijk te definiëren
2. Wat de sociologie ons leert : de belangrijkste les (dubbele les)
”alles is contingent, maar daarom niet arbitrair”
1. Contingent = noodzakelijk noch onmogelijk⇒ het had anders kunnen
zijn (regels, tradities,…)
2. Niet arbitrair = niet willekeurig, geen toeval ⇒ het
is niet omdat het anders had kunnen zijn, dat het willekeurig is
georganiseerd : er bestaan goede redenen voor de aangenomen vorm
- patronen (uitgedrukt in kansen)
Vb. Huwelijksvormen in Murdock-files (monogamie & polygamie - antropoloog)
(1) contingent : huwelijk varieert over cultuur, ruimte & plaats
(2) niet arbitrair : MAAR patronen zel wel aanwezig
⇒ vorm van huwelijk is nagedacht, huwelijken over hele wereld hebben
dezelfde patronen
3. Contingent, MAAR niet arbitrair
VROEGER NU
regels opgelegd door het buitenaf regels door de mens opgelegd EN ook
MAAR eigenlijk opgelegd door de besef ervan
mens ⇒ waren er niet van bewust —> wij zijn de makers van onze eigen
samenleving
,⇒ “als god het zegt, dan moeten
we het respecteren” ⇒ respect v/d regels bedreigd WANT
mensen hebben geen reden meer om ze
te respecteren
⇒ Jean-Jacques Rousseau : hoe gaan mensen regels respecteren als ze
bewust zijn dat zij het maken?
⇒ gehoorzaamheid is NIET oplosbaar met repressie, iets anders nodig :
oplossing : RELIGIE
- gemeenschapsgevoel : + gehoorzaamheid van regels
- Zet aan en motiveert om regels te respecteren
⇒ MAAR niet genoeg aandacht besteed aan burgers
° CIVIELE RELIGIE : handhaver van orde
= nieuwe religie, burgerlijke religie die aanzet om respect te hebben voor de
wetten en regels en die aanzet om die te volgen
Rode draad doorheen de sociologie : Waarom is het contingente niet
arbitrair?
⇒ 3 vb die chronologisch aantonen dat het contingente niet arbitrair is
1. Aanloop naar ontwikkeling sociologie :
verlichting <—> tegen-verlichting : poging om tegenstellingen tussen V en T te
overstijgen en ze met elkaar te verzoenen
VERLICHTING (17e - Rousseau) TEGEN-VERLICHTING
= vrijheidsdenker door rede te laten = negatieve mensbeeld
spreken
- mens moet beschermd
Positief mensbeeld : individueel, worden (door religie): heeft
gerationaliseerd, geseculariseerd beperkingen nodig
- tegen religie : mens is gemaakt - redelijk handelen kan leiden
om zijn lot in eigen handen te tot egoïsme & onrecht
nemen door rede te laten spreken
⇒ leven naar hun eigen natuur(=rede) - godsdienst en gezag nodig
om samenleving te regelen
- wetenschappelijk denken zoveel
mogelijk verspreiden ⇒ zou
leiden tot vooruitgang
- sterk geloof in maakbaarheid van
samenleving !!
VRAAG : “NEE”
VRAAG : “JA” = mens heeft nood aan
,= het besef van contingente is beperkingen
overwinning van rede = regels die nodig zijn om te
= 1e stap naar een maakbare kunnen samenleven zullen niet
samenleving vanzelf gerespecteerd worden
Vraag : Mogen wij het inzicht over het contingente verspreiden in een
samenleving?
CONCLUSIE :
Verlichting : Wij mensen maken onze samenleving, samenleving is maakbaar
⇒ dankzij onze kennis samenleving helpen groeien
tegen-verlichting : maatschappelijke orde ontstaan niet vanzelf, we moeten
eraan werken
⇒ via onderwijs en andere instellingen
2. Auguste Comte : bedenkt term “sociologie”, positivistische theorie
Sociologie = “positivistische benadering van de sociale werkelijkheid”
—> geeft vorm aan ideaalbeeld van natuurwetenschappen
positivisme = filosofische opvatting dat alleen empirische wetenschappen
geldige kennis opleveren
Comte leverde belangrijke bijdrage in :
(1) afbakenen van sociologie als domein
(2) inzicht dat sociale werkelijkheid niet reduceerbaar is tot een ander
werkelijkheidsniveau
(3) motivatie om sociale verschijnselen op een strikt wetenschappelijke wijze
- obv empirische observaties - te bestuderen
! Kind van verlichting !
MAAR wel gevoelig voor argumenten tegen-Verlichting :
⇒ besefte dat 1 sociale orde niet zomaar zou ontstaan
⇒ respect voor regels heeft irrationele grondslag, onverklaard respect voor
gezag
alle samenlevingen moeten door 3 stadia gaan :
1. Religieus : mensen geloven in god, natuurkrachten
2. metafysisch : abstracte begrippen aandacht geven
3. wetenschappelijk denken : verklaren obv observaties, analyses,..
⇒ menselijk handelen en samenleven geleid door rede
CONCLUSIE : menselijk handelen wordt niet alleen door de rede geleid, maar
ook door impulsen, gevoelens en emoties
, Redenering comte :
—> sociologie beantwoord enkel beantwoordbare vragen obv empirische
onderzoek
- oude religies : kunnen taak niet meer vervullen, laten te weinig ruimte
voor de rede
menselijk gedrag : gedreven door 2 elementen
(1) De rede : gestuurd door wetenschap
(2) Emoties/passies : gestuurd door religie (irrationeel) ⇒ geen redelijke
grondslag
⇒ worden elk zelf gedreven door instituten
⇒ emoties zullen het altijd halen op de rede
DUS, CONCLUSIE : 1 oplossing : religie rond rede zelf
= maak de rede zelf voorwerp van religie
⇒ religie van de mensheid = geen godheid centraal, MAAR rede (capaciteiten
van de mens)
”l’amour pour principe et l’ordre pour base; le progrès pour but”
⇒ verlichtingsdenker
Centrale vraag van Comte : hoe kunnen mensen eigen lot in handen
nemen, zonder dat dit steunt op macht of misleiding?
3. Debat tussen habermas en luhmann : vraag comte blijft actueel
HABERMAS LUHMANN
= kind van de verlichting = als wetenschappelijk denken
⇒ inzicht contingente : 1e stap verspreid wordt, zou het onmogelijk
zijn dat iedereen het met elkaar eens
MAAR rede heeft 1 nadeel : zou zijn
= wetenschap kan ons NIET helpen
op WAAROM-vraag ⇒ doelen die we nastreven is er een
⇒ geeft geen antwoord op de doelen stuk toevalligheid in
die samenleving en mensen kiezen ⇒ zinloos
Enige dat we kunnen doen is
!Groot probleem WANT is cruciaal methode om met arbitrair om te
⇒ dat moet opgelost kunnen worden gaan :
door het kiezen van juiste doelen (1) meerderheidsregel.
= jouw keuze in minderheid
⇒ samenleving heeft nood aan gekozen?
kennis die toelaat om op een redelijke dan respecteer je het
wijze de juiste te kiezen WANT anders ° chaos
⇒ als meerderheid het wilt, dan is het
MAAR wetenschappelijk denken : nog zo
te opgesloten, niet genoeg in
dagdagelijkse leven (2) rechtspositivisme
= wet die op correcte manier tot
