INLEIDING TOT DE
CRIMINOLOGIE
Katrien Vandenplas
,Contents
Inleidend deel: wat is criminaliteit en wat is criminologie ............................................... 5
1. Wat is de criminologie?......................................................................................... 5
1.1. Wat is de criminologie? .................................................................................. 5
1.2. Een beroemde de nitie & een eigen invulling .................................................. 6
1.3. 3 grote hoofdthema’s: .................................................................................... 6
1.4. 8 Onderzoekslijnen binnen LINC: ................................................................... 7
1.5. Verschillende methodes, uitgangspunten, en aanpak: .................................... 7
2. Wat doen criminologen? ....................................................................................... 8
2.1. Criminologie: “een huis met vele kamers”....................................................... 8
3. Conclusie............................................................................................................. 9
Hoofdstuk 1: criminologie als ‘een huis met vele kamers’ ........................................ 10
1. Het materiële voorwerp van de criminologie: ‘criminaliteit’?.............................. 10
2. het formele voorwerp van de criminologie ....................................................... 14
3. De criminologie als zelfstandige discipline? ..................................................... 16
Hoofdstuk 2: inleiding tot de wetenschaps loso e .................................................. 17
1. assumpties over kennis................................................................................... 17
2. paradigmata in de criminologie ....................................................................... 22
Deel 1: criminaliteitsvormen en de mediarepresentatie ervan ..................................... 23
Hoofdstuk 3: gegevensbronnen voor criminologen.................................................. 23
Inleiding ................................................................................................................. 23
1. historische achtergrond .................................................................................. 23
2. of ciële criminaliteitscijfers .............................................................................. 23
2.1. of ciële criminaliteitscijfers in België ............................................................. 24
2.2. Of ciële criminaliteitscijfers in internationale context .................................... 24
2.3. Sterktes en beperkingen van of ciële criminaliteitscijfers .............................. 25
3. Onderzoek bij daders: zelfrapportages............................................................ 27
4. onderzoek naar slachtoffers: slachtofferenquêtes ............................................ 29
5. besluit ............................................................................................................ 32
Hoofdstuk 4: veelvoorkomende criminaliteit ............................................................ 33
Inleiding ................................................................................................................. 33
1. What’s in a name? .......................................................................................... 33
1
Katrien Vandenplas
, 2. hoe drukken we het voorkomen van criminologische feiten uit? Enkele
kernbegrippen .................................................................................................... 33
3. recente cijfers en trends, met een focus op België........................................... 35
4. the bigger picture: internationale en historische trends .................................... 39
5. Conclusie ....................................................................................................... 41
Hoofdstuk 5: georganiseerde misdaad ................................................................... 42
Inleiding ................................................................................................................. 42
1. georganiseerde misdaad: een betwist concept................................................ 42
2. maf a’s .......................................................................................................... 43
3. illegale markten/ activiteiten en hun actoren .................................................... 46
4. Besluit ............................................................................................................ 48
Hoofdstuk 6: organisatiecriminaliteit ....................................................................... 49
Inleiding ................................................................................................................. 49
1. organisatie criminaliteit: conceptuele ambiguïteit ............................................. 49
2. kenmerken van witteboordencriminaliteit en organisatie- of bedrijfscriminaliteit 49
3. vormen van bedrijfscriminaliteit ....................................................................... 51
5. controle van wittebrooden- en organisatiecriminaliteit ..................................... 51
6. besluit ............................................................................................................ 52
Hoofdstuk 7: criminaliteit en de media .................................................................... 53
Inleiding ................................................................................................................. 53
1. frequentie en beelden van criminaliteit in de media .......................................... 54
2. Oorzaken van mediarepresentaties van criminaliteit ........................................ 57
3. Hoe kunnen de media onze gedrag en attitudes beïnvloeden? ........................ 61
4. De gevolgen van mediarepresentaties van criminaliteit .................................... 62
5. Besluit ............................................................................................................ 64
Deel 3: Paradigmatische ontwikkelingen binnen de criminologische theorievorming .... 65
Hoofdstuk 12: de klassieke school.......................................................................... 65
Inleiding ................................................................................................................. 65
1. Historische en loso sche achtergronden van het klassieke denken ................ 65
2. Beccaria en zijn Dei delitti en e delle pene ...................................................... 65
3. Bentham en het Panopticonmodel .................................................................. 67
4. Evaluatie van Beccaria’s en Bentham’s............................................................ 68
2
Katrien Vandenplas
, Hoofdstuk 13. Het ontstaan van het criminologische positivisme en de eerste
ontwikkeling van criminologie ................................................................................. 69
Inleiding: wat is het (criminologische) positivisme? .................................................. 69
1. Historische aanleidingen tot het ontstaan van het positivistisch paradigma ...... 69
2. Lombroso en de italiaanse school: bio-antropologische oorzaken van criminaliteit
.......................................................................................................................... 70
3. De Franse ‘school’: sociologische oorzaken van criminaliteit ............................ 72
4. De ontwikkeling van de criminologie in Duistalig Europa .................................. 74
5. De ontwikkeling van de criminologie in Nederland en België ............................ 75
6. De ontwikkeling van de criminologie in het Verenigd Koninkrijk ........................ 76
7. De ontwikkeling van de criminologie in de VS .................................................. 76
8. Besluit ............................................................................................................ 77
Hoofdstuk 14. Het moderne sociologische positivisme ............................................ 78
Inleiding ................................................................................................................. 78
1. De Chicago school en haar sociale desorganisatie theorie .............................. 78
2. Sutherlands differentiële associatietheorie....................................................... 80
3. Mertons anomie- en straintheorie ................................................................... 80
4. Subcultuurtheorieën ....................................................................................... 81
5. Controletheorieën........................................................................................... 82
6. Besluit ............................................................................................................ 84
3 uitdagingen voor het sociologische positivisme .................................................... 85
Hoofdstuk 15. De labelingsbenadering ................................................................... 86
Inleiding ................................................................................................................. 86
1. Het loso sche uitgangspunt van de labeling .................................................. 86
2. Labeling: de sociale constructie van criminaliteit ............................................. 88
Hoofdstuk 16. De kritische criminologie .................................................................. 90
1. Conflicttheorieën ............................................................................................ 90
2. Radicale en kritische criminologie ................................................................... 91
3. Feministisch criminologische benadering ........................................................ 95
Hoofdstuk 17. Neoklassieke benaderingen ............................................................. 97
Inleiding ................................................................................................................. 97
1. Rationele keuze theorie (Cornish & Clarke, 1986) ........................................... 98
3
Katrien Vandenplas
CRIMINOLOGIE
Katrien Vandenplas
,Contents
Inleidend deel: wat is criminaliteit en wat is criminologie ............................................... 5
1. Wat is de criminologie?......................................................................................... 5
1.1. Wat is de criminologie? .................................................................................. 5
1.2. Een beroemde de nitie & een eigen invulling .................................................. 6
1.3. 3 grote hoofdthema’s: .................................................................................... 6
1.4. 8 Onderzoekslijnen binnen LINC: ................................................................... 7
1.5. Verschillende methodes, uitgangspunten, en aanpak: .................................... 7
2. Wat doen criminologen? ....................................................................................... 8
2.1. Criminologie: “een huis met vele kamers”....................................................... 8
3. Conclusie............................................................................................................. 9
Hoofdstuk 1: criminologie als ‘een huis met vele kamers’ ........................................ 10
1. Het materiële voorwerp van de criminologie: ‘criminaliteit’?.............................. 10
2. het formele voorwerp van de criminologie ....................................................... 14
3. De criminologie als zelfstandige discipline? ..................................................... 16
Hoofdstuk 2: inleiding tot de wetenschaps loso e .................................................. 17
1. assumpties over kennis................................................................................... 17
2. paradigmata in de criminologie ....................................................................... 22
Deel 1: criminaliteitsvormen en de mediarepresentatie ervan ..................................... 23
Hoofdstuk 3: gegevensbronnen voor criminologen.................................................. 23
Inleiding ................................................................................................................. 23
1. historische achtergrond .................................................................................. 23
2. of ciële criminaliteitscijfers .............................................................................. 23
2.1. of ciële criminaliteitscijfers in België ............................................................. 24
2.2. Of ciële criminaliteitscijfers in internationale context .................................... 24
2.3. Sterktes en beperkingen van of ciële criminaliteitscijfers .............................. 25
3. Onderzoek bij daders: zelfrapportages............................................................ 27
4. onderzoek naar slachtoffers: slachtofferenquêtes ............................................ 29
5. besluit ............................................................................................................ 32
Hoofdstuk 4: veelvoorkomende criminaliteit ............................................................ 33
Inleiding ................................................................................................................. 33
1. What’s in a name? .......................................................................................... 33
1
Katrien Vandenplas
, 2. hoe drukken we het voorkomen van criminologische feiten uit? Enkele
kernbegrippen .................................................................................................... 33
3. recente cijfers en trends, met een focus op België........................................... 35
4. the bigger picture: internationale en historische trends .................................... 39
5. Conclusie ....................................................................................................... 41
Hoofdstuk 5: georganiseerde misdaad ................................................................... 42
Inleiding ................................................................................................................. 42
1. georganiseerde misdaad: een betwist concept................................................ 42
2. maf a’s .......................................................................................................... 43
3. illegale markten/ activiteiten en hun actoren .................................................... 46
4. Besluit ............................................................................................................ 48
Hoofdstuk 6: organisatiecriminaliteit ....................................................................... 49
Inleiding ................................................................................................................. 49
1. organisatie criminaliteit: conceptuele ambiguïteit ............................................. 49
2. kenmerken van witteboordencriminaliteit en organisatie- of bedrijfscriminaliteit 49
3. vormen van bedrijfscriminaliteit ....................................................................... 51
5. controle van wittebrooden- en organisatiecriminaliteit ..................................... 51
6. besluit ............................................................................................................ 52
Hoofdstuk 7: criminaliteit en de media .................................................................... 53
Inleiding ................................................................................................................. 53
1. frequentie en beelden van criminaliteit in de media .......................................... 54
2. Oorzaken van mediarepresentaties van criminaliteit ........................................ 57
3. Hoe kunnen de media onze gedrag en attitudes beïnvloeden? ........................ 61
4. De gevolgen van mediarepresentaties van criminaliteit .................................... 62
5. Besluit ............................................................................................................ 64
Deel 3: Paradigmatische ontwikkelingen binnen de criminologische theorievorming .... 65
Hoofdstuk 12: de klassieke school.......................................................................... 65
Inleiding ................................................................................................................. 65
1. Historische en loso sche achtergronden van het klassieke denken ................ 65
2. Beccaria en zijn Dei delitti en e delle pene ...................................................... 65
3. Bentham en het Panopticonmodel .................................................................. 67
4. Evaluatie van Beccaria’s en Bentham’s............................................................ 68
2
Katrien Vandenplas
, Hoofdstuk 13. Het ontstaan van het criminologische positivisme en de eerste
ontwikkeling van criminologie ................................................................................. 69
Inleiding: wat is het (criminologische) positivisme? .................................................. 69
1. Historische aanleidingen tot het ontstaan van het positivistisch paradigma ...... 69
2. Lombroso en de italiaanse school: bio-antropologische oorzaken van criminaliteit
.......................................................................................................................... 70
3. De Franse ‘school’: sociologische oorzaken van criminaliteit ............................ 72
4. De ontwikkeling van de criminologie in Duistalig Europa .................................. 74
5. De ontwikkeling van de criminologie in Nederland en België ............................ 75
6. De ontwikkeling van de criminologie in het Verenigd Koninkrijk ........................ 76
7. De ontwikkeling van de criminologie in de VS .................................................. 76
8. Besluit ............................................................................................................ 77
Hoofdstuk 14. Het moderne sociologische positivisme ............................................ 78
Inleiding ................................................................................................................. 78
1. De Chicago school en haar sociale desorganisatie theorie .............................. 78
2. Sutherlands differentiële associatietheorie....................................................... 80
3. Mertons anomie- en straintheorie ................................................................... 80
4. Subcultuurtheorieën ....................................................................................... 81
5. Controletheorieën........................................................................................... 82
6. Besluit ............................................................................................................ 84
3 uitdagingen voor het sociologische positivisme .................................................... 85
Hoofdstuk 15. De labelingsbenadering ................................................................... 86
Inleiding ................................................................................................................. 86
1. Het loso sche uitgangspunt van de labeling .................................................. 86
2. Labeling: de sociale constructie van criminaliteit ............................................. 88
Hoofdstuk 16. De kritische criminologie .................................................................. 90
1. Conflicttheorieën ............................................................................................ 90
2. Radicale en kritische criminologie ................................................................... 91
3. Feministisch criminologische benadering ........................................................ 95
Hoofdstuk 17. Neoklassieke benaderingen ............................................................. 97
Inleiding ................................................................................................................. 97
1. Rationele keuze theorie (Cornish & Clarke, 1986) ........................................... 98
3
Katrien Vandenplas
