Methodisch handelen
Inhoud
1. Logopedie en audiologe: cliëntgerichte toegepaste gedragswetenschappen ................................ 5
1.1 Cliëntgerichte zorg .................................................................................................................. 5
1.1.1 Het biomedische en sociale model van stoornissen en hulpverlening ........................... 5
Het biomedische model .............................................................................................................. 5
Het sociale model ........................................................................................................................ 6
1.1.2 Biopsychosociale model .................................................................................................. 6
1.1.3 ICF model als leidraad ..................................................................................................... 7
Gebruik van het ICF MODEL ........................................................................................................ 8
Het ICF model als denkkader in de LA ......................................................................................... 8
Vijf componenten van het ICF-model.......................................................................................... 8
De 5 componenten uitgelegd ...................................................................................................... 8
Toepassingen van het ICF-model in de LA................................................................................. 10
1.1.4 De cliënt centraal........................................................................................................... 10
Van zorgverstrekkergerichte zorg naar cliënt gerichte zorg ..................................................... 10
Kenmerken van cliëntgerichte zorg ........................................................................................... 10
Cliëntgerichte zorg en evidence-based handelen ..................................................................... 11
Effecten van cliëntgerichte zorg ................................................................................................ 11
Cliëntgerichte zorg vs stoornisgerichte zorg ............................................................................. 11
Zelfsturende rol voor elke cliënt?.............................................................................................. 11
1.1.5 Over veerkracht en empowerment ............................................................................... 11
Veerkracht ................................................................................................................................. 11
Empowerment ........................................................................................................................... 12
Hoe verhouden cliëntgerichte zorg, veerkracht en empowerment zich tot elkaar? ................ 12
1.1.6 Wat met stoornisgerichte interventies binnen cliëntgerichte zorg? ............................ 12
1.2 Systematische gedragsmodificatie als overkoepelende methodiek ..................................... 13
1.2.1 LA= gedragsmodificatie= leren ...................................................................................... 13
1.2.2 Modificatie van vaardigheden, inzichten en emoties ................................................... 14
1.2.3 Ingrijpen op input en output ......................................................................................... 14
1.3 LA als toegepaste gedragswetenschappen ........................................................................... 14
1.3.1 Weloverwogen selectie van gedragsmodificatie-procedures ....................................... 14
1.3.2 De empirische cyclus ..................................................................................................... 14
1.3.3 LA vertaling .................................................................................................................... 15
, 1.4 Stroomdiagram van het LA-therapeutisch proces ................................................................ 16
1.5 synthese................................................................................................................................. 17
2 De therapeut-cliëntrelatie ............................................................................................................. 17
2.1 Een definitie........................................................................................................................... 17
2.2 Belang van een goede therapeut-cliëntrelatie...................................................................... 18
2.3 Kenmerken van een goede therapeut-cliëntrelatie .............................................................. 18
2.3.1 De basis: echtheid, waardering en empathie (C. Rogers) ............................................. 18
2.3.2 Essentiële kenmerken en attitudes van doeltreffende therapeuten ............................ 18
2.4 noodzakelijke vaardigheden.................................................................................................. 19
2.4.1 met stip op één: communicatie..................................................................................... 19
2.4.2 Belangrijkste communicatievaardigheden .................................................................... 19
2.4.3 Echt luisteren als ultieme communicatievaardigheid ................................................... 19
2.5 therapeut-cliëntrelatie ontwikkelt doorheen actieve samenwerking .................................. 20
2.6 Therapeutische rollen............................................................................................................ 20
2.7 Synthese ................................................................................................................................ 20
3 Basisprincipes van leren ................................................................................................................ 21
3.1 Operant leren en operant gedrag ......................................................................................... 21
Operant gedrag ......................................................................................................................... 21
operante conditionering............................................................................................................ 22
3.1.1 herkennen van situaties die iets kunnen opleveren: uitlokkende prikkels ................... 22
3.1.2 operant gedrag: doelgerichte handeling ....................................................................... 23
Geautomatiseerd gedrag........................................................................................................... 23
Covert operant gedrag .............................................................................................................. 23
Vermijdingsgedrag en ontsnappingsgedrag .............................................................................. 23
3.1.3 Operant probleemgedrag .............................................................................................. 23
3.1.4 De gedragsgevolgen: bekrachtiging en bestraffing ....................................................... 23
3.2 Respondent leren en respondent gedrag = klassieke, respondente of Pavloviaanse
conditionering ................................................................................................................................... 24
3.2.1 Neutrale en betekenisvolle prikkels .............................................................................. 24
3.2.2 Betekenis en betekenistoekenning ............................................................................... 25
3.2.3 Twee soorten relaties tussen prikkel en betekenis: verwachting en verwijzing ........... 26
3.2.4 Het respondente gedrag: emotie .................................................................................. 26
3.3 Operant en respondent leren als 2 zijdes van 1 medaille: een eenvoudig gedragsschema . 27
3.4 Associatief leren op vier manieren........................................................................................ 27
3.5 de sociale leertheorie = de sociaal-cognitieve theorie.......................................................... 28
3.5.1 De rol van cognities ....................................................................................................... 28
, 3.5.2 Resultaatsverwachting en self-efficacy ......................................................................... 28
3.5.3 Modelleren: leren naar voorbeeld ................................................................................ 29
3.5.4 Zelfregulering ................................................................................................................ 30
3.6 Het transtheoretisch model van gedragsverandering .......................................................... 31
3.6.1 Veranderbereidheid ...................................................................................................... 31
3.6.2 De fasen van gedragsverandering ................................................................................. 32
Voorbeschouwende/ precontemplatiefase .............................................................................. 32
Beschouwende/ contemplatiefase............................................................................................ 32
3.6.3 De beslissingsbalans ...................................................................................................... 33
3.6.4 Veranderingsprocessen-en strategieën ........................................................................ 34
3.6.5 Therapeutische aanbevelingen ..................................................................................... 34
3.7 Synthese ................................................................................................................................ 35
4 Kritisch denken en evidence-based (be)handelen ........................................................................ 36
4.1 Kritisch nadenken .................................................................................................................. 36
4.1.1 Wat is kritisch nadenken? ............................................................................................. 36
4.1.2 Basiscomponenten van kritisch nadenken .................................................................... 37
Kritische denkvaardigheden ...................................................................................................... 37
Attitude/ kritische ingesteldheid ............................................................................................... 38
Basiskennis over cognitieve vooringenomenheid ..................................................................... 38
4.1.3 Veelvoorkomende denkfouten ..................................................................................... 38
• Meer geloof hechten aan verhalen dan aan statistieken ................................................. 38
Meer geloof hechten aan verhalen dan aan statistieken = narratieve vertekening (D.
Kahneman) ................................................................................................................................ 38
Vooral naar bevestiging zoeken= bevestigingsbias ................................................................... 38
Weinig rekening houden met de rol van kans en toeval in het optreden van gebeurtenissen 39
Onze wereld onvolledig of foutief waarnemen......................................................................... 39
De neiging hebben tot oversimplificatie vd werkelijkheid: beschikbaarheidsbasis .................. 39
Ons geheugen is erg feilbaar ..................................................................................................... 39
te veel vertrouwen hebben in ons eigen oordeel ..................................................................... 39
4.1.4 Leren kritisch nadenken ................................................................................................ 40
4.2 Evidence- based handelen..................................................................................................... 40
4.2.1 Over doeltreffendheid, doelmatigheid en efficiëntie ................................................... 40
Doeltreffendheid of effectiviteit (efficacy)................................................................................ 40
Doelmatigheid (effectiveness)................................................................................................... 41
Efficiëntie (efficiency) ................................................................................................................ 41
4.2.2 wat is evidence-based handelen? ................................................................................. 41
, 4.2.3 Evidence-based handelen is ook een attitude .............................................................. 42
4.2.4 Fasen van evidence-based handelen (globaal) ............................................................. 42
4.3 Kritisch nadenken over evidence-based handelen (globaal) ................................................ 43
4.3.1 Omgaan met kennis: de hiërarchie van wetenschappelijk bewijs ................................ 43
4.3.2 Relativiteit van de evidentiehiërarchie ......................................................................... 43
4.4 Evidence-based handelen in de LA ........................................................................................ 44
4.5 Synthese ................................................................................................................................ 44
5 Aanmelding en therapeutische relatievorming............................................................................. 46
5.1 Het eerste contact: de aanmelding ....................................................................................... 46
5.1.1 De aanmelding praktisch ............................................................................................... 46
5.1.2 een eerste beeld vd hulpvraag ...................................................................................... 46
5.1.3 Over wie, door wie en hoe wordt de hulpvraag gesteld? ............................................. 47
5.1.4 het plannen van de eerste bijeenkomst ........................................................................ 47
5.2 therapeutische relatievorming .............................................................................................. 47
5.2.1 aanvang van de therapeutische relatievorming............................................................ 47
5.2.2 Verdere ontwikkeling van de TR.................................................................................... 47
5.3 Synthese ................................................................................................................................ 48
6 Probleeminventarisatie: vragen, observeren en meten ............................................................... 48
6.1 Info verzamelen door middel van vragen ............................................................................. 48
6.1.1 Inhoud van het vraaggesprek ........................................................................................ 48
6.1.2 De vorm van de vragen.................................................................................................. 49
6.1.3 de manier waarop de vragen worden aangeboden ...................................................... 49
6.1.4 Wie beantwoordt de vragen?........................................................................................ 49
6.2 Observatie ............................................................................................................................. 50
6.2.1 Begripsomschrijving ...................................................................................................... 50
6.2.2 soorten observatiemethoden........................................................................................ 50
6.2.3 Observatiehulpmiddelen ............................................................................................... 51
6.2.4 zelf een observatieplan opstellen ................................................................................. 52
6.2.5 Factoren die het beeld van de observator kunnen beïnvloeden .................................. 53
6.3 Metingen ............................................................................................................................... 54
6.4 Kwaliteit van de verzamelde gegevens: betrouwbaarheid en validiteit ............................... 54
6.4.1 Betrouwbaarheid........................................................................................................... 54
6.4.2 Validiteit (geldigheid) .................................................................................................... 55
7 Probleemanalyse: casusconceptualisatie en gedragsanalyse ....................................................... 56
7.1 Casusconceptualisatie (probleemsamenhang/ holistische theorie) ..................................... 56
7.1.1 Wat is casusconceptualisatie? ....................................................................................... 57
Inhoud
1. Logopedie en audiologe: cliëntgerichte toegepaste gedragswetenschappen ................................ 5
1.1 Cliëntgerichte zorg .................................................................................................................. 5
1.1.1 Het biomedische en sociale model van stoornissen en hulpverlening ........................... 5
Het biomedische model .............................................................................................................. 5
Het sociale model ........................................................................................................................ 6
1.1.2 Biopsychosociale model .................................................................................................. 6
1.1.3 ICF model als leidraad ..................................................................................................... 7
Gebruik van het ICF MODEL ........................................................................................................ 8
Het ICF model als denkkader in de LA ......................................................................................... 8
Vijf componenten van het ICF-model.......................................................................................... 8
De 5 componenten uitgelegd ...................................................................................................... 8
Toepassingen van het ICF-model in de LA................................................................................. 10
1.1.4 De cliënt centraal........................................................................................................... 10
Van zorgverstrekkergerichte zorg naar cliënt gerichte zorg ..................................................... 10
Kenmerken van cliëntgerichte zorg ........................................................................................... 10
Cliëntgerichte zorg en evidence-based handelen ..................................................................... 11
Effecten van cliëntgerichte zorg ................................................................................................ 11
Cliëntgerichte zorg vs stoornisgerichte zorg ............................................................................. 11
Zelfsturende rol voor elke cliënt?.............................................................................................. 11
1.1.5 Over veerkracht en empowerment ............................................................................... 11
Veerkracht ................................................................................................................................. 11
Empowerment ........................................................................................................................... 12
Hoe verhouden cliëntgerichte zorg, veerkracht en empowerment zich tot elkaar? ................ 12
1.1.6 Wat met stoornisgerichte interventies binnen cliëntgerichte zorg? ............................ 12
1.2 Systematische gedragsmodificatie als overkoepelende methodiek ..................................... 13
1.2.1 LA= gedragsmodificatie= leren ...................................................................................... 13
1.2.2 Modificatie van vaardigheden, inzichten en emoties ................................................... 14
1.2.3 Ingrijpen op input en output ......................................................................................... 14
1.3 LA als toegepaste gedragswetenschappen ........................................................................... 14
1.3.1 Weloverwogen selectie van gedragsmodificatie-procedures ....................................... 14
1.3.2 De empirische cyclus ..................................................................................................... 14
1.3.3 LA vertaling .................................................................................................................... 15
, 1.4 Stroomdiagram van het LA-therapeutisch proces ................................................................ 16
1.5 synthese................................................................................................................................. 17
2 De therapeut-cliëntrelatie ............................................................................................................. 17
2.1 Een definitie........................................................................................................................... 17
2.2 Belang van een goede therapeut-cliëntrelatie...................................................................... 18
2.3 Kenmerken van een goede therapeut-cliëntrelatie .............................................................. 18
2.3.1 De basis: echtheid, waardering en empathie (C. Rogers) ............................................. 18
2.3.2 Essentiële kenmerken en attitudes van doeltreffende therapeuten ............................ 18
2.4 noodzakelijke vaardigheden.................................................................................................. 19
2.4.1 met stip op één: communicatie..................................................................................... 19
2.4.2 Belangrijkste communicatievaardigheden .................................................................... 19
2.4.3 Echt luisteren als ultieme communicatievaardigheid ................................................... 19
2.5 therapeut-cliëntrelatie ontwikkelt doorheen actieve samenwerking .................................. 20
2.6 Therapeutische rollen............................................................................................................ 20
2.7 Synthese ................................................................................................................................ 20
3 Basisprincipes van leren ................................................................................................................ 21
3.1 Operant leren en operant gedrag ......................................................................................... 21
Operant gedrag ......................................................................................................................... 21
operante conditionering............................................................................................................ 22
3.1.1 herkennen van situaties die iets kunnen opleveren: uitlokkende prikkels ................... 22
3.1.2 operant gedrag: doelgerichte handeling ....................................................................... 23
Geautomatiseerd gedrag........................................................................................................... 23
Covert operant gedrag .............................................................................................................. 23
Vermijdingsgedrag en ontsnappingsgedrag .............................................................................. 23
3.1.3 Operant probleemgedrag .............................................................................................. 23
3.1.4 De gedragsgevolgen: bekrachtiging en bestraffing ....................................................... 23
3.2 Respondent leren en respondent gedrag = klassieke, respondente of Pavloviaanse
conditionering ................................................................................................................................... 24
3.2.1 Neutrale en betekenisvolle prikkels .............................................................................. 24
3.2.2 Betekenis en betekenistoekenning ............................................................................... 25
3.2.3 Twee soorten relaties tussen prikkel en betekenis: verwachting en verwijzing ........... 26
3.2.4 Het respondente gedrag: emotie .................................................................................. 26
3.3 Operant en respondent leren als 2 zijdes van 1 medaille: een eenvoudig gedragsschema . 27
3.4 Associatief leren op vier manieren........................................................................................ 27
3.5 de sociale leertheorie = de sociaal-cognitieve theorie.......................................................... 28
3.5.1 De rol van cognities ....................................................................................................... 28
, 3.5.2 Resultaatsverwachting en self-efficacy ......................................................................... 28
3.5.3 Modelleren: leren naar voorbeeld ................................................................................ 29
3.5.4 Zelfregulering ................................................................................................................ 30
3.6 Het transtheoretisch model van gedragsverandering .......................................................... 31
3.6.1 Veranderbereidheid ...................................................................................................... 31
3.6.2 De fasen van gedragsverandering ................................................................................. 32
Voorbeschouwende/ precontemplatiefase .............................................................................. 32
Beschouwende/ contemplatiefase............................................................................................ 32
3.6.3 De beslissingsbalans ...................................................................................................... 33
3.6.4 Veranderingsprocessen-en strategieën ........................................................................ 34
3.6.5 Therapeutische aanbevelingen ..................................................................................... 34
3.7 Synthese ................................................................................................................................ 35
4 Kritisch denken en evidence-based (be)handelen ........................................................................ 36
4.1 Kritisch nadenken .................................................................................................................. 36
4.1.1 Wat is kritisch nadenken? ............................................................................................. 36
4.1.2 Basiscomponenten van kritisch nadenken .................................................................... 37
Kritische denkvaardigheden ...................................................................................................... 37
Attitude/ kritische ingesteldheid ............................................................................................... 38
Basiskennis over cognitieve vooringenomenheid ..................................................................... 38
4.1.3 Veelvoorkomende denkfouten ..................................................................................... 38
• Meer geloof hechten aan verhalen dan aan statistieken ................................................. 38
Meer geloof hechten aan verhalen dan aan statistieken = narratieve vertekening (D.
Kahneman) ................................................................................................................................ 38
Vooral naar bevestiging zoeken= bevestigingsbias ................................................................... 38
Weinig rekening houden met de rol van kans en toeval in het optreden van gebeurtenissen 39
Onze wereld onvolledig of foutief waarnemen......................................................................... 39
De neiging hebben tot oversimplificatie vd werkelijkheid: beschikbaarheidsbasis .................. 39
Ons geheugen is erg feilbaar ..................................................................................................... 39
te veel vertrouwen hebben in ons eigen oordeel ..................................................................... 39
4.1.4 Leren kritisch nadenken ................................................................................................ 40
4.2 Evidence- based handelen..................................................................................................... 40
4.2.1 Over doeltreffendheid, doelmatigheid en efficiëntie ................................................... 40
Doeltreffendheid of effectiviteit (efficacy)................................................................................ 40
Doelmatigheid (effectiveness)................................................................................................... 41
Efficiëntie (efficiency) ................................................................................................................ 41
4.2.2 wat is evidence-based handelen? ................................................................................. 41
, 4.2.3 Evidence-based handelen is ook een attitude .............................................................. 42
4.2.4 Fasen van evidence-based handelen (globaal) ............................................................. 42
4.3 Kritisch nadenken over evidence-based handelen (globaal) ................................................ 43
4.3.1 Omgaan met kennis: de hiërarchie van wetenschappelijk bewijs ................................ 43
4.3.2 Relativiteit van de evidentiehiërarchie ......................................................................... 43
4.4 Evidence-based handelen in de LA ........................................................................................ 44
4.5 Synthese ................................................................................................................................ 44
5 Aanmelding en therapeutische relatievorming............................................................................. 46
5.1 Het eerste contact: de aanmelding ....................................................................................... 46
5.1.1 De aanmelding praktisch ............................................................................................... 46
5.1.2 een eerste beeld vd hulpvraag ...................................................................................... 46
5.1.3 Over wie, door wie en hoe wordt de hulpvraag gesteld? ............................................. 47
5.1.4 het plannen van de eerste bijeenkomst ........................................................................ 47
5.2 therapeutische relatievorming .............................................................................................. 47
5.2.1 aanvang van de therapeutische relatievorming............................................................ 47
5.2.2 Verdere ontwikkeling van de TR.................................................................................... 47
5.3 Synthese ................................................................................................................................ 48
6 Probleeminventarisatie: vragen, observeren en meten ............................................................... 48
6.1 Info verzamelen door middel van vragen ............................................................................. 48
6.1.1 Inhoud van het vraaggesprek ........................................................................................ 48
6.1.2 De vorm van de vragen.................................................................................................. 49
6.1.3 de manier waarop de vragen worden aangeboden ...................................................... 49
6.1.4 Wie beantwoordt de vragen?........................................................................................ 49
6.2 Observatie ............................................................................................................................. 50
6.2.1 Begripsomschrijving ...................................................................................................... 50
6.2.2 soorten observatiemethoden........................................................................................ 50
6.2.3 Observatiehulpmiddelen ............................................................................................... 51
6.2.4 zelf een observatieplan opstellen ................................................................................. 52
6.2.5 Factoren die het beeld van de observator kunnen beïnvloeden .................................. 53
6.3 Metingen ............................................................................................................................... 54
6.4 Kwaliteit van de verzamelde gegevens: betrouwbaarheid en validiteit ............................... 54
6.4.1 Betrouwbaarheid........................................................................................................... 54
6.4.2 Validiteit (geldigheid) .................................................................................................... 55
7 Probleemanalyse: casusconceptualisatie en gedragsanalyse ....................................................... 56
7.1 Casusconceptualisatie (probleemsamenhang/ holistische theorie) ..................................... 56
7.1.1 Wat is casusconceptualisatie? ....................................................................................... 57
