Uitbundige samenvatting H5, 8-9, 12 - Economie (C04O5A) Criminologische wetenschappen

HOOFDSTUK 5: SPELTHEORIE EN
MARKTWERKING
1 GEVANGENENDILEMMA

 Twee criminelen plegen overval waarbij geschoten wordt en mensen gewond geraken

 Er is voldoende bewijs dat de gebruikte wapens van hen zijn, maar niet dat zij de overval hebben gepleegd

 Ze worden apart gevangen gehouden en ondervraagd

 Mogelijke uitkomsten
o Beide ontkennen: elk 2 jaar gevangenis voor wapenbezit
o Beide bekennen: elk 8 jaar gevangenis voor gewapende overval
o De ene bekent, de andere niet
 1 jaar cel voor de bekenner, 10 jaar voor de ontkenner




Figure 1 De resultatenmatrix van het gevangenendilemma

 De resultatenmatrix toont:
o De spelers
o De strategieën
o Het resultaat (of pay-off)

 Het resultaat van een keuze hangt af van de keuze van de andere: sociale interactie
 Hier:
ongeacht wat gevangene 2 zal kiezen, gevangene 1 zal altijd bekennen
ongeacht wat gevangene 1 doet, zal gevangene 2 altijd bekennen
= DOMINANTE STRATEGIE
Ontkennen = gedomineerde strategie

1.1 DE BOUWSTENEN VAN SPELTHEORIE

 Speltheorie: proberen voorspellen hoe spelers zich zullen gedragen

 We veronderstellen dat:
o De spelers zich rationeel gedragen (eigenbelang nastreven)
 Hier: zo kort mogelijke gevangenisstraf
o De spelers de spelregels kennen
 Hier: ze kennen alle strategieën en de uitkomsten
o Het spel simultaan gespeeld wordt, ze weten dus niet wat de andere speler zal kiezen (<> sequentieel)
o Het spel eenmalig gespeeld wordt, one-shot (<> herhaald)
1

,1.2 HET EVENWICHT IN DOMINANTE STRATEGIEËN

 (ontkennen; ontkennen) geeft een gunstige uitkomst, maar is geen stabiel resultaat
o Verleiding is groot om de afspraak te breken

 Bekennen is voor beiden de dominante strategie, ontkennen een gedomineerde strategie
o Ongeacht wat speler 2 kiest, zal ‘bekennen’ steeds het beste resultaat geven voor speler 1 (idem voor keuze
speler 2)

 Rationele keuze leidt ertoe dat beide gevangenen bekennen en 8 jaar cel krijgen

 Evenwicht in dominante strategieën

 Verwachte uitkomst is niet ideaal en is in dit geval niet-coöperatief

 De coöperatieve uitkomst (= …) verwachten we niet: prikkel om de gemaakte afspraak te breken

 Conflict tussen individuele rationaliteit en de sociaal wenselijke uitkomst
o Het nastreven van individueel eigenbelang leidt niet noodzakelijk tot de beste maatschappelijke uitkomst!
o Probleem van coördinatie
o Sociale instituties om tot de coöperatieve uitkomst te komen

Bv. streven naar minder CO2 uitstoot

- inspanning eigen land maar ook inspanning op heel veel andere mensen/landen




2 COÖRDINATIESPELEN

2.1 HET NASH-EVENWICHT

 Nash-evenwicht: combinatie van strategieën waarbij geen enkele speler zijn strategie wenst te wijzigen, gegeven de
strategie van de andere spelers

 Gevangenendilemma: (bekennen; bekennen) is een Nash-evenwicht

 De combinatie van dominante strategieën is altijd een Nash-evenwicht
o Het omgekeerde geldt niet
o Soms meerdere Nash-evenwichten: verwachte uitkomst is onduidelijk (maar soms zijn bepaalde uitkomsten
meer aannemelijk)

2.2 THE BATTLE OF THE SEXES (BELANG VAN COÖRDINATIE)

 Avondje uit, meneer verkiest voetbal, mevrouw bioscoop

 Coördinatie is cruciaal (coördinatiespel):
o Beide gaan liever samen uit dan alleen
o Beste keuze hangt af van wat de andere kiest

 Geen dominante strategie, wel twee Nash-evenwichten
o Overleg is hier noodzakelijk
o Én zal helpen om een ‘slechte uitkomst’ te ontlopen (<> gevangenendilemma)
2

,  Simultaan of sequentieel spel leidt hier tot andere uitkomst




Figure 2 De resultatenmatrix voor 'the battle of the sexes'




 Uitkomst van het volgend coördinatiespel is makkelijk te voorspellen

 Ookal zijn er 2 Nash-evenwichten




 Chauffeurs moeten beslissen om links of rechts te rijden
 Resultatenmatrix volledig symmetrisch
 Twee Nash-evenwichten
o Zonder afspraken is coördinatie niet evident – er moet en tussenkomst zijn
o Zeer gemakkelijk om afspraken te maken




 Speltheorie werkt met eenvoudige, soms banale, voorbeelden
 Abstracte spelstructuur komt op grote schaal terug in economieën
o Bv. ontwikkeling ‘standaarden’ om goederen met elkaar compatibel te maken




 Indien > 1 Nash-evenwicht: welk Nash-evenwicht selecteren?
o Oorspronkelijke battle of the sexes: verdelingsprobleem
 Machtsfactoren, sociale normen, … zullen de uitkomst bepalen
o Sociale mechanismen opzetten voor selecteren Nash-evenwicht?

3

, 3 SPELTHEORIE EN MARKTWERKING

4 BINDENDE AFSPRAKEN, SOCIALE NORMEN EN OVERHEIDSINTERVENTIE

 Verwachte uitkomst is niet altijd de best mogelijke uitkomst
o Bv. gevangenendilemma

 Coördinatie is bovendien niet altijd evident
o Bv. battle of the sexes
o Structuur van het spel & spelregels zullen mee de uitkomst bepalen

 Kunnen goede afspraken dan coördinatieproblemen voorkomen?
o Soms wel: battle of the sexes
o Maar soms worden gemaakte afspraken niet altijd nageleefd: gevangenendilemma (de gemaakte afspraak
voldoet niet aan de kenmerken van een evenwicht)

 Herhaalde spelen leiden tot andere uitkomsten
o Makkelijker om afspraken te maken
o Langetermijnvoordelen van coörperatie
 Bv. gevangenendilemma als je dat 100x doet, gaan ze na een tijd eerder coöperatief handelen
 Omdat je elkaar zo vaak ziet (dus ook toepasselijk bij bedrijven enz)
 Vaste sociale interactie
o Vorming van sociale gedragsnormen
o Ouders, school, clubs, … dragen bij tot naleven van sociaal wenselijk gedrag

 Vaak zullen sociale normen echter niet/moeilijk ontstaan of worden ze moeilijk afgedwongen
o Bv. als normconform gedrag niet leidt tot een Nash-evenwicht
o Hoe groter en anoniemer de groep, hoe moeilijker: beurtrol kuisen op kot <> sluikstorten

 Als sociale normen niet spontaan ontstaan, of niet worden nageleefd, kan overheid optreden
o Economische agent met dwangmacht
o Kan strategieën opleggen of verbieden
o Kan de pay-offs veranderen
o Uitermate geschikt om coördinatieproblemen op te lossen

 Informele sociale instituties (normen en afspraken) en formele politieke instituties (overheid) kunnen dus leiden tot
meer efficiënte sociale uitkomsten




4