Psychologische Gespreksvoering & Interactionele
Vaardigheden VUB 2022-23
Dit is een samenvatting gemaakt voor het vak Psychologische Gespreksvoering &
Interactionele vaardigheden gedoceerd door Prof. An Hooghe aan de VUB, de nieuwe
professor van dit vak sinds 2023. We hebben ons gebaseerd op de aangeboden slides,
zelfgemaakte nota s tijdens elke les en inzichten die tijdens het studeren naar voor zijn
gekomen. Verder zijn de hoofdstukken met de daarbijbehorende teksten in deze
samenvatting vervat. De werkcolleges die te kennen zijn kan je ook in deze samenvatting
terug vinden (WPO1, WPO2, WPO4/ WPO3 niet omdat deze een skills lab was). Bovendien
zijn we allebei van de eerste keer geslaagd met een mooie score.
Belangrijke elementen die kans hebben om gevraagd te worden of in het verleden gevraagd
werden worden doorheen deze samenvatting aangeduid met het ⚠ -symbool en T staat
voor therapeut en C voor cliënt.
Veel studeerplezier! 🍅
🍅 1
’
,Hoofdstuk 1: Basishouding 8
1. Gespreksvaardigheden 8
1.1 Vier elementen van een boodschap 8
1.2 Inhouds- en betrekkingsniveau 8
1.3 Interpreteren van een boodschap 9
1.3.1 Gebruik van vuistregels of heuristieken 9
1.3.2 Waarden en normen 9
1.4 Psycholoog/ hulpverlener 9
2. Grondhouding 10
2.1 Echtheid 10
2.1.1 Dubbele gelaagdheid van echtheid (zie tabel 2.1. HB pg. 36) 10
2.1.2 Transparantie 11
2.1.3 Vormen van onechtheid 11
2.2 Empathie 11
2.2.1 Expressievormen 12
2.3 Respect (onvoorwaardelijk) 12
⚠ 3. Zeven hoekstenen 12
3.1 Gelijkwaardigheid 12
3.2 Betrouwbaarheid 12
3.3 Niet in defensie gaan 13
3.4 Empowerment 13
3.5 Aansluiting zoeken 13
3.6 Stel je grenzen 13
3.7 Nice to know, need to know 13
Tekst 1: Een therapeutische relatie (Mia Leijssen) 14
Inleiding 14
1. Echtheid 14
1.1 Vormen van onechtheid 15
1.2 Vormen van echtheid 15
2. Empathie 16
2.1 Binnenkant 16
2.2 Buitenkant 17
2.3 Expressievormen van empathie 17
🍅 2
, 2.3.1 Inhoud van de reflectie 17
2.3.2 Vorm van reflecties 18
2.3.3 Andere uitingsvormen 18
3. Onvoorwaardelijk respect 19
3.1 Klimaatfactoren 19
3.2 Formeel-ethische aspecten 20
4. Besluit 21
Hoofdstuk 2: Klinische observaties en taal in therapie 22
1. Klinische observatie 22
1.1 Complexiteit van observeren 22
1.2 Oordeelsfouten 23
1.3 Observeren in begeleiding 26
1.4 Eigen perspectief verkennen, aandachtspunten 26
2. Zelfreflectie 27
2.1 Innerlijke gesprek van de therapeut 27
2.2 Belang van zelfreflectie 28
2.3 Innerlijke dialoog 28
2.4 Persoon van de hulpverlener 28
2.4.1 Mastertherapeut 28
2.4.2 Ontwikkelen van eigen stijl 29
3. De persoon van de therapeut 30
3.1 Ervaren zelf 30
3.2 Professionele zelf 30
Tekst 2: Het CER-model 31
1. Inleiding 31
2. Synthesis Model of Master Therapists from Around the World 31
3. Spiral of therapist s growth 32
4. CER-model 33
Tekst 3: Observation 34
Hoofdstuk 3: emoties hanteren in de gesprekskamer, overdracht en
tegenoverdracht 35
1. Emoties id gesprekskamer 35
1.1 Angst 36
🍅 3
’
, 1.2 Schuld en schaamte 37
1.3 Existentiële angst 38
1.4 Verdriet 38
1.4.1 Binnen een veilige context 38
1.4.2 Wat bij overspoeling? (Vb. paniek, eisen, extreem destructief) 38
1.5 Verlies en rouw 39
1.5.1 Watchful waiting 39
1.5.2 ⚠ Dual procesmodel (Stroebe and Schut, 2010) 41
1.5.3 Bij verlies, rouw en trauma 42
1.5.4 Sociale steun 42
1.5.5 Schrijfopdracht 43
1.6 Rol van eigenwaarde op gedrag 43
1.7 Crisis 44
Wat bij suïcidegedachten? 44
1.8 Kwaadheid - verdedigt en geeft kracht 45
1.9 Alexithymie (= afwezigheid van emoties) 46
1.10 Emoties onder woorden brengen 46
1.10.1 Onvrede in therapie? 46
2. Overdacht en tegenoverdracht 46
2.1 Def 46
2.2 Omgaan met tegenoverdracht 47
2.3 Soorten tegenoverdracht 47
2.4 Hoe tegenoverdracht communiceren? 47
2.4.1 Metacommunicatie 47
2.4.2 Metacommunicatie introduceren 48
2.4.3 Zelfonthulling 48
2.4.4 Gedragsmatige feedback geven 49
2.4.5 Confrontatie 49
2.4.6 Interpretatie 49
2.4.7 Verantwoordelijkheid nemen vr het eigen aandeel id interactie 50
2.4.8 Positieve intentie van therapie 50
2.4.9 Uitnodigen tot nieuwe interpersoonlijk gedrag 50
2.4.10 Terugkeren nr de C 51
🍅 4
Vaardigheden VUB 2022-23
Dit is een samenvatting gemaakt voor het vak Psychologische Gespreksvoering &
Interactionele vaardigheden gedoceerd door Prof. An Hooghe aan de VUB, de nieuwe
professor van dit vak sinds 2023. We hebben ons gebaseerd op de aangeboden slides,
zelfgemaakte nota s tijdens elke les en inzichten die tijdens het studeren naar voor zijn
gekomen. Verder zijn de hoofdstukken met de daarbijbehorende teksten in deze
samenvatting vervat. De werkcolleges die te kennen zijn kan je ook in deze samenvatting
terug vinden (WPO1, WPO2, WPO4/ WPO3 niet omdat deze een skills lab was). Bovendien
zijn we allebei van de eerste keer geslaagd met een mooie score.
Belangrijke elementen die kans hebben om gevraagd te worden of in het verleden gevraagd
werden worden doorheen deze samenvatting aangeduid met het ⚠ -symbool en T staat
voor therapeut en C voor cliënt.
Veel studeerplezier! 🍅
🍅 1
’
,Hoofdstuk 1: Basishouding 8
1. Gespreksvaardigheden 8
1.1 Vier elementen van een boodschap 8
1.2 Inhouds- en betrekkingsniveau 8
1.3 Interpreteren van een boodschap 9
1.3.1 Gebruik van vuistregels of heuristieken 9
1.3.2 Waarden en normen 9
1.4 Psycholoog/ hulpverlener 9
2. Grondhouding 10
2.1 Echtheid 10
2.1.1 Dubbele gelaagdheid van echtheid (zie tabel 2.1. HB pg. 36) 10
2.1.2 Transparantie 11
2.1.3 Vormen van onechtheid 11
2.2 Empathie 11
2.2.1 Expressievormen 12
2.3 Respect (onvoorwaardelijk) 12
⚠ 3. Zeven hoekstenen 12
3.1 Gelijkwaardigheid 12
3.2 Betrouwbaarheid 12
3.3 Niet in defensie gaan 13
3.4 Empowerment 13
3.5 Aansluiting zoeken 13
3.6 Stel je grenzen 13
3.7 Nice to know, need to know 13
Tekst 1: Een therapeutische relatie (Mia Leijssen) 14
Inleiding 14
1. Echtheid 14
1.1 Vormen van onechtheid 15
1.2 Vormen van echtheid 15
2. Empathie 16
2.1 Binnenkant 16
2.2 Buitenkant 17
2.3 Expressievormen van empathie 17
🍅 2
, 2.3.1 Inhoud van de reflectie 17
2.3.2 Vorm van reflecties 18
2.3.3 Andere uitingsvormen 18
3. Onvoorwaardelijk respect 19
3.1 Klimaatfactoren 19
3.2 Formeel-ethische aspecten 20
4. Besluit 21
Hoofdstuk 2: Klinische observaties en taal in therapie 22
1. Klinische observatie 22
1.1 Complexiteit van observeren 22
1.2 Oordeelsfouten 23
1.3 Observeren in begeleiding 26
1.4 Eigen perspectief verkennen, aandachtspunten 26
2. Zelfreflectie 27
2.1 Innerlijke gesprek van de therapeut 27
2.2 Belang van zelfreflectie 28
2.3 Innerlijke dialoog 28
2.4 Persoon van de hulpverlener 28
2.4.1 Mastertherapeut 28
2.4.2 Ontwikkelen van eigen stijl 29
3. De persoon van de therapeut 30
3.1 Ervaren zelf 30
3.2 Professionele zelf 30
Tekst 2: Het CER-model 31
1. Inleiding 31
2. Synthesis Model of Master Therapists from Around the World 31
3. Spiral of therapist s growth 32
4. CER-model 33
Tekst 3: Observation 34
Hoofdstuk 3: emoties hanteren in de gesprekskamer, overdracht en
tegenoverdracht 35
1. Emoties id gesprekskamer 35
1.1 Angst 36
🍅 3
’
, 1.2 Schuld en schaamte 37
1.3 Existentiële angst 38
1.4 Verdriet 38
1.4.1 Binnen een veilige context 38
1.4.2 Wat bij overspoeling? (Vb. paniek, eisen, extreem destructief) 38
1.5 Verlies en rouw 39
1.5.1 Watchful waiting 39
1.5.2 ⚠ Dual procesmodel (Stroebe and Schut, 2010) 41
1.5.3 Bij verlies, rouw en trauma 42
1.5.4 Sociale steun 42
1.5.5 Schrijfopdracht 43
1.6 Rol van eigenwaarde op gedrag 43
1.7 Crisis 44
Wat bij suïcidegedachten? 44
1.8 Kwaadheid - verdedigt en geeft kracht 45
1.9 Alexithymie (= afwezigheid van emoties) 46
1.10 Emoties onder woorden brengen 46
1.10.1 Onvrede in therapie? 46
2. Overdacht en tegenoverdracht 46
2.1 Def 46
2.2 Omgaan met tegenoverdracht 47
2.3 Soorten tegenoverdracht 47
2.4 Hoe tegenoverdracht communiceren? 47
2.4.1 Metacommunicatie 47
2.4.2 Metacommunicatie introduceren 48
2.4.3 Zelfonthulling 48
2.4.4 Gedragsmatige feedback geven 49
2.4.5 Confrontatie 49
2.4.6 Interpretatie 49
2.4.7 Verantwoordelijkheid nemen vr het eigen aandeel id interactie 50
2.4.8 Positieve intentie van therapie 50
2.4.9 Uitnodigen tot nieuwe interpersoonlijk gedrag 50
2.4.10 Terugkeren nr de C 51
🍅 4
