Vormen van bewustzijn
Prof. dr. G. Rossi
Bewustzijn is de ervaring van de hersenen van zowel interne als externe prikkels.
1) Kernvraag: Wat is de relatie tussen bewustzijn en andere mentale processen?
De hersenen werken op vele niveaus tegelijk, zowel bewuste als onbewuste: Bewustzijn kan
verschillende vormen aannemen, terwijl tegelijkertijd zich andere mentale processen afspelen waar
we ons niet bewust van zijn
▪ Bewustzijn is een proces dat een mentaal beeld creëert van onze wereld en wie we zijn
▪ Een persoon moet een ervaring hebben om van bewustzijn te kunnen spreken
▪ Bij bewustzijn in wakkere toestand heeft bewustzijn het moeilijk om verschillende taken
tegelijktijdig uit te voeren.
▪ Onze hersenen gaan op vele niveaus tegelijk werken
Cognitieve neurowetenschap
Verband tussen mentale processen en de hersenen wordt bestudeerd in cognitieve neurowetenschap
(een interdisciplinair wetenschapsgebied waar cognitief psychologen, neurowetenschappers,
computerwetenschappers en onderzoekers uit andere vakgebieden onderzoek doen)
▪ Ze zien de hersenen als een enorme krachtige biologische computer die met de neuronen in
staat is met het creëren van ons complexe universum van beelden en ervaringen die we als
ons bewustzijn beschouwen
8.1.1) Hoe kan bewustzijn bestudeerd worden?
▪ Technieken zoals EEG, MRI, fMRI en PET brengen in beeld wat er gebeurd in de
hersenstructuren tijdens bewuste verwerking
▪ Mentale rotatietaken(zie figuur) en inzoomen op details van mentale beelden (Kosslyn)
Door gebruik te maken van tekeningen deden Sheppard en Metzler een experiment over mentale
rotatie. Ze vroegen vrijwilligers om te beslissen of in een paar de twee figuren gelijk zijn. Als de twee
figuren gelijk zijn wil dat zeggen dat men het object in een andere positie toont. De hypothese was dat
1
, als in de hersenen het beeld effectief geroteerd wordt de mensen er langer over doen om te beslissen
of in een paar de beelden geroteerd zijn wanneer de draaihoek groter is.
Hetzelfde proces van bewust onze mentale beelden manipuleren vindt plaats bij wat Kosslyn het
inzoomen noemt. Hij vroeg proefpersonen om aan een object te denken en liet hun dan op dat object
inzoomen door naar details te vragen.
8.1.2) modellen van de bewuste en onbewuste geest
▪ Bewustzijn: Hersenprocessen waarvan we bewust zijn
▪ Niet-bewuste: Alle processen in de hersenen die buiten het bewustzijn omgaan (bv. hartslag,
ademen, controle interne organen)
Freuds verschillende bewustzijnsniveaus
Hij gebruikt de metafoor van de ijsberg. Volgens hem was het
bewustzijn een klein deel van alle niveaus die van belang zijn. Hij
sprak verder van een onderbewuste en een onbewust niveau.
Cognitief psychologen verwerken veel details van de theorie van
Freud maar ze herkennen nog altijd dat er nog steeds bewuste en
niet-bewuste processen zijn.
▪ Voorbewuste: Informatie die op dit moment niet in het bewustzijn aanwezig is, maar naar het
bewustzijn kan gebracht worden als er aandacht aangegeven wordt, dus beschikbaar is
Je zou kunnen zeggen dat dat herinneringen zijn die in de hersenen liggen opgeslagen tot je ze nodig
hebt. Dat voorbewust niveau is nog altijd redelijk toegankelijk.
▪ Onbewuste: ‘Doof’ niveau waar bepaalde informatie zonder wij er iets van merken wordt
opgeslagen en verwerkt
Het onbewuste bevat volgens Freud een groot deel van onze verlangens, emoties en herinneringen die
eigenlijk op bewust niveau een zekere angst zouden veroorzaken. Het is een soort blokkade die ervoor
zorgt dat die verboden verlangens of traumatische herinneringen niet naar boven komen.
Het onbewuste werkt ook samen met bewustzijn. Het gaat om taken die op de achtergrond worden
uitgevoerd.
2
Prof. dr. G. Rossi
Bewustzijn is de ervaring van de hersenen van zowel interne als externe prikkels.
1) Kernvraag: Wat is de relatie tussen bewustzijn en andere mentale processen?
De hersenen werken op vele niveaus tegelijk, zowel bewuste als onbewuste: Bewustzijn kan
verschillende vormen aannemen, terwijl tegelijkertijd zich andere mentale processen afspelen waar
we ons niet bewust van zijn
▪ Bewustzijn is een proces dat een mentaal beeld creëert van onze wereld en wie we zijn
▪ Een persoon moet een ervaring hebben om van bewustzijn te kunnen spreken
▪ Bij bewustzijn in wakkere toestand heeft bewustzijn het moeilijk om verschillende taken
tegelijktijdig uit te voeren.
▪ Onze hersenen gaan op vele niveaus tegelijk werken
Cognitieve neurowetenschap
Verband tussen mentale processen en de hersenen wordt bestudeerd in cognitieve neurowetenschap
(een interdisciplinair wetenschapsgebied waar cognitief psychologen, neurowetenschappers,
computerwetenschappers en onderzoekers uit andere vakgebieden onderzoek doen)
▪ Ze zien de hersenen als een enorme krachtige biologische computer die met de neuronen in
staat is met het creëren van ons complexe universum van beelden en ervaringen die we als
ons bewustzijn beschouwen
8.1.1) Hoe kan bewustzijn bestudeerd worden?
▪ Technieken zoals EEG, MRI, fMRI en PET brengen in beeld wat er gebeurd in de
hersenstructuren tijdens bewuste verwerking
▪ Mentale rotatietaken(zie figuur) en inzoomen op details van mentale beelden (Kosslyn)
Door gebruik te maken van tekeningen deden Sheppard en Metzler een experiment over mentale
rotatie. Ze vroegen vrijwilligers om te beslissen of in een paar de twee figuren gelijk zijn. Als de twee
figuren gelijk zijn wil dat zeggen dat men het object in een andere positie toont. De hypothese was dat
1
, als in de hersenen het beeld effectief geroteerd wordt de mensen er langer over doen om te beslissen
of in een paar de beelden geroteerd zijn wanneer de draaihoek groter is.
Hetzelfde proces van bewust onze mentale beelden manipuleren vindt plaats bij wat Kosslyn het
inzoomen noemt. Hij vroeg proefpersonen om aan een object te denken en liet hun dan op dat object
inzoomen door naar details te vragen.
8.1.2) modellen van de bewuste en onbewuste geest
▪ Bewustzijn: Hersenprocessen waarvan we bewust zijn
▪ Niet-bewuste: Alle processen in de hersenen die buiten het bewustzijn omgaan (bv. hartslag,
ademen, controle interne organen)
Freuds verschillende bewustzijnsniveaus
Hij gebruikt de metafoor van de ijsberg. Volgens hem was het
bewustzijn een klein deel van alle niveaus die van belang zijn. Hij
sprak verder van een onderbewuste en een onbewust niveau.
Cognitief psychologen verwerken veel details van de theorie van
Freud maar ze herkennen nog altijd dat er nog steeds bewuste en
niet-bewuste processen zijn.
▪ Voorbewuste: Informatie die op dit moment niet in het bewustzijn aanwezig is, maar naar het
bewustzijn kan gebracht worden als er aandacht aangegeven wordt, dus beschikbaar is
Je zou kunnen zeggen dat dat herinneringen zijn die in de hersenen liggen opgeslagen tot je ze nodig
hebt. Dat voorbewust niveau is nog altijd redelijk toegankelijk.
▪ Onbewuste: ‘Doof’ niveau waar bepaalde informatie zonder wij er iets van merken wordt
opgeslagen en verwerkt
Het onbewuste bevat volgens Freud een groot deel van onze verlangens, emoties en herinneringen die
eigenlijk op bewust niveau een zekere angst zouden veroorzaken. Het is een soort blokkade die ervoor
zorgt dat die verboden verlangens of traumatische herinneringen niet naar boven komen.
Het onbewuste werkt ook samen met bewustzijn. Het gaat om taken die op de achtergrond worden
uitgevoerd.
2
