Samenvatting 'Grondslagen van het (straf)recht' Thema 4

Grondslagen van het strafrecht
LES 3

THEMA 4: DE FORMELE RECHTSBRONNEN EN DE HIËRARCHIE DER
RECHTSNORMEN

Quote: “Niemand wordt geacht de wet niet te kennen” (iedereen moet de wet kennen)

ENKELE PRINCIPES:

1. Rechtsregel moet kenbaar zijn
2. De verschillende rechtsbronnen
3. Werking in de tijd
4. Werking in de ruimte



A. RECHTSREGEL MOET KENBAAR ZIJN
 De wet= het recht
 (Materiële) Wet is enige rechtsbron die publicatieverplichting heeft
 Geen rechtsdwaling mogelijk
 Uitzondering: onoverkomelijke dwaling wordt aanvaard

Daarom: normen moeten kenbaar zijn

 Publicatie: nuttig voor alle rechtsbronnen
 Kenbaar maken van rechtsbronnen= overheidstaak
 Officiële publicatie verplicht voor de materiële wet
 Belgisch Staatsblad
 Publicatieblad van de EU
 Bestuur memoriaal provincie
 Gemeentelijke website
- Officieuze publicatie
- Consolidatie: in originele wetteksten aanpassen (up to date maken). Wijzigingen in
oorspronkelijke tekst aanbrengen
 Overheid doet hieraan (databank waarin ze alle wetten gaan aanpassen)
- Coördinatie: niet alleen wijzigingen in oorspronkelijke tekst aanbrengen maar ook tekst gaan
herschikken, stukken tussenvoegen. Nummers plaatsen enz.. Verschillende wetten over
dezelfde thema’s worden samengebracht in een nieuwe tekst.
 Kan alleen de wetgever een wet herschikken
- Codificatie: niet alleen wijzigen, ordenen maar ook inhoudelijk wijzigingen toebrengen.
Logisch ordenen
 Alleen wetgever

Vb. Belgisch staatsblad, publicatieblad



B. HIËRARCHIE VAN DE FORMELE RECHTSBRONNEN
 Alle rechtsnormen zijn afdwingbaar en moeten nageleefd worden
 Veel instellingen die rechtsregels maken NADEEL:

,  Normenmaker kunnen elkaar tegenspreken daarom:
 Hiërarchie van de formele rechtsbronnen
1. Materiële wet (allerbelangrijkste bron)

(Vind je je antwoord in deze wet? Ben je er, anders zoek je verder)

2. Rechtspraak
3. Rechtsleer
4. Gewoonte
5. Algemene rechtsbeginselen
- Een norm die hoger staat in de hiërarchie kan een lagere norm wijzigen, opheffen of
tegenspreken.
- Een lagere norm kan een hogere norm enkel verder uitvoeren of concreet toepasselijk maken.
 Hiërarchie binnen de formele rechtsbronnen
 Rechtspraak (niet afdwingbaar)
Uitspraken van bepaalde rechters zijn belangrijker dan uitspraken van andere rechters.
(zie piramide).
 Materiële wet? (Afdwingbaar)
Als hoger norm iets gaat zeggen dat strijdig is met lagere norm is die afdwingbaar.




6. WERKING IN DE TIJD

Principe: Niet-retroactiviteit (=rechtsgevolgen creëren voor de toekomst en niet voor het
verleden).

 Rechtsnormen werken alleen naar de toekomst
 Wettelijk, niet grondwettelijk
 Uitzondering: de zachtere strafwet (wanneer een straf nog niet ingevoerd was op het moment
dat je de feiten pleegde).

SAMENGEVAT:

Niet-retroactiviteit is het principe in ons recht

à Maar daar kan van afgeweken worden bij wet

, à Maar niet voor het strafrecht

à Behalve indien de nieuwe wet milder is



- Begin: rechtsregels begint te werken vanaf de publicatie
o Belgisch Staatsblad: 10 dagen na publicatie, tenzij…(vele mogelijkheden)
o Publicatieblad van de Europese Unie: 20 dagen
o Bestuur memoriaal: 5 dagen
o Gemeentelijke website: 5 dagen
- Einde: wanneer eindigen gerechtsnormen? Nooit, tenzij
o Uitdrukkelijk tijdelijk (geld voor bepaalde periode) (vb. bij Gentse feesten over
ordehandhaving)
o Uitdrukkelijk opgeheven
o Stilzwijgend overruled (Vb. rechterkant van de weg rijden in nieuwe wet dus je wet dat
je aan de linkerkant rijdt wordt afgeschaft).



- Problemen: “overgangsrecht” (= eenzelfde toestand blijft doorlopen onder de gelding van 2 of
meer opeenvolgende rechtsnormen)

o Best: uitdrukkelijke overgangsbepalingen (= wet legt zelf uit hoe de nieuwe wet al dan
niet op alle of bepaalde huidige en toekomstige gevolgen van voortdurende
toestanden van toepassing is).

o Zoniet, enkele regels

 Nieuwste (lex posterior derogat anteriori) -> latere wet gaat voor op de oudere
wet

 Lex specialis derogat generali (specifieke wet gaat voor op algemene wet)

 “Eerbiedigende” (aanvullende regels) v. “onmiddellijke/exclusieve” werking
(dwingende regels) bij ‘lopende’ contracten

Vb. huurcontract tussen huurder en verhuurder. Komt overeen dat je kot mag
huren voor 3 jaar. Halverwege die drie jaar verandert het huurrecht.

 Wat doen we oude regels toepassen of nieuwe? Als nieuwe regels van dwingend recht zijn
dan passen we die nieuwe regel onmiddellijk toe. Maar als ze van aanvullend recht zijn dan
passen we de oude regels nog toe.



- De “drie data” van een wet

§ Niet: datum goedkeuring door Parlement

§ Wel:

• Afkondiging (ondertekening, voor identificatie): Koning ondertekent wet.
Datum waarmee we wet identificeren.

• Publicatie (tekst is definitief en vindbaar in Staatsblad)