Inhoud
1. algemene regelen ............................................................................................................................ 3
1.1. Handelsrecht en economisch recht ......................................................................................... 3
1.2. Daden van koophandel, handelaar, handelsvennootschap en handelszaak .......................... 3
1.2.1. Daden van koophandel.................................................................................................... 3
1.2.2. Handelaar ........................................................................................................................ 3
1.2.3. Handelsvennootschap ..................................................................................................... 4
1.2.4. Handelszaak ..................................................................................................................... 4
1.3. Onderneming........................................................................................................................... 4
1.4. Bronnen vaan handels- en economisch recht ......................................................................... 4
1.5. Algemene beginselen van economisch recht .......................................................................... 5
1.6. Algemene regelen die specifiek gelden voor handelaars ........................................................ 5
1.6.1. Bewijs in handelszaken .................................................................................................... 5
1.6.2. Opening van een zichtrekening ....................................................................................... 5
1.6.3. Bekendmaking van het huwelijkscontract ...................................................................... 5
1.7. Algemene regelen voor ondernemingen ................................................................................ 6
1.7.1. Algemene verplichtingen bij het begin van een handelsactiviteit .................................. 6
1.7.2. Betalingsachterstand handelsverbintenissen ................................................................. 7
1.7.3. Onbeslagbaarheid van de woning van de zelfstandige ondernemer .............................. 7
1.7.4. Rechtbank van koophandel ............................................................................................. 8
2. Enige handelsovereenkomsten ....................................................................................................... 9
2.1. Handelstussenpersonen en distributiecontracten .................................................................. 9
2.1.1. handelstussenpersonen .................................................................................................. 9
2.1.2. distributieovereenkomsten ........................................................................................... 10
2.2. Overeenkomsten m.b.t. de handelszaak ............................................................................... 11
2.2.1. Overdracht..................................................................................................................... 11
2.2.2. verpanding ..................................................................................................................... 11
2.3. Handelspand .......................................................................................................................... 11
2.4. Endossement van de factuur ................................................................................................. 12
2.5. Factoring ................................................................................................................................ 12
2.6. Leasing ................................................................................................................................... 12
3. Waardepapieren, betalingsverkeer en krediettransacties ............................................................ 14
3.1. waardepapieren .................................................................................................................... 14
3.2. Wisselbrief ............................................................................................................................. 14
3.2.1. Wisselrechtelijke terminologie ...................................................................................... 14
1
, 3.2.2. Abstract karakter van wisselbrieven ............................................................................. 14
3.2.3. Vorm en inhoud van wisselbrieven ............................................................................... 15
3.2.4. Endossement ................................................................................................................. 15
3.2.5. Verplichtingen van de trekker en van de betrokkene-acceptant.................................. 15
3.2.6. Betaling van wisselbrieven ............................................................................................ 15
3.3. Cheque................................................................................................................................... 16
3.4. Betalingsverkeer .................................................................................................................... 16
3.4.1. Verschillende betalingstechnieken................................................................................ 16
3.4.2. Verhouding schuldenaar-schuldeiser ............................................................................ 16
3.4.3. Bescherming betalingsdienstgebruikers ....................................................................... 17
3.5. Krediettransacties ................................................................................................................. 18
3.5.1. Lening ............................................................................................................................ 18
3.5.2. kredietopening .............................................................................................................. 18
3.5.3. Disconto ......................................................................................................................... 18
3.5.4. Documentair krediet ..................................................................................................... 19
3.5.5. Autonome bankgaranties .............................................................................................. 19
4. Einde van de handelsactiviteit....................................................................................................... 20
4.1. Inleiding ................................................................................................................................. 20
4.2. Opsporen van ondernemingen in moeilijkheden.................................................................. 20
4.3. Gerechtelijke reorganisatie ................................................................................................... 21
4.3.1. Toegang tot procedure .................................................................................................. 21
4.3.2. Gevolgen opening procedure ........................................................................................ 22
4.3.3. collectief akkoord .......................................................................................................... 23
4.3.4. Overdracht van onderneming ....................................................................................... 24
4.3.5. Buitenrechtelijk akkoord ............................................................................................... 24
4.4. Faillissement .......................................................................................................................... 24
4.4.1. definitie.......................................................................................................................... 24
4.4.2. Voorwaarden ................................................................................................................. 25
4.4.3. vormen .......................................................................................................................... 25
4.4.4. Organisatie van het faillissement .................................................................................. 25
4.4.5. Verdachte periode en faillissementspauliana ............................................................... 26
4.4.6. Gevolgen van het faillissement voor de schuldenaar ................................................... 27
4.4.7. Gevolgen van het faillissement voor de schuldeisers ................................................... 28
4.4.8. Samenstelling van actief en passief............................................................................... 28
4.4.9. Afwikkeling van het faillissement .................................................................................. 29
4.4.10. Verschoonbaarheid – echtgenoten - borgen ................................................................ 29
2
,Inleiding tot het handelsrecht
1. algemene regelen
1.1. Handelsrecht en economisch recht
Het handelsrecht dekt de rechtsregelen die van toepassing zijn op commerciële verrichtingen en op
handelaars, het is een aanvulling van het burgerlijk recht. Het is de tak van het gemeenschappelijk
privaatrecht die specifieke regelen behelst van toepassing op de handelaars.
Het economisch recht omvat regelen van zowel publiek recht als privaatrecht die er toe strekken de
economische activiteit te organiseren met het oog op het verwezenlijken van een economische
ordening en van een economisch sturingsbeleid. Ordening zal veelal op basis van privaatrechtelijke
regelingen gebeuren, terwijl sturing veelal een beroep doet op publiekrechtelijke regelingen. De
toepassing van regelen van economisch recht wordt niet verbonden aan het begrip ‘handelaar’, maar
aan het begrip ‘onderneming’, dat een ruimer begrip is.
1.2. Daden van koophandel, handelaar, handelsvennootschap en handelszaak
1.2.1. Daden van koophandel
De opgesomde daden in art.2 W.Kh. worden ‘objectieve daden van koophandel’ genoemd. Daarnaast
zijn er nog ‘subjectieve daden van koophandel’: deze daden ontlenen hun handelskarakter aan de
hoedanigheid van de persoon die ze stelt. Wie handelaar is, verricht ook andere daden dan door de
wet als ‘daden van koophandel’ aangeduide handelingen (vb. p2).
Heel wat economische activiteiten vallen niet onder de omschrijving ‘daden van koophandel’:
- Landbouwactiviteiten
- Vrije beroepen
- Zuivere ambachtsbedrijvigheid (waarbij geen levering van koopwaar plaatsheeft)
- Delfstoffennijverheid (wanneer er geen bewerking van de gewonnen grondstof plaatsvindt)
- Het opvangen van kinderen door onafhankelijke en zelfstandige onthaalouders
Economische activiteiten kunnen om 2 redenen buiten de toepassingssfeer van het handelsrecht
vallen: omdat ze niet voorkomen in de lijst der objectieve daden van koophandel of omdat ze niet
met winstoogmerk worden verricht. (Vb. p3)
Vaak wordt geargumenteerd dat de overheid niet als handelaar kan worden beschouwd wanneer ze
optreedt in het raam van de openbare dienstverlening, omdat het nastreven van winst niet
verzoenbaar is met het algemeen belang. Wanneer de wet niets regelt, zal het overheidsbedrijf om
de zo-even genoemde reden doorgaans niet als handelaar beschouwd worden.
1.2.2. Handelaar
Handelaar is hij die (zij het aanvullend) zijn beroep maakt van het verrichten van daden van
koophandel. Beroep doelt op een duurzame activiteit die zelfstandig (niet in dienstverband) wordt
ontwikkeld met het oogmerk winst te behalen.
Ook wie als nevenberoep handel drijft is koopman. Is het verrichten van daden van koophandel
slechts bijkomstig of ondergeschikt aan de hoofdbedrijvigheid die geen handelsactiviteit is, dan
wordt degene die deze daden stelt, in regel geen koopman. Op deze regel bestaan 2 uitzonderingen:
ambachtsbedrijven en bedrijven die grondstoffen verwerken.
3
, 1.2.3. Handelsvennootschap
Handelsvennootschappen hebben het stellen van daden van koophandel tot doel. Al hun
verrichtingen worden vermoed commercieel van aard te zijn; het winstoogmerk is inherent.
Tegenbewijs is niet mogelijk. Vennootschappen die het stellen van burgerlijke daden tot doel
hebben, zijn van burgerrechtelijke aard.
Bepalend voor het burgerlijke of commerciële karakter van een vennootschap is dus het statutaire
doel en iet de door de vennoten uitgeoefende activiteiten.
De vennootschap wordt handelaar vanaf de oprichting, ongeacht of zij haar handelsactiviteiten reeds
heeft aangevat. De fysieke persoon wordt pas handelaar als hij daadwerkelijk geregeld handelsdaden
verricht met winstoogmerk.
1.2.4. Handelszaak
Het begrip handelszaak staat nergens in de wet omschreven. In regel verstaat men eronder het
geheel van de middelen die gebruikt worden om een bedrijf te voeren en cliënteel aan te trekken en
te behouden.
In de rechtspraak wordt de handelszaak doorgaans als een onlichamelijk roerend goed beschouwd
dat onroerende goederen kan bevatten. De handelszaak vormt geen afgescheiden vermogen met
eigen actief en passief. Om de continuïteit te waarborgen, kan het dus van belang zijn de handelszaak
in een vennootschapsvorm onder te brengen.
Behoudens andersluidend beding is de koper van een handelszaak niet gehouden de schulden van de
verkoper te betalen; evenmin verwerft hij diens schuldvorderingen.
1.3. Onderneming
Het begrip is ruimer dan het begrip handelaar en omvat bijvoorbeeld ook ondernemingen uit de
landbouwsector en de vrije beroepen.
In de wet wordt een onderneming omschreven als “elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die op
duurzame wijze een economisch doel nastreeft, alsmede zijn verenigingen”.
Een onderneming is elke persoon die op duurzame wijze een economische activiteit, bestaande uit
het aanbieden van goederen of diensten op de markt, verricht. Het begrip ‘economische activiteit’
moet daarbij ruim geïnterpreteerd worden en omvat elke commerciële, industriële en financiële
activiteit. Vereist is dat de economische activiteit op duurzame wijze wordt verricht, binnen een
bepaalde structuur of organisatie en met regelmaat. Eenmalige handelingen volstaan niet om als
onderneming beschouwd te worden.
De rechtsvorm waarin de economische activiteit wordt verricht is niet van belang. Hetzelfde geldt
voor de vraag of er al dan niet winst wordt nagestreefd. Zo zijn verenigingen zonder winstoogmerk
die op duurzame wijze prestaties verrichten als onderneming te beschouwen, maar niet als
handelaar (is ook zo voor vrije beroepen).
1.4. Bronnen vaan handels- en economisch recht
Regelen voor handelaars vindt men in het Wetboek van Koophandel. Belangrijk is dat ook andere
wets- en reglementaire regelen bepalingen regelen kunnen bevatten die specifiek gelden voor
handelaars.
4
1. algemene regelen ............................................................................................................................ 3
1.1. Handelsrecht en economisch recht ......................................................................................... 3
1.2. Daden van koophandel, handelaar, handelsvennootschap en handelszaak .......................... 3
1.2.1. Daden van koophandel.................................................................................................... 3
1.2.2. Handelaar ........................................................................................................................ 3
1.2.3. Handelsvennootschap ..................................................................................................... 4
1.2.4. Handelszaak ..................................................................................................................... 4
1.3. Onderneming........................................................................................................................... 4
1.4. Bronnen vaan handels- en economisch recht ......................................................................... 4
1.5. Algemene beginselen van economisch recht .......................................................................... 5
1.6. Algemene regelen die specifiek gelden voor handelaars ........................................................ 5
1.6.1. Bewijs in handelszaken .................................................................................................... 5
1.6.2. Opening van een zichtrekening ....................................................................................... 5
1.6.3. Bekendmaking van het huwelijkscontract ...................................................................... 5
1.7. Algemene regelen voor ondernemingen ................................................................................ 6
1.7.1. Algemene verplichtingen bij het begin van een handelsactiviteit .................................. 6
1.7.2. Betalingsachterstand handelsverbintenissen ................................................................. 7
1.7.3. Onbeslagbaarheid van de woning van de zelfstandige ondernemer .............................. 7
1.7.4. Rechtbank van koophandel ............................................................................................. 8
2. Enige handelsovereenkomsten ....................................................................................................... 9
2.1. Handelstussenpersonen en distributiecontracten .................................................................. 9
2.1.1. handelstussenpersonen .................................................................................................. 9
2.1.2. distributieovereenkomsten ........................................................................................... 10
2.2. Overeenkomsten m.b.t. de handelszaak ............................................................................... 11
2.2.1. Overdracht..................................................................................................................... 11
2.2.2. verpanding ..................................................................................................................... 11
2.3. Handelspand .......................................................................................................................... 11
2.4. Endossement van de factuur ................................................................................................. 12
2.5. Factoring ................................................................................................................................ 12
2.6. Leasing ................................................................................................................................... 12
3. Waardepapieren, betalingsverkeer en krediettransacties ............................................................ 14
3.1. waardepapieren .................................................................................................................... 14
3.2. Wisselbrief ............................................................................................................................. 14
3.2.1. Wisselrechtelijke terminologie ...................................................................................... 14
1
, 3.2.2. Abstract karakter van wisselbrieven ............................................................................. 14
3.2.3. Vorm en inhoud van wisselbrieven ............................................................................... 15
3.2.4. Endossement ................................................................................................................. 15
3.2.5. Verplichtingen van de trekker en van de betrokkene-acceptant.................................. 15
3.2.6. Betaling van wisselbrieven ............................................................................................ 15
3.3. Cheque................................................................................................................................... 16
3.4. Betalingsverkeer .................................................................................................................... 16
3.4.1. Verschillende betalingstechnieken................................................................................ 16
3.4.2. Verhouding schuldenaar-schuldeiser ............................................................................ 16
3.4.3. Bescherming betalingsdienstgebruikers ....................................................................... 17
3.5. Krediettransacties ................................................................................................................. 18
3.5.1. Lening ............................................................................................................................ 18
3.5.2. kredietopening .............................................................................................................. 18
3.5.3. Disconto ......................................................................................................................... 18
3.5.4. Documentair krediet ..................................................................................................... 19
3.5.5. Autonome bankgaranties .............................................................................................. 19
4. Einde van de handelsactiviteit....................................................................................................... 20
4.1. Inleiding ................................................................................................................................. 20
4.2. Opsporen van ondernemingen in moeilijkheden.................................................................. 20
4.3. Gerechtelijke reorganisatie ................................................................................................... 21
4.3.1. Toegang tot procedure .................................................................................................. 21
4.3.2. Gevolgen opening procedure ........................................................................................ 22
4.3.3. collectief akkoord .......................................................................................................... 23
4.3.4. Overdracht van onderneming ....................................................................................... 24
4.3.5. Buitenrechtelijk akkoord ............................................................................................... 24
4.4. Faillissement .......................................................................................................................... 24
4.4.1. definitie.......................................................................................................................... 24
4.4.2. Voorwaarden ................................................................................................................. 25
4.4.3. vormen .......................................................................................................................... 25
4.4.4. Organisatie van het faillissement .................................................................................. 25
4.4.5. Verdachte periode en faillissementspauliana ............................................................... 26
4.4.6. Gevolgen van het faillissement voor de schuldenaar ................................................... 27
4.4.7. Gevolgen van het faillissement voor de schuldeisers ................................................... 28
4.4.8. Samenstelling van actief en passief............................................................................... 28
4.4.9. Afwikkeling van het faillissement .................................................................................. 29
4.4.10. Verschoonbaarheid – echtgenoten - borgen ................................................................ 29
2
,Inleiding tot het handelsrecht
1. algemene regelen
1.1. Handelsrecht en economisch recht
Het handelsrecht dekt de rechtsregelen die van toepassing zijn op commerciële verrichtingen en op
handelaars, het is een aanvulling van het burgerlijk recht. Het is de tak van het gemeenschappelijk
privaatrecht die specifieke regelen behelst van toepassing op de handelaars.
Het economisch recht omvat regelen van zowel publiek recht als privaatrecht die er toe strekken de
economische activiteit te organiseren met het oog op het verwezenlijken van een economische
ordening en van een economisch sturingsbeleid. Ordening zal veelal op basis van privaatrechtelijke
regelingen gebeuren, terwijl sturing veelal een beroep doet op publiekrechtelijke regelingen. De
toepassing van regelen van economisch recht wordt niet verbonden aan het begrip ‘handelaar’, maar
aan het begrip ‘onderneming’, dat een ruimer begrip is.
1.2. Daden van koophandel, handelaar, handelsvennootschap en handelszaak
1.2.1. Daden van koophandel
De opgesomde daden in art.2 W.Kh. worden ‘objectieve daden van koophandel’ genoemd. Daarnaast
zijn er nog ‘subjectieve daden van koophandel’: deze daden ontlenen hun handelskarakter aan de
hoedanigheid van de persoon die ze stelt. Wie handelaar is, verricht ook andere daden dan door de
wet als ‘daden van koophandel’ aangeduide handelingen (vb. p2).
Heel wat economische activiteiten vallen niet onder de omschrijving ‘daden van koophandel’:
- Landbouwactiviteiten
- Vrije beroepen
- Zuivere ambachtsbedrijvigheid (waarbij geen levering van koopwaar plaatsheeft)
- Delfstoffennijverheid (wanneer er geen bewerking van de gewonnen grondstof plaatsvindt)
- Het opvangen van kinderen door onafhankelijke en zelfstandige onthaalouders
Economische activiteiten kunnen om 2 redenen buiten de toepassingssfeer van het handelsrecht
vallen: omdat ze niet voorkomen in de lijst der objectieve daden van koophandel of omdat ze niet
met winstoogmerk worden verricht. (Vb. p3)
Vaak wordt geargumenteerd dat de overheid niet als handelaar kan worden beschouwd wanneer ze
optreedt in het raam van de openbare dienstverlening, omdat het nastreven van winst niet
verzoenbaar is met het algemeen belang. Wanneer de wet niets regelt, zal het overheidsbedrijf om
de zo-even genoemde reden doorgaans niet als handelaar beschouwd worden.
1.2.2. Handelaar
Handelaar is hij die (zij het aanvullend) zijn beroep maakt van het verrichten van daden van
koophandel. Beroep doelt op een duurzame activiteit die zelfstandig (niet in dienstverband) wordt
ontwikkeld met het oogmerk winst te behalen.
Ook wie als nevenberoep handel drijft is koopman. Is het verrichten van daden van koophandel
slechts bijkomstig of ondergeschikt aan de hoofdbedrijvigheid die geen handelsactiviteit is, dan
wordt degene die deze daden stelt, in regel geen koopman. Op deze regel bestaan 2 uitzonderingen:
ambachtsbedrijven en bedrijven die grondstoffen verwerken.
3
, 1.2.3. Handelsvennootschap
Handelsvennootschappen hebben het stellen van daden van koophandel tot doel. Al hun
verrichtingen worden vermoed commercieel van aard te zijn; het winstoogmerk is inherent.
Tegenbewijs is niet mogelijk. Vennootschappen die het stellen van burgerlijke daden tot doel
hebben, zijn van burgerrechtelijke aard.
Bepalend voor het burgerlijke of commerciële karakter van een vennootschap is dus het statutaire
doel en iet de door de vennoten uitgeoefende activiteiten.
De vennootschap wordt handelaar vanaf de oprichting, ongeacht of zij haar handelsactiviteiten reeds
heeft aangevat. De fysieke persoon wordt pas handelaar als hij daadwerkelijk geregeld handelsdaden
verricht met winstoogmerk.
1.2.4. Handelszaak
Het begrip handelszaak staat nergens in de wet omschreven. In regel verstaat men eronder het
geheel van de middelen die gebruikt worden om een bedrijf te voeren en cliënteel aan te trekken en
te behouden.
In de rechtspraak wordt de handelszaak doorgaans als een onlichamelijk roerend goed beschouwd
dat onroerende goederen kan bevatten. De handelszaak vormt geen afgescheiden vermogen met
eigen actief en passief. Om de continuïteit te waarborgen, kan het dus van belang zijn de handelszaak
in een vennootschapsvorm onder te brengen.
Behoudens andersluidend beding is de koper van een handelszaak niet gehouden de schulden van de
verkoper te betalen; evenmin verwerft hij diens schuldvorderingen.
1.3. Onderneming
Het begrip is ruimer dan het begrip handelaar en omvat bijvoorbeeld ook ondernemingen uit de
landbouwsector en de vrije beroepen.
In de wet wordt een onderneming omschreven als “elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die op
duurzame wijze een economisch doel nastreeft, alsmede zijn verenigingen”.
Een onderneming is elke persoon die op duurzame wijze een economische activiteit, bestaande uit
het aanbieden van goederen of diensten op de markt, verricht. Het begrip ‘economische activiteit’
moet daarbij ruim geïnterpreteerd worden en omvat elke commerciële, industriële en financiële
activiteit. Vereist is dat de economische activiteit op duurzame wijze wordt verricht, binnen een
bepaalde structuur of organisatie en met regelmaat. Eenmalige handelingen volstaan niet om als
onderneming beschouwd te worden.
De rechtsvorm waarin de economische activiteit wordt verricht is niet van belang. Hetzelfde geldt
voor de vraag of er al dan niet winst wordt nagestreefd. Zo zijn verenigingen zonder winstoogmerk
die op duurzame wijze prestaties verrichten als onderneming te beschouwen, maar niet als
handelaar (is ook zo voor vrije beroepen).
1.4. Bronnen vaan handels- en economisch recht
Regelen voor handelaars vindt men in het Wetboek van Koophandel. Belangrijk is dat ook andere
wets- en reglementaire regelen bepalingen regelen kunnen bevatten die specifiek gelden voor
handelaars.
4
