Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
H1. Evolutionaire psychologie 1
1.1. Altruïsme en natuurlijke selectie 1
1.1.1. Natuurlijke selectie en gedrag 1
1.1.2. Altruïstisch gedrag 1
1.1.3. Inclusieve fitness en verwantschap 1
1.1.4. Wederzijds altruïsme 2
1.1.5. Groepsselectie 2
1.1.6. Coöperatie en competitie 2
1.2. Sexuele selectie en geslachtsverschillen in gedrag 3
1.2.1. Seksuele selectie en ouderlijke investering 3
1.2.2. Selectiecriteria 3
1.2.3. Hoorndrager en jaloezie 3
H2. Sociale brein - anderen begrijpen 4
2.1. Het lichaam lezen - spiegelnetwerk 4
2.2. Gedachten lezen - mentalisatienetwerk 5
2.2.1. Verschuivingen in perspectief van zelf naar anderen 5
2.2.2. Abstractie gedragspatronen 6
2.2.3. Spiegelen en mentaliseren 7
2.2.4. Spiegelen ≠ mentaliseren 7
2.2.5. Andere functies mentalizing system 7
2.3. Klinische toepassingen uitleggen 8
2.3.1. Autisme 8
2.3.2. Depressie 8
2.3.3. Psychopathie 8
2.4. Het sociale cerebellum 8
H3. Interactie: samenwerking en concurrentie 10
3.1. Hoe werkt een collectief? 10
3.1.1. Gemengde motieven 10
3.1.1.1. Sociale dilemma’s 10
3.1.2. Structuur van onderlinge afhankelijkheid 10
3.2. Voorbij direct eigenbelang: transformatie van situaties 11
3.2.1. Interpersoonlijke disposities 11
3.2.2. Verwachtingen over anderen hun gedrag 11
3.2.3. Sociale norm 12
3.3. Chikwadraattoets 12
H4. Agressie 13
4.1. Theorieën over agressie 13
4.1.1. Biologische benaderingen 13
4.1.2. Psychologische benaderingen 13
4.2. Persoonlijke en situationele variabelen 14
4.2.1. Individuele verschillen 14
4.2.2. Situationele verschillen 15
4.3. Agressie als maatschappelijk probleem 15
,Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
4.3.1. Intiem partnergeweld 15
4.3.2. Sexuele agressie 16
4.3.3. Pesten op school en op de werkplaats 16
4.4. Preventie en interventie 16
4.5. Psychopathie 17
4.5.1. Wat is psychopathie? 17
4.5.2. Theorieën over ontstaan 17
4.5.3. Klinische benaderingen 17
H5. Prosociaal gedrag 18
5.1. Helpen en altruïsme 18
5.1.1. Altruïsme vs egoïsme 18
5.2. Waarom we niet helpen 18
5.2.1. Bystander effect - Darley & Latané 18
5.3. Waarom we helpen 19
5.3.1. Kosten en baten van helpen 19
5.3.2. Groepen en identiteit 19
5.3.3. Sociale identiteit en bystander effect 19
5.4. Recente onderwerpen 20
5.4.1. Geweld en hulp 20
5.4.2. Gender en hulp 20
5.4.3. Langdurige hulp 20
5.5. Evolutie en neurowetenschap 20
H6. Aantrekking en hechte relaties 21
6.1. Belang van relaties 21
6.1.1. Psychisch en fysiek welzijn 21
6.1.2. Sociale steun 21
6.1.3. Sociale uitsluiting 22
6.1.4. Behoefte om erbij te horen 22
6.1.5. Hechting 22
6.2. Interpersoonlijke aantrekking 22
6.2.1. Wat mooi is, is goed 22
6.2.2. Fysieke aantrekking 23
6.2.3. Psychologische aantrekkingskracht 23
6.2.4. Kracht van de situatie 24
6.3. Romantische relaties 25
6.3.1. Liefde 25
6.3.2. Tevredenheid en stabiliteit 25
6.3.3. Relaties verbeteren 25
6.4. Algemene relatieprocessen 26
6.4.1. Soorten relaties 26
6.4.2. Openbaarmaking en responsiviteit 26
6.4.3. Beëindiging relatie 27
H7. Emoties 28
7.1. Theorieën van emotie 28
,Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
7.1.1. Sociaal - psychologische constructie 28
7.2. Functie v emoties 28
7.2.1. Evolutionaire oorsprong 28
7.2.2. Signaal systeem 29
7.3.3. Flexibiliteit in gedrag 29
7.3.4. Informatieverwerking 29
7.3.5. Regulatie en controle 29
7.3. Hoe worden emoties opgewekt en gedifferentieerd? 29
7.3.1. Schachter - Singer 29
7.3.2. Wundt’s 2 dimensions 30
7.3.3. Appraisal theory 30
7.4. Specifieke responspatronen 30
7.4.1. Motorische expressie 30
7.5. Interactie van emotie componenten 31
7.5.1. Proprioceptieve feedback 31
7.5.2. Gevolgen van emotieregulatie 31
Begrippenlijst 32
Samenvattende tabellen en mindmaps 43
Examenvragen 49
, Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
H1. Evolutionaire psychologie
Waarom helpen we elkaar?
-evolutie → hersenen groeien → samenwerken (helpen) → overleven als groep
1.1. Altruïsme en natuurlijke selectie
1.1.1. Natuurlijke selectie en gedrag
Evolutionaire psychologie
=onderzoekt evolutionaire oorsprong v gedrag en gevolgen voor huidige Ψ mechanismen
-ontw uit sociobiologie maar is geen onderdeel, wel een nieuw perspectief
Darwin oorsprong v soorten
-sommige soorten overleven en planten zich beter voort in bepaalde omgeving → selectie
→ betere conditie (=overdracht v genen vd volgende generatie)
→ betere aanpassing aan de omgeving
→ aanpassing aan fysieke structuur
→ aanpassing in gedrag (bijvoorbeeld emoties)
Wat zijn de grenzen v Darwin voor het verklaren vh helpen v anderen/altruïsme? demo
-wie zou je eerst helpen bij man overboord? je eigen kind of het kind van je buren?
→ je eigen, =natuurlijke selectie
-wie zou je het meest helpen? meest kinderlijke gezicht
1.1.2. Altruïstisch gedrag
=anderen helpen, hoewel dit schadelijk kan zijn voor hun eigen fitheid
-hoe dit te verklaren?
-Darwin: fitheid vh individu
-na 1960: fitheid vd groep en overdracht v genen naar volgende generatie
1.1.3. Inclusieve fitness en verwantschap
=betere conditie (vd volgende generatie) door familieleden te helpen
-genetische overlap
-ouders - kind: 50%
-kinderen: 50% (ouders v dezelfde herkomst)
-neven en nichten: 12,5% (grootouders v dezelfde oorsprong)
Hechting
-hechting kind - ouders om overlevingskansen te vergroten (bv bij vogels en zoogdieren)
-meer familieleden in moeilijkheden helpen ipv niet verwanten
-minder zorg van stiefouders dan van natuurlijke ouders, 100x meer kindermishandeling
-opbouwen ve sterke ouder-kind gehechtheid beschermt het kind in nood
-voor mensen is het ! omdat kinderen allemaal te vroeg geboren w, door grote
hersenen die heupen vd moeder moeten passeren
1
H1. Evolutionaire psychologie 1
1.1. Altruïsme en natuurlijke selectie 1
1.1.1. Natuurlijke selectie en gedrag 1
1.1.2. Altruïstisch gedrag 1
1.1.3. Inclusieve fitness en verwantschap 1
1.1.4. Wederzijds altruïsme 2
1.1.5. Groepsselectie 2
1.1.6. Coöperatie en competitie 2
1.2. Sexuele selectie en geslachtsverschillen in gedrag 3
1.2.1. Seksuele selectie en ouderlijke investering 3
1.2.2. Selectiecriteria 3
1.2.3. Hoorndrager en jaloezie 3
H2. Sociale brein - anderen begrijpen 4
2.1. Het lichaam lezen - spiegelnetwerk 4
2.2. Gedachten lezen - mentalisatienetwerk 5
2.2.1. Verschuivingen in perspectief van zelf naar anderen 5
2.2.2. Abstractie gedragspatronen 6
2.2.3. Spiegelen en mentaliseren 7
2.2.4. Spiegelen ≠ mentaliseren 7
2.2.5. Andere functies mentalizing system 7
2.3. Klinische toepassingen uitleggen 8
2.3.1. Autisme 8
2.3.2. Depressie 8
2.3.3. Psychopathie 8
2.4. Het sociale cerebellum 8
H3. Interactie: samenwerking en concurrentie 10
3.1. Hoe werkt een collectief? 10
3.1.1. Gemengde motieven 10
3.1.1.1. Sociale dilemma’s 10
3.1.2. Structuur van onderlinge afhankelijkheid 10
3.2. Voorbij direct eigenbelang: transformatie van situaties 11
3.2.1. Interpersoonlijke disposities 11
3.2.2. Verwachtingen over anderen hun gedrag 11
3.2.3. Sociale norm 12
3.3. Chikwadraattoets 12
H4. Agressie 13
4.1. Theorieën over agressie 13
4.1.1. Biologische benaderingen 13
4.1.2. Psychologische benaderingen 13
4.2. Persoonlijke en situationele variabelen 14
4.2.1. Individuele verschillen 14
4.2.2. Situationele verschillen 15
4.3. Agressie als maatschappelijk probleem 15
,Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
4.3.1. Intiem partnergeweld 15
4.3.2. Sexuele agressie 16
4.3.3. Pesten op school en op de werkplaats 16
4.4. Preventie en interventie 16
4.5. Psychopathie 17
4.5.1. Wat is psychopathie? 17
4.5.2. Theorieën over ontstaan 17
4.5.3. Klinische benaderingen 17
H5. Prosociaal gedrag 18
5.1. Helpen en altruïsme 18
5.1.1. Altruïsme vs egoïsme 18
5.2. Waarom we niet helpen 18
5.2.1. Bystander effect - Darley & Latané 18
5.3. Waarom we helpen 19
5.3.1. Kosten en baten van helpen 19
5.3.2. Groepen en identiteit 19
5.3.3. Sociale identiteit en bystander effect 19
5.4. Recente onderwerpen 20
5.4.1. Geweld en hulp 20
5.4.2. Gender en hulp 20
5.4.3. Langdurige hulp 20
5.5. Evolutie en neurowetenschap 20
H6. Aantrekking en hechte relaties 21
6.1. Belang van relaties 21
6.1.1. Psychisch en fysiek welzijn 21
6.1.2. Sociale steun 21
6.1.3. Sociale uitsluiting 22
6.1.4. Behoefte om erbij te horen 22
6.1.5. Hechting 22
6.2. Interpersoonlijke aantrekking 22
6.2.1. Wat mooi is, is goed 22
6.2.2. Fysieke aantrekking 23
6.2.3. Psychologische aantrekkingskracht 23
6.2.4. Kracht van de situatie 24
6.3. Romantische relaties 25
6.3.1. Liefde 25
6.3.2. Tevredenheid en stabiliteit 25
6.3.3. Relaties verbeteren 25
6.4. Algemene relatieprocessen 26
6.4.1. Soorten relaties 26
6.4.2. Openbaarmaking en responsiviteit 26
6.4.3. Beëindiging relatie 27
H7. Emoties 28
7.1. Theorieën van emotie 28
,Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
7.1.1. Sociaal - psychologische constructie 28
7.2. Functie v emoties 28
7.2.1. Evolutionaire oorsprong 28
7.2.2. Signaal systeem 29
7.3.3. Flexibiliteit in gedrag 29
7.3.4. Informatieverwerking 29
7.3.5. Regulatie en controle 29
7.3. Hoe worden emoties opgewekt en gedifferentieerd? 29
7.3.1. Schachter - Singer 29
7.3.2. Wundt’s 2 dimensions 30
7.3.3. Appraisal theory 30
7.4. Specifieke responspatronen 30
7.4.1. Motorische expressie 30
7.5. Interactie van emotie componenten 31
7.5.1. Proprioceptieve feedback 31
7.5.2. Gevolgen van emotieregulatie 31
Begrippenlijst 32
Samenvattende tabellen en mindmaps 43
Examenvragen 49
, Hanne Vogelaers Social psychology II: Relations 21-22
H1. Evolutionaire psychologie
Waarom helpen we elkaar?
-evolutie → hersenen groeien → samenwerken (helpen) → overleven als groep
1.1. Altruïsme en natuurlijke selectie
1.1.1. Natuurlijke selectie en gedrag
Evolutionaire psychologie
=onderzoekt evolutionaire oorsprong v gedrag en gevolgen voor huidige Ψ mechanismen
-ontw uit sociobiologie maar is geen onderdeel, wel een nieuw perspectief
Darwin oorsprong v soorten
-sommige soorten overleven en planten zich beter voort in bepaalde omgeving → selectie
→ betere conditie (=overdracht v genen vd volgende generatie)
→ betere aanpassing aan de omgeving
→ aanpassing aan fysieke structuur
→ aanpassing in gedrag (bijvoorbeeld emoties)
Wat zijn de grenzen v Darwin voor het verklaren vh helpen v anderen/altruïsme? demo
-wie zou je eerst helpen bij man overboord? je eigen kind of het kind van je buren?
→ je eigen, =natuurlijke selectie
-wie zou je het meest helpen? meest kinderlijke gezicht
1.1.2. Altruïstisch gedrag
=anderen helpen, hoewel dit schadelijk kan zijn voor hun eigen fitheid
-hoe dit te verklaren?
-Darwin: fitheid vh individu
-na 1960: fitheid vd groep en overdracht v genen naar volgende generatie
1.1.3. Inclusieve fitness en verwantschap
=betere conditie (vd volgende generatie) door familieleden te helpen
-genetische overlap
-ouders - kind: 50%
-kinderen: 50% (ouders v dezelfde herkomst)
-neven en nichten: 12,5% (grootouders v dezelfde oorsprong)
Hechting
-hechting kind - ouders om overlevingskansen te vergroten (bv bij vogels en zoogdieren)
-meer familieleden in moeilijkheden helpen ipv niet verwanten
-minder zorg van stiefouders dan van natuurlijke ouders, 100x meer kindermishandeling
-opbouwen ve sterke ouder-kind gehechtheid beschermt het kind in nood
-voor mensen is het ! omdat kinderen allemaal te vroeg geboren w, door grote
hersenen die heupen vd moeder moeten passeren
1
