Evidence-based kritisch handelen
1. INLEIDING .............................................................................................................................. 2
2. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK.................................................................................. 2
3. DIAGNOSTISCHE INSTRUMENTEN ...................................................................................... 20
3.1 Kennen ............................................................................................................................................ 21
3.2 Kiezen ............................................................................................................................................. 21
3.3 Gebruiken ....................................................................................................................................... 26
3.4 BRUCC-testotheek ........................................................................................................................... 33
4. EVIDENCE-BASED PRACTICES .............................................................................................. 33
5. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK CASUÏSTIEK VAN ARBEIDS- EN
ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: JOBCOACHING ............................................................................. 44
6. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK CASUÏSTIEK VAN KLINISCHE PSYCHOLOGIE .......... 46
7. EVIDENCE-BASED HANDELEN TOEGEPAST OP ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE51
8. TRANSDIAGNOSTISCHE BEHANDELINGEN.......................................................................... 56
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 1
, 1. Inleiding
Handelingsgerichte diagnostiek model
- Ontwikkeld binnen de (jeugd)hulpverlening
- Kan overal toegepast worden, in alle contexten en situaties
- Vergelijkbaar met modellen die gebruikt worden in de A&O-psychologie
- Leeg model dat moet ingevuld worden door content
Doel van diagnostiek: weten wat we gaan doen
- Zorgen dat er een bruikbaar advies is
- Dit doen we dmv een handelingsplan
Evidence-based hulpverlenen
- Er bestaan veel behandelmethoden
o Helaas werden er maar een paar onderzocht op effectiviteit
- Doel: kennis van effectieve behandelwijzen uit de klinische psychologie en
orthopedagogiek vergroten
2. Handelingsgerichte diagnostiek
2 definities van diagnostiek:
- Een zoeken naar zin of betekenis en/of naar wegen om tot (meer gedeelde) zin en
betekenis te geraken
o Een zoeken naar de aard van iemands verhouding tot zijn handelen, gericht
op herstel of bewerkstelligen van autonomie en het zoeken naar wegen van
openingen ter realisering van iemands eigen geschiedenis
- Een zoek- en beslissingsproces waarbij de diagnosticus problemen onderkent en
analyseert in dialoog met de cliënt en zijn omgeving
o De diagnosticus zoekt naar mogelijke verklaringen voor de problemen met als
doel het geven van een advies dat gericht is op het oplossen van die
problemen
o Het begin is de hulpvraag van de cliënt of de problemen door de cliënt of
diens omgeving gesignaleerd
Diagnostiek en de diagnosticus:
- Doel: gericht info verzamelen met als doel verantwoorde besluitvorming
- Diagnosticus verricht meerdere rollen:
o Expert gedragswetenschapper
o Partner in diagloog met cliënt (samenwerking)
o Verdediger van belangen van het kind (indien nodig)
- Dit wordt allemaal omvat onder praktijkwetenschapper
Kwaliteit en wetenschappelijkheid wordt bedreigd door:
- Geen systematische procedures en consistente werkwijze
- Meer gegevens worden verzameld dan noodzakelijk en info wordt niet benut
o Komt vaak door testbatterijen
o Testbatterij = set van instrumenten die je samenstelt om iets te testen
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 2
, o Sommigen gebruiken vastgelegde testbatterijen en denken niet kritisch na of
die info wel echt nodig is
o Er moet op maat van de cliënt gewerkt worden
- Hypothesen blijven impliciet en niet correct getoetst
- Beslissingscriteria worden niet geëxpliciteerd
o Vanaf wanneer spreekt met van een probleem?
o Bv.: men wil ADHD onderzoeken adhv het aantal keer wiebelen op een stoel
§ Vanaf welk aantal keer wiebelen spreekt met van ADHD?
- Diagnosticussen blijven vasthouden aan het 1ste idee en stellen steeds dezelfde
diagnoses
o Mensen maken heel snel oordeelsfouten
o Als psycholoog moet je dit overstijgen en de valkuilen zien
- Adviezen zijn niet bruikbaar, niet herkend en versplinterd
o Adviezen moet zo effectief mogelijk gemaakt worden
- Geen antwoord op de hulpvraag van de cliënt geven
o Belangrijk om de hulpvraag scherp te stellen in de intakefase
Beslis- en oordeelsfouten:
- 2 belangrijke onderdelen:
o Objectieve feiten
o Dingen die jouw overtuigingen bevestigen
- Overeenkomst tussen deze 2 onderdelen: wat je ziet
- Ideale situatie: 2 onderdelen liggen maximaal over elkaar
- Soorten oordeelsfouten:
o Belief perseverance = vasthouden aan de juistheid van jouw eigen mening
ondanks de aanwezigheid van info die dit ontkracht of weerlegt
o Confirmation bias = er wordt voornamelijk info gezocht of onthouden die
consistent is met de eigen visie
§ Alleen zoeken naar dingen die jouw overtuigingen bevestigen
o Primacy effect = info die het eerst wordt verkregen, die levendig is, emoties
oproept of mondeling werd verkregen zal meer doorwegen in keuzeprocessen
o Exessive data collection = info verzamelen die niet noodzakelijk relevant is
o Search for the exotic = zoeken naar het buitengewone
§ Dit resulteert in oa de neiging om de prevalentie van weinig
voorkomende problemen te overschatten
o Illusory correlation = het veronderstellen van verbanden die niet bestaan
o Overconfidence in own capability = het overschatten van de kwaliteit van
jouw eigen oordeelvermogen
§ Komt vaker voor bij ouderen omdat ze meer ervaring hebben
- Naarmate de problematiek ernstiger is, worden beslissingen irrationeler en wordt de
invloed van persoonlijke normen en waarden groter
Praktijkwetenschapper en wetenschappelijke diagnostiek:
- Diagnostiek methodologisch verantwoord pleegt via procesmodellen en formele
regels (ideaalmodellen)
- Gebaseerd op
o Empirische cyclus van de Groot
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 3
, o Regulatieve cyclus van Van Strien
- Hypothesen worden geformuleerd en getoetst
- Hypothesen zijn gebaseerd op wetenschappelijke theorieën (deductie) en sluiten aan
bij info over de cliënt (inductie)
- Wetenschappelijker naarmate men:
o Explicieter werkt met theorieën en verschillende theorieniveaus met elkaar in
verband brengt
o Weet waarom hij in bepaalde gevallen kiest voor welke theorie en niet voor
een andere
o De denkstappen vastlegt die hebben geleid tot het advies
o De waarde van de theorieën onderzoekt voor de problemen waar ze
betrekking op hebben en de effecten van de ingrepen
o De resultaten van eigen werk uitwisselt met collega’s
Uitgagnspunten van de handelingsgerichte diagnostiek:
- Doelgericht
o Diagnostiek is geen doel op zich maar een middel om de vraag van de cliënt te
beantwoorden
§ Verschillende vraagstellingen: onderkennende, verklarende of
adviesgerichte vraag
o Alleen info verzamelen die bijdraagt tot advisering
o Als …, dan … principe
§ Als ik deze info heb, dan kan ik een advies geven
§ Automatisme in het diagnostisch handelen
o Goed advies is een bruikbaar advies:
§ Vragen naar wenselijke oplossingen
• Advies op maat geven
§ Houdt rekening met spanningen tussen klasgroep en individu
• Cliënt leeft nooit geïsoleerd
• Cliënt heeft werkrelaties, partner, familie, kinderen,…
§ Attributies van problemen
• Zicht krijgen op hoe de cliënt kijkt naar zijn/haar problemen
• Interne of externe attributie?
§ Gericht op veranderbare kenmerken
• Je moet je niet focussen op dingen die je niet kan veranderen
- Transactioneel kader
o Problemen zijn niet alleen kenmerken van het kind
§ Omgeving bepaalt mee in hoeverre mogelijkheden tot ontwikkeling
komen
• Thuissituatie is enorm belangrijk voor kinderen
• Dat is de plaats waar kinderen het meest gestimuleerd worden
§ Problemen zijn afstemmingsproblemen
• Omgeving moet zich afstemmen op de problemen van het kind
o Hypothesen moeten ook gericht zijn op de afstemming tussen kind en ouder
o Niet alleen het kind maar ook de opvoedings- en onderwijsleersituatie wordt
onderzocht
o Onderzoek wordt best in de context uitgevoerd
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 4
1. INLEIDING .............................................................................................................................. 2
2. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK.................................................................................. 2
3. DIAGNOSTISCHE INSTRUMENTEN ...................................................................................... 20
3.1 Kennen ............................................................................................................................................ 21
3.2 Kiezen ............................................................................................................................................. 21
3.3 Gebruiken ....................................................................................................................................... 26
3.4 BRUCC-testotheek ........................................................................................................................... 33
4. EVIDENCE-BASED PRACTICES .............................................................................................. 33
5. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK CASUÏSTIEK VAN ARBEIDS- EN
ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: JOBCOACHING ............................................................................. 44
6. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK CASUÏSTIEK VAN KLINISCHE PSYCHOLOGIE .......... 46
7. EVIDENCE-BASED HANDELEN TOEGEPAST OP ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE51
8. TRANSDIAGNOSTISCHE BEHANDELINGEN.......................................................................... 56
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 1
, 1. Inleiding
Handelingsgerichte diagnostiek model
- Ontwikkeld binnen de (jeugd)hulpverlening
- Kan overal toegepast worden, in alle contexten en situaties
- Vergelijkbaar met modellen die gebruikt worden in de A&O-psychologie
- Leeg model dat moet ingevuld worden door content
Doel van diagnostiek: weten wat we gaan doen
- Zorgen dat er een bruikbaar advies is
- Dit doen we dmv een handelingsplan
Evidence-based hulpverlenen
- Er bestaan veel behandelmethoden
o Helaas werden er maar een paar onderzocht op effectiviteit
- Doel: kennis van effectieve behandelwijzen uit de klinische psychologie en
orthopedagogiek vergroten
2. Handelingsgerichte diagnostiek
2 definities van diagnostiek:
- Een zoeken naar zin of betekenis en/of naar wegen om tot (meer gedeelde) zin en
betekenis te geraken
o Een zoeken naar de aard van iemands verhouding tot zijn handelen, gericht
op herstel of bewerkstelligen van autonomie en het zoeken naar wegen van
openingen ter realisering van iemands eigen geschiedenis
- Een zoek- en beslissingsproces waarbij de diagnosticus problemen onderkent en
analyseert in dialoog met de cliënt en zijn omgeving
o De diagnosticus zoekt naar mogelijke verklaringen voor de problemen met als
doel het geven van een advies dat gericht is op het oplossen van die
problemen
o Het begin is de hulpvraag van de cliënt of de problemen door de cliënt of
diens omgeving gesignaleerd
Diagnostiek en de diagnosticus:
- Doel: gericht info verzamelen met als doel verantwoorde besluitvorming
- Diagnosticus verricht meerdere rollen:
o Expert gedragswetenschapper
o Partner in diagloog met cliënt (samenwerking)
o Verdediger van belangen van het kind (indien nodig)
- Dit wordt allemaal omvat onder praktijkwetenschapper
Kwaliteit en wetenschappelijkheid wordt bedreigd door:
- Geen systematische procedures en consistente werkwijze
- Meer gegevens worden verzameld dan noodzakelijk en info wordt niet benut
o Komt vaak door testbatterijen
o Testbatterij = set van instrumenten die je samenstelt om iets te testen
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 2
, o Sommigen gebruiken vastgelegde testbatterijen en denken niet kritisch na of
die info wel echt nodig is
o Er moet op maat van de cliënt gewerkt worden
- Hypothesen blijven impliciet en niet correct getoetst
- Beslissingscriteria worden niet geëxpliciteerd
o Vanaf wanneer spreekt met van een probleem?
o Bv.: men wil ADHD onderzoeken adhv het aantal keer wiebelen op een stoel
§ Vanaf welk aantal keer wiebelen spreekt met van ADHD?
- Diagnosticussen blijven vasthouden aan het 1ste idee en stellen steeds dezelfde
diagnoses
o Mensen maken heel snel oordeelsfouten
o Als psycholoog moet je dit overstijgen en de valkuilen zien
- Adviezen zijn niet bruikbaar, niet herkend en versplinterd
o Adviezen moet zo effectief mogelijk gemaakt worden
- Geen antwoord op de hulpvraag van de cliënt geven
o Belangrijk om de hulpvraag scherp te stellen in de intakefase
Beslis- en oordeelsfouten:
- 2 belangrijke onderdelen:
o Objectieve feiten
o Dingen die jouw overtuigingen bevestigen
- Overeenkomst tussen deze 2 onderdelen: wat je ziet
- Ideale situatie: 2 onderdelen liggen maximaal over elkaar
- Soorten oordeelsfouten:
o Belief perseverance = vasthouden aan de juistheid van jouw eigen mening
ondanks de aanwezigheid van info die dit ontkracht of weerlegt
o Confirmation bias = er wordt voornamelijk info gezocht of onthouden die
consistent is met de eigen visie
§ Alleen zoeken naar dingen die jouw overtuigingen bevestigen
o Primacy effect = info die het eerst wordt verkregen, die levendig is, emoties
oproept of mondeling werd verkregen zal meer doorwegen in keuzeprocessen
o Exessive data collection = info verzamelen die niet noodzakelijk relevant is
o Search for the exotic = zoeken naar het buitengewone
§ Dit resulteert in oa de neiging om de prevalentie van weinig
voorkomende problemen te overschatten
o Illusory correlation = het veronderstellen van verbanden die niet bestaan
o Overconfidence in own capability = het overschatten van de kwaliteit van
jouw eigen oordeelvermogen
§ Komt vaker voor bij ouderen omdat ze meer ervaring hebben
- Naarmate de problematiek ernstiger is, worden beslissingen irrationeler en wordt de
invloed van persoonlijke normen en waarden groter
Praktijkwetenschapper en wetenschappelijke diagnostiek:
- Diagnostiek methodologisch verantwoord pleegt via procesmodellen en formele
regels (ideaalmodellen)
- Gebaseerd op
o Empirische cyclus van de Groot
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 3
, o Regulatieve cyclus van Van Strien
- Hypothesen worden geformuleerd en getoetst
- Hypothesen zijn gebaseerd op wetenschappelijke theorieën (deductie) en sluiten aan
bij info over de cliënt (inductie)
- Wetenschappelijker naarmate men:
o Explicieter werkt met theorieën en verschillende theorieniveaus met elkaar in
verband brengt
o Weet waarom hij in bepaalde gevallen kiest voor welke theorie en niet voor
een andere
o De denkstappen vastlegt die hebben geleid tot het advies
o De waarde van de theorieën onderzoekt voor de problemen waar ze
betrekking op hebben en de effecten van de ingrepen
o De resultaten van eigen werk uitwisselt met collega’s
Uitgagnspunten van de handelingsgerichte diagnostiek:
- Doelgericht
o Diagnostiek is geen doel op zich maar een middel om de vraag van de cliënt te
beantwoorden
§ Verschillende vraagstellingen: onderkennende, verklarende of
adviesgerichte vraag
o Alleen info verzamelen die bijdraagt tot advisering
o Als …, dan … principe
§ Als ik deze info heb, dan kan ik een advies geven
§ Automatisme in het diagnostisch handelen
o Goed advies is een bruikbaar advies:
§ Vragen naar wenselijke oplossingen
• Advies op maat geven
§ Houdt rekening met spanningen tussen klasgroep en individu
• Cliënt leeft nooit geïsoleerd
• Cliënt heeft werkrelaties, partner, familie, kinderen,…
§ Attributies van problemen
• Zicht krijgen op hoe de cliënt kijkt naar zijn/haar problemen
• Interne of externe attributie?
§ Gericht op veranderbare kenmerken
• Je moet je niet focussen op dingen die je niet kan veranderen
- Transactioneel kader
o Problemen zijn niet alleen kenmerken van het kind
§ Omgeving bepaalt mee in hoeverre mogelijkheden tot ontwikkeling
komen
• Thuissituatie is enorm belangrijk voor kinderen
• Dat is de plaats waar kinderen het meest gestimuleerd worden
§ Problemen zijn afstemmingsproblemen
• Omgeving moet zich afstemmen op de problemen van het kind
o Hypothesen moeten ook gericht zijn op de afstemming tussen kind en ouder
o Niet alleen het kind maar ook de opvoedings- en onderwijsleersituatie wordt
onderzocht
o Onderzoek wordt best in de context uitgevoerd
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Johan Vanderfaeillie en Jurgen Lemiere 4
