Organisatiekunde
2022 - OOW
------------------------
2023
UANTWERPEN
, Inhoud
Studietips en inhoud samenvatting ......................................................................................7
1.1. Hoe wordt geëvalueerd? ..........................................................................................7
1.2. Inhoud samenvatting ..............................................................................................7
Inleidend: opzet vak en boek ......................................................................................... 8
Hoofdstuk 1: het ontwerp van de organisatie: basisprincipes ................................................. 9
1. Inleiding ........................................................................................................ 9
2. De vijf coordinatiemechanismen .......................................................................... 9
3. De vijf onderdelen van de organisatie ................................................................ 11
1.3. De uitvoerende kern ............................................................................................. 11
1.4. De strategische top .............................................................................................. 11
1.5. Middenkader ...................................................................................................... 11
1.6. De technostructuur .............................................................................................. 12
1.7. De ondersteunende diensten ................................................................................... 12
4. Functioneren van de organisatie ......................................................................... 13
5. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 14
Hoofdstuk 2: individuele posities ontwerpen .................................................................... 19
1. Taakspecialisatie ............................................................................................ 19
1.1. Horizontale taakspecialisatie .................................................................................. 19
1.2. Verticale taakspecialisatie ..................................................................................... 20
1.3. Taakverruiming ................................................................................................... 20
1.4. Taakspecialisatie per onderdeel van de organisatie ....................................................... 21
2. Gedragsformalisatie ......................................................................................... 21
1.1. Waarom gedrag formaliseren? ................................................................................. 21
1.2. Bureaucratische en organische structuren ................................................................... 22
1.3. Disfuncties van sterk geformaliseerde structuren .......................................................... 22
1.4. Formalisatie per onderdeel van de organisatie ............................................................. 22
3. Training en indoctrinatie .................................................................................. 23
1.1. Training ............................................................................................................ 23
1.2. Indoctrinatie ...................................................................................................... 23
1.3. Training en indoctrinatie per onderdeel van de organisatie .............................................. 23
1.4. Verbanden tussen de parameters voor het ontwerp van posities ........................................ 24
4. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 24
Hoofdstuk 3: de superstructuur ontwerpen ...................................................................... 31
2
, 1. Inleiding ....................................................................................................... 31
1.1. Groepering van eenheden ...................................................................................... 31
Basis voor groepering .................................................................................................. 32
Indelingscriteria ........................................................................................................ 32
Indeling naar functie .................................................................................................. 33
Indeling naar markt .................................................................................................... 33
Groepering in verschillende delen van de organisatie ........................................................... 34
1.2. Grootte van de eenheden....................................................................................... 34
Grootte van de eenheden en coordinatiemechanismen ......................................................... 34
Grootte van de eenheden per onderdeel ........................................................................... 35
2. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 36
Hoofdstuk 4: de superstructuur inrichten ........................................................................ 41
1. Planning – en controlesystemen .......................................................................... 41
1.1. Begrippen.......................................................................................................... 41
Controle van resultaten ............................................................................................... 41
Actieplanning ........................................................................................................... 42
Hierarchie van systemen voor actieplanning en resultaatscontrole ........................................... 42
Planning – en controle systemen per onderdeel van de organisatie ........................................... 43
2. Verbindingsmiddelen ....................................................................................... 43
1.1. Liaisonposities .................................................................................................... 44
1.2. Taakgroepen en vaste commissies ............................................................................ 44
1.3. Integratiemanagers .............................................................................................. 44
1.4. Matrixstructuren ................................................................................................. 44
1.5. Continuüm van verbindingsmiddelen ......................................................................... 45
1.6. Verbindingsmiddelen en de andere parameters ............................................................ 46
1.7. Verbindingsmiddelen per onderdeel van de organisatie ................................................... 46
3. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 47
Hoofdstuk 5: decentralisatie ontrafelen .......................................................................... 53
1. Inleiding ....................................................................................................... 53
2. Waarom decentraliseren? .................................................................................. 53
3. Wat houdt (de)centralisatie in?........................................................................... 53
1.1. Drie betekenissen van decentralisatie ........................................................................ 53
4. Verticale decentralisatie ................................................................................... 55
5. Horizontale decentralisatie ............................................................................... 56
1.1. Macht delegeren naar analisten ............................................................................... 56
1.2. Macht delegeren naar de experts ............................................................................. 57
3
, Informele macht die toegevoegd wordt aan een traditionele gezagsstructuur .............................. 57
Macht die versmolten is met het formele gezag .................................................................. 57
Macht bij operators .................................................................................................... 57
Macht delegeren naar alle werknemers ............................................................................ 57
6. Vijf vormen van decentralisatie ......................................................................... 58
7. Decentralisatie en andere parameters .................................................................. 58
8. Decentralisatie per onderdeel van de organisatie .................................................... 59
9. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 60
Hoofdstuk 6: het ontwerp afstemmen op de situatie ........................................................... 65
1. Twee visies op effectiviteit van organisaties .......................................................... 65
2. Leeftijd en omvang ......................................................................................... 65
3. Het technische systeem .................................................................................... 66
1.1. Stukproductie (= wordt gemaakt naar specificaties vd klant)(probl.oplossende org)................. 66
1.2. Massaproductie (= standaardartikelen) (prestatiegerichte organisatie) ................................ 66
1.3. Procesproductie (ononderbroken stroom van vloeistoffen)(probl.oplossende org) ................... 67
4. De omgeving .................................................................................................. 67
1.4. Een organisatietypologie voor de vier omgevingen ......................................................... 69
5. Macht ........................................................................................................... 69
6. Conclusie ...................................................................................................... 70
7. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 70
Casus: herhaling hfst 1-6 ............................................................................................. 76
1. Casus en vraag ............................................................................................... 76
2. Oplossing casus............................................................................................... 78
Hoofdstuk 7: Ontwerp als configuratie ............................................................................ 79
3. Meerkeuzevragen............................................................................................ 80
Hoofdstuk 8: de eenvoudige structuur............................................................................. 85
1. Beschrijving van de basisstructuur ...................................................................... 85
2. Omstandigheden van de eenvoudige structuur ....................................................... 85
3. Onderwerpen die verband houden met de eenvoudige structuur ................................ 86
4. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 86
Hoofdstuk 9: de machinebureaucratie ............................................................................. 91
1. Beschrijving van de basisstructuur ...................................................................... 91
1.1. Algemeen .......................................................................................................... 91
1.2. De uitvoerende kern ............................................................................................. 91
1.3. De bestuurlijke component ..................................................................................... 91
1.4. De strategische top .............................................................................................. 92
4
, 1.5. Strategie bepalen ................................................................................................ 92
2. Omstandigheden van de machinebureaucratie ....................................................... 92
3. Onderwerpen die verband houden met de machinebureaucratie ................................ 93
1.1. Menselijke problemen in de uitvoerende kern .............................................................. 93
1.2. Coördinatieproblemen in het leidinggevende centrum .................................................... 94
1.3. Aanpassingsproblemen in de strategische top ............................................................... 94
4. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 95
Hoofdstuk 10: de professionele bureaucratie .................................................................. 101
1. Beschrijving van de basisstructuur .................................................................... 101
1.1. Uitvoerende kern................................................................................................ 101
1.2. Het bureaucratisch karakter van de structuur ............................................................. 102
1.3. Het categorisatieproces: pigeon holing ..................................................................... 102
1.4. Bestuurlijke structuur .......................................................................................... 103
1.5. Strategiebepaling ............................................................................................... 103
2. Omstandigheden van de professionele bureucratie ................................................ 104
3. Onderwerpen die verband houden met de professionele bureaucratie ....................... 105
1.1. Coördinatieproblemen ......................................................................................... 105
1.2. Zeggenschapsproblematiek .................................................................................... 105
1.3. Innovatieproblemen ............................................................................................ 106
1.4. Reacties op stoornissen ........................................................................................ 106
4. Kansen en uitdagingen van de prof bureaucratie................................................... 107
5. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 107
Hoofdstuk 11: de divisiestructuur ................................................................................ 113
1. Beschrijving van de basisstructuur .................................................................... 113
1.1. Ontwerpparameters ............................................................................................ 113
1.2. Structuur van de divisies ....................................................................................... 114
1.3. Macht van de divisies en het hoofdkantoor ................................................................. 115
2. Omstandigheden van de divisiestructuur............................................................. 115
1.1. Diversiteit van de markten .................................................................................... 115
1.2. Het technische systeem ........................................................................................ 116
1.3. De omgeving ..................................................................................................... 116
1.4. Leeftijd en omvang ............................................................................................. 116
1.5. Macht ............................................................................................................. 117
3. Stadia bij de overgang naar de divisiestructuur .................................................... 117
De geintegreerde vorm ............................................................................................... 117
De bijproductvorm .................................................................................................... 117
5
, De verwante-productvorm ........................................................................................... 118
De conglomeraatvorm ................................................................................................ 118
4. Onderwerpen die verband houden met de divisiestructuur ..................................... 118
1.1. Economische voordelen van divisionalisatie ................................................................ 119
1.2. Sociale prestaties van het systeem voor resultaatscontrole ............................................. 119
1.3. Problemen van de machtsconcentratie ...................................................................... 119
1.4. Een structuur aan de rand van de afgrond .................................................................. 120
5. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 120
Hoofdstuk 12: de adhocratie ....................................................................................... 127
1. Beschrijving van de basisstructuur .................................................................... 127
1.1. De ontwerpparameters ......................................................................................... 127
1.2. De bestuurlijke component .................................................................................... 128
1.3. Strategievorming in de adhocratie ........................................................................... 129
1.4. Rol van de strategische top ................................................................................... 130
2. Omstandigheden van de adhocratie ................................................................... 130
1.1. De omgeving ..................................................................................................... 130
Turbulente krachten in de omgeving .............................................................................. 130
Frequente productverandering ..................................................................................... 131
1.2. Adhocratie en leeftijd .......................................................................................... 131
1.3. Adhocratie en technisch systeem ............................................................................ 131
1.4. Ahdocratie en mode ............................................................................................ 132
3. Onderwerpen die verband houden met de adhocratie ............................................ 132
4. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 136
5. Casus uit de les ............................................................................................ 141
Hoofdstuk 13: vijf en verder… ..................................................................................... 145
1. De vijf configuraties als 1 systeem .................................................................... 145
1.1. De configuraties als krachten ................................................................................. 145
1.2. Configuraties als zuivere vormen ............................................................................. 145
1.3. Configuraties als een systeem voor hybride vormen ...................................................... 145
1.4. Configuraties als systeem voor overgangen tussen structuren........................................... 146
2. Naar zes … en verder .................................................................................... 146
1. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 148
Voorbeeld examenvragen........................................................................................... 150
6
2022 - OOW
------------------------
2023
UANTWERPEN
, Inhoud
Studietips en inhoud samenvatting ......................................................................................7
1.1. Hoe wordt geëvalueerd? ..........................................................................................7
1.2. Inhoud samenvatting ..............................................................................................7
Inleidend: opzet vak en boek ......................................................................................... 8
Hoofdstuk 1: het ontwerp van de organisatie: basisprincipes ................................................. 9
1. Inleiding ........................................................................................................ 9
2. De vijf coordinatiemechanismen .......................................................................... 9
3. De vijf onderdelen van de organisatie ................................................................ 11
1.3. De uitvoerende kern ............................................................................................. 11
1.4. De strategische top .............................................................................................. 11
1.5. Middenkader ...................................................................................................... 11
1.6. De technostructuur .............................................................................................. 12
1.7. De ondersteunende diensten ................................................................................... 12
4. Functioneren van de organisatie ......................................................................... 13
5. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 14
Hoofdstuk 2: individuele posities ontwerpen .................................................................... 19
1. Taakspecialisatie ............................................................................................ 19
1.1. Horizontale taakspecialisatie .................................................................................. 19
1.2. Verticale taakspecialisatie ..................................................................................... 20
1.3. Taakverruiming ................................................................................................... 20
1.4. Taakspecialisatie per onderdeel van de organisatie ....................................................... 21
2. Gedragsformalisatie ......................................................................................... 21
1.1. Waarom gedrag formaliseren? ................................................................................. 21
1.2. Bureaucratische en organische structuren ................................................................... 22
1.3. Disfuncties van sterk geformaliseerde structuren .......................................................... 22
1.4. Formalisatie per onderdeel van de organisatie ............................................................. 22
3. Training en indoctrinatie .................................................................................. 23
1.1. Training ............................................................................................................ 23
1.2. Indoctrinatie ...................................................................................................... 23
1.3. Training en indoctrinatie per onderdeel van de organisatie .............................................. 23
1.4. Verbanden tussen de parameters voor het ontwerp van posities ........................................ 24
4. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 24
Hoofdstuk 3: de superstructuur ontwerpen ...................................................................... 31
2
, 1. Inleiding ....................................................................................................... 31
1.1. Groepering van eenheden ...................................................................................... 31
Basis voor groepering .................................................................................................. 32
Indelingscriteria ........................................................................................................ 32
Indeling naar functie .................................................................................................. 33
Indeling naar markt .................................................................................................... 33
Groepering in verschillende delen van de organisatie ........................................................... 34
1.2. Grootte van de eenheden....................................................................................... 34
Grootte van de eenheden en coordinatiemechanismen ......................................................... 34
Grootte van de eenheden per onderdeel ........................................................................... 35
2. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 36
Hoofdstuk 4: de superstructuur inrichten ........................................................................ 41
1. Planning – en controlesystemen .......................................................................... 41
1.1. Begrippen.......................................................................................................... 41
Controle van resultaten ............................................................................................... 41
Actieplanning ........................................................................................................... 42
Hierarchie van systemen voor actieplanning en resultaatscontrole ........................................... 42
Planning – en controle systemen per onderdeel van de organisatie ........................................... 43
2. Verbindingsmiddelen ....................................................................................... 43
1.1. Liaisonposities .................................................................................................... 44
1.2. Taakgroepen en vaste commissies ............................................................................ 44
1.3. Integratiemanagers .............................................................................................. 44
1.4. Matrixstructuren ................................................................................................. 44
1.5. Continuüm van verbindingsmiddelen ......................................................................... 45
1.6. Verbindingsmiddelen en de andere parameters ............................................................ 46
1.7. Verbindingsmiddelen per onderdeel van de organisatie ................................................... 46
3. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 47
Hoofdstuk 5: decentralisatie ontrafelen .......................................................................... 53
1. Inleiding ....................................................................................................... 53
2. Waarom decentraliseren? .................................................................................. 53
3. Wat houdt (de)centralisatie in?........................................................................... 53
1.1. Drie betekenissen van decentralisatie ........................................................................ 53
4. Verticale decentralisatie ................................................................................... 55
5. Horizontale decentralisatie ............................................................................... 56
1.1. Macht delegeren naar analisten ............................................................................... 56
1.2. Macht delegeren naar de experts ............................................................................. 57
3
, Informele macht die toegevoegd wordt aan een traditionele gezagsstructuur .............................. 57
Macht die versmolten is met het formele gezag .................................................................. 57
Macht bij operators .................................................................................................... 57
Macht delegeren naar alle werknemers ............................................................................ 57
6. Vijf vormen van decentralisatie ......................................................................... 58
7. Decentralisatie en andere parameters .................................................................. 58
8. Decentralisatie per onderdeel van de organisatie .................................................... 59
9. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 60
Hoofdstuk 6: het ontwerp afstemmen op de situatie ........................................................... 65
1. Twee visies op effectiviteit van organisaties .......................................................... 65
2. Leeftijd en omvang ......................................................................................... 65
3. Het technische systeem .................................................................................... 66
1.1. Stukproductie (= wordt gemaakt naar specificaties vd klant)(probl.oplossende org)................. 66
1.2. Massaproductie (= standaardartikelen) (prestatiegerichte organisatie) ................................ 66
1.3. Procesproductie (ononderbroken stroom van vloeistoffen)(probl.oplossende org) ................... 67
4. De omgeving .................................................................................................. 67
1.4. Een organisatietypologie voor de vier omgevingen ......................................................... 69
5. Macht ........................................................................................................... 69
6. Conclusie ...................................................................................................... 70
7. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 70
Casus: herhaling hfst 1-6 ............................................................................................. 76
1. Casus en vraag ............................................................................................... 76
2. Oplossing casus............................................................................................... 78
Hoofdstuk 7: Ontwerp als configuratie ............................................................................ 79
3. Meerkeuzevragen............................................................................................ 80
Hoofdstuk 8: de eenvoudige structuur............................................................................. 85
1. Beschrijving van de basisstructuur ...................................................................... 85
2. Omstandigheden van de eenvoudige structuur ....................................................... 85
3. Onderwerpen die verband houden met de eenvoudige structuur ................................ 86
4. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 86
Hoofdstuk 9: de machinebureaucratie ............................................................................. 91
1. Beschrijving van de basisstructuur ...................................................................... 91
1.1. Algemeen .......................................................................................................... 91
1.2. De uitvoerende kern ............................................................................................. 91
1.3. De bestuurlijke component ..................................................................................... 91
1.4. De strategische top .............................................................................................. 92
4
, 1.5. Strategie bepalen ................................................................................................ 92
2. Omstandigheden van de machinebureaucratie ....................................................... 92
3. Onderwerpen die verband houden met de machinebureaucratie ................................ 93
1.1. Menselijke problemen in de uitvoerende kern .............................................................. 93
1.2. Coördinatieproblemen in het leidinggevende centrum .................................................... 94
1.3. Aanpassingsproblemen in de strategische top ............................................................... 94
4. Meerkeuzevragen en casus ................................................................................ 95
Hoofdstuk 10: de professionele bureaucratie .................................................................. 101
1. Beschrijving van de basisstructuur .................................................................... 101
1.1. Uitvoerende kern................................................................................................ 101
1.2. Het bureaucratisch karakter van de structuur ............................................................. 102
1.3. Het categorisatieproces: pigeon holing ..................................................................... 102
1.4. Bestuurlijke structuur .......................................................................................... 103
1.5. Strategiebepaling ............................................................................................... 103
2. Omstandigheden van de professionele bureucratie ................................................ 104
3. Onderwerpen die verband houden met de professionele bureaucratie ....................... 105
1.1. Coördinatieproblemen ......................................................................................... 105
1.2. Zeggenschapsproblematiek .................................................................................... 105
1.3. Innovatieproblemen ............................................................................................ 106
1.4. Reacties op stoornissen ........................................................................................ 106
4. Kansen en uitdagingen van de prof bureaucratie................................................... 107
5. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 107
Hoofdstuk 11: de divisiestructuur ................................................................................ 113
1. Beschrijving van de basisstructuur .................................................................... 113
1.1. Ontwerpparameters ............................................................................................ 113
1.2. Structuur van de divisies ....................................................................................... 114
1.3. Macht van de divisies en het hoofdkantoor ................................................................. 115
2. Omstandigheden van de divisiestructuur............................................................. 115
1.1. Diversiteit van de markten .................................................................................... 115
1.2. Het technische systeem ........................................................................................ 116
1.3. De omgeving ..................................................................................................... 116
1.4. Leeftijd en omvang ............................................................................................. 116
1.5. Macht ............................................................................................................. 117
3. Stadia bij de overgang naar de divisiestructuur .................................................... 117
De geintegreerde vorm ............................................................................................... 117
De bijproductvorm .................................................................................................... 117
5
, De verwante-productvorm ........................................................................................... 118
De conglomeraatvorm ................................................................................................ 118
4. Onderwerpen die verband houden met de divisiestructuur ..................................... 118
1.1. Economische voordelen van divisionalisatie ................................................................ 119
1.2. Sociale prestaties van het systeem voor resultaatscontrole ............................................. 119
1.3. Problemen van de machtsconcentratie ...................................................................... 119
1.4. Een structuur aan de rand van de afgrond .................................................................. 120
5. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 120
Hoofdstuk 12: de adhocratie ....................................................................................... 127
1. Beschrijving van de basisstructuur .................................................................... 127
1.1. De ontwerpparameters ......................................................................................... 127
1.2. De bestuurlijke component .................................................................................... 128
1.3. Strategievorming in de adhocratie ........................................................................... 129
1.4. Rol van de strategische top ................................................................................... 130
2. Omstandigheden van de adhocratie ................................................................... 130
1.1. De omgeving ..................................................................................................... 130
Turbulente krachten in de omgeving .............................................................................. 130
Frequente productverandering ..................................................................................... 131
1.2. Adhocratie en leeftijd .......................................................................................... 131
1.3. Adhocratie en technisch systeem ............................................................................ 131
1.4. Ahdocratie en mode ............................................................................................ 132
3. Onderwerpen die verband houden met de adhocratie ............................................ 132
4. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 136
5. Casus uit de les ............................................................................................ 141
Hoofdstuk 13: vijf en verder… ..................................................................................... 145
1. De vijf configuraties als 1 systeem .................................................................... 145
1.1. De configuraties als krachten ................................................................................. 145
1.2. Configuraties als zuivere vormen ............................................................................. 145
1.3. Configuraties als een systeem voor hybride vormen ...................................................... 145
1.4. Configuraties als systeem voor overgangen tussen structuren........................................... 146
2. Naar zes … en verder .................................................................................... 146
1. Meerkeuzevragen en casus .............................................................................. 148
Voorbeeld examenvragen........................................................................................... 150
6
