Biologische psychologie: HT6: zicht
1. Het oog
1.1. De stimulus: licht
Licht
o Specifiek soort elektromagnetische
straling
o Ca. 380-760 nm = zichtbaar voor
mensen
o Hoe groter de golflengte, hoe lager de
frequentie (lichtsnelheid = constant)
infrarood & ultraviolet
Kleur
o Tint (bepaald dr golflengte)
o Intensiteit / helderheid = amplitude v/d golf
o Verzadiging (mate v zuiverheid golflengtes)
Fotonen = deeltjes
o Reizen ontzettend snel & ver
o dr veel obj volledig tegengehouden, anderen laten licht
deels/volledig door
o obj absorberen & weerkaatsen ook (bep golflengtes v) licht
o hebben zelf gn kleur/vorm
1.2. Anatomie v/h oog
1.2.1. Evolutie
*Darwin: complexiteit = bewezen
- “To suppose that the eye, with all its inimitable contrivances.... could have been
formed by natural selection, seems, I freely confess, absurd in the highest
possible degree”
- “Reason tells me, that if numerous gradations from a simple and imperfect eye to
one complex and perfect can be shown to exist.... and if such variations should be
useful to any animal.... then the difficulty of believing that a perfect and complex
eye could be formed by natural selection, should not be considered as subversive
of the theory.”
* Chlamydomonas rheinhartii (groene alg) & Euglena gracilis (protist, plant
noch dier): 800 - 1200 miljoen jaar geleden geëvolueerd
° hebben beide flagellum (=staartje) om zich voort te bewegen (teveel/te
weinig licht
dus kunnen voortbewegen)
° vertonen beide “phototaxis” zowel pos & neg
° oranje pigmentvlekken: schermen echte fotoreceptor af voor licht vanuit 1
richting
= primitieve voorloper oog
° basismechanismes vr transductie ≠ MAAR gelijken beide sterk op moleculen/
mechanismes die voorkomen in mensen
1.2.2. Macro-anatomie
3 paar oogspieren
retina & oogzenuw
* onderdelen v/h CZS
° bevat gn schwann-cellen = typerend vr myelinisatie perifeer zs
° wél astrocyten & oligodendrocyten
° kan nt regenereren! (beschadiging = blijvend)
° schede v/d optische zenuw = verlenging v/d subarachnoïdale ruimte
,* gn fotoreceptoren op optische schijf “optische zenuwhoofd” blinde vlek
* fovea: deel v/d retina met hoogste scherpte
1.3. De retina
1.3.1. Opbouw
* 3 cellagen
° fotoreceptoren (gn axonen) = vertaling licht
° bipolaire cellen (gn axonen) = doorgeefstation
° ganglioncellen (enige met axonen): actiepotentiaal genereren
ca. 1milj/retina vs 105milj fotoreceptoren verhouding ca 1/100
= 1 ganglion krijgt info v 100 fotoreceptoren
* dwars op deze lagen (laterale verbindingen): horizontale cellen & amacrine cellen
(gn
axonen)
* complexe bedrading: reeds belangrijke signaalverwerking thv retina
° bijzondere gevoeligheid vr randen/contouren objectidentificatie
° bijzondere gevoeligheid vr verandering evolutionair nut-prioriteit
* fotoreceptoren het ‘verst’ v/h inkomende licht licht moet dr de vezels v/d
oogzenuwen,
ganglioncellen en bipolaire cellen vooraleer de fotoreceptoren te bereiken
geeft verstoring, breking v/h licht
* voordelen:
° mogelijkheid om licht dat terugkaatst o/d achterkant v/h oog alsnog op te
vangen
° epithelium (dekweefsel) v/h oog = betrokken bij fagocytose & recyclage
v
‘versleten’ fotopigmenten v/d kegeltjes (anders ingewikkelde transport
infrastructuur)
° hoge metabole activiteit v/d fotoreceptoren voordelig v/d nabijheid
v/d
haarvaatjes v/d oogwand (voortdurend zuurstof nodig)
,
1. Het oog
1.1. De stimulus: licht
Licht
o Specifiek soort elektromagnetische
straling
o Ca. 380-760 nm = zichtbaar voor
mensen
o Hoe groter de golflengte, hoe lager de
frequentie (lichtsnelheid = constant)
infrarood & ultraviolet
Kleur
o Tint (bepaald dr golflengte)
o Intensiteit / helderheid = amplitude v/d golf
o Verzadiging (mate v zuiverheid golflengtes)
Fotonen = deeltjes
o Reizen ontzettend snel & ver
o dr veel obj volledig tegengehouden, anderen laten licht
deels/volledig door
o obj absorberen & weerkaatsen ook (bep golflengtes v) licht
o hebben zelf gn kleur/vorm
1.2. Anatomie v/h oog
1.2.1. Evolutie
*Darwin: complexiteit = bewezen
- “To suppose that the eye, with all its inimitable contrivances.... could have been
formed by natural selection, seems, I freely confess, absurd in the highest
possible degree”
- “Reason tells me, that if numerous gradations from a simple and imperfect eye to
one complex and perfect can be shown to exist.... and if such variations should be
useful to any animal.... then the difficulty of believing that a perfect and complex
eye could be formed by natural selection, should not be considered as subversive
of the theory.”
* Chlamydomonas rheinhartii (groene alg) & Euglena gracilis (protist, plant
noch dier): 800 - 1200 miljoen jaar geleden geëvolueerd
° hebben beide flagellum (=staartje) om zich voort te bewegen (teveel/te
weinig licht
dus kunnen voortbewegen)
° vertonen beide “phototaxis” zowel pos & neg
° oranje pigmentvlekken: schermen echte fotoreceptor af voor licht vanuit 1
richting
= primitieve voorloper oog
° basismechanismes vr transductie ≠ MAAR gelijken beide sterk op moleculen/
mechanismes die voorkomen in mensen
1.2.2. Macro-anatomie
3 paar oogspieren
retina & oogzenuw
* onderdelen v/h CZS
° bevat gn schwann-cellen = typerend vr myelinisatie perifeer zs
° wél astrocyten & oligodendrocyten
° kan nt regenereren! (beschadiging = blijvend)
° schede v/d optische zenuw = verlenging v/d subarachnoïdale ruimte
,* gn fotoreceptoren op optische schijf “optische zenuwhoofd” blinde vlek
* fovea: deel v/d retina met hoogste scherpte
1.3. De retina
1.3.1. Opbouw
* 3 cellagen
° fotoreceptoren (gn axonen) = vertaling licht
° bipolaire cellen (gn axonen) = doorgeefstation
° ganglioncellen (enige met axonen): actiepotentiaal genereren
ca. 1milj/retina vs 105milj fotoreceptoren verhouding ca 1/100
= 1 ganglion krijgt info v 100 fotoreceptoren
* dwars op deze lagen (laterale verbindingen): horizontale cellen & amacrine cellen
(gn
axonen)
* complexe bedrading: reeds belangrijke signaalverwerking thv retina
° bijzondere gevoeligheid vr randen/contouren objectidentificatie
° bijzondere gevoeligheid vr verandering evolutionair nut-prioriteit
* fotoreceptoren het ‘verst’ v/h inkomende licht licht moet dr de vezels v/d
oogzenuwen,
ganglioncellen en bipolaire cellen vooraleer de fotoreceptoren te bereiken
geeft verstoring, breking v/h licht
* voordelen:
° mogelijkheid om licht dat terugkaatst o/d achterkant v/h oog alsnog op te
vangen
° epithelium (dekweefsel) v/h oog = betrokken bij fagocytose & recyclage
v
‘versleten’ fotopigmenten v/d kegeltjes (anders ingewikkelde transport
infrastructuur)
° hoge metabole activiteit v/d fotoreceptoren voordelig v/d nabijheid
v/d
haarvaatjes v/d oogwand (voortdurend zuurstof nodig)
,
