1
INLEIDING
PSYCHOLOGIE
, 2
1. HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE _______________________________________ 4
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE? _____________________________________________________ 4
1.2 GESCHIEDENIS ____________________________________________________________ 5
1.2.1 BIOLOGISCH (NATURE) _____________________________________________________________ 5
1.2.2 PSYCHOLOGISCHE (COGNITIEVE) (NURTURE) ___________________________________________ 5
1.2.3 SOCIOCULTURELE (NURTURE) _______________________________________________________ 5
1.3 ONDERZOEKSMETHODEN ___________________________________________________ 6
1.3.1 BESCHRIJVEND ONDERZOEK: ________________________________________________________ 6
1.3.2 CORRELATIEONDERZOEK: ___________________________________________________________ 7
1.3.3 EXPERIMENTEEL ONDERZOEK _______________________________________________________ 8
2. HOOFDSTUK 2: HERSENEN EN ZENUWEN ____________________________________ 9
2.1 HERSENEN EN ZENUWSTELSEL _______________________________________________ 9
2.2 BOUWSTENEN VAN HET ZENUWSTELSEL _______________________________________ 9
2.2.1 NEURONEN ______________________________________________________________________ 9
2.2.2 WERKING ZENUWSTELSEL _________________________________________________________ 10
2.2.2.1 Centraal zenuwstelsel _________________________________________________________ 11
2.2.2.2 Perifere zenuwstelsel _________________________________________________________ 11
2.2.3 DE HERSENEN ___________________________________________________________________ 13
2 HOOFDSTUK: DE WAARNEMING __________________________________________ 14
3.1 GEWAARWORDING VS WAARNEMING __________________________________________ 14
3.2. WAARNEMING IS MEER DAN HET REGISTREREN VAN GEWAARWORDINGEN: __________ 14
3.3 HOE GAAN WE DINGEN HERKENNEN?____________________________________________ 15
3.3.1 BOTTOM-UP PROCESSEN __________________________________________________________ 15
1. Belang van de randen van de vorm________________________________________________ 16
2. Welke randen horen bij elkaar ___________________________________________________ 16
3. Groeperen volgens princiepe : gelijkheid, nabijheid, geslotenheid, goede voortzetting _ 16
4. Onderscheid figuur-achtergrond__________________________________________________ 17
5. Principes van patroonherkenning: templates zorgen er voor dat figuren herkend worden. ___ 17
6. Kenmerkenherkenning: veel voorwerpen worden gekenmerkt door een reeks van cilinders
(Marr) ___________________________________________________________________________ 18
3.3.2 TOP DOWN PROCESSEN___________________________________________________________ 18
1. Belang vd context _____________________________________________________________ 19
2. Omkeerbare figuren ___________________________________________________________ 19
3. Subjectieve contouren _________________________________________________________ 19
3.1.4 DIEPTE EN BEWEGING: ____________________________________________________________ 20
3.1.4.1 BINOCULAIRE DIEPTEAANWIJZING: ______________________________________________ 20
3.1.4.2 MONOCULAIRE DISPARITEIT ___________________________________________________ 20
3.1.4.3 DE WAARNEMING VAN BEWEGING______________________________________________ 21
4. HOOFDSTUK : POSITIEVE PSYCHOLOGIE ____________________________________ 22
4.1 WAT? __________________________________________________________________ 22
4.2 OP SCHAAL ______________________________________________________________ 22
4.3 VEEL KRITIEK ____________________________________________________________ 23
4.4 ARGUMENTEN PRO _______________________________________________________ 23
5. HOOFDSTUK: LEREN ____________________________________________________ 24
5.1 SITUERING ______________________________________________________________ 24
5.2 KLASSIEKE CONDITIONERING _______________________________________________ 24
, 3
5.2.1 KENMERKEN _________________________________________________________________ 25
5.2.1.1 Verwerving ______________________________________________________________ 25
5.2.1.2 Extinctie ________________________________________________________________ 25
5.2.1.3 Spontaan herstel _________________________________________________________ 25
5.2.2 PROBLEMEN MET KLASSIEKE CONDITIONERING _____________________________________ 26
5.2.3 KLASSIEKE CONDITIONERING BIJ MENSEN __________________________________________ 27
5.3 OPERANTE CONDITIONERING _______________________________________________ 28
5.3.1 2 BELANGRIJKE PRINCIEPES______________________________________________________ 28
5.3.1.1 PRINCIEPE VAN BEKRACHTIGING ____________________________________________ 28
5.3.1.2 PRINCIEPE VAN STRAF _____________________________________________________ 29
5.3.2 BEKRACHTIGING VS STRAF ______________________________________________________ 29
5.3.3 EFFECTIVITEIT VAN STRAF _______________________________________________________ 30
5.3.3.1 WELKE FACTOREN BEINVLOEDEN DE EFFECTIVITEIT _____________________________ 30
5.3.4 CONCLUSIE___________________________________________________________________ 30
5.3.5 OVERWEGINGEN ______________________________________________________________ 31
5.3.6 EFFECT VAN AANGELEERDE HULPELOOSHEID _______________________________________ 31
5.4 OBSERVEREND LEREN _____________________________________________________ 31
6. HOOFDSTUK: ONTHOUDEN EN VERGETEN __________________________________ 32
6.1 INLEIDING _______________________________________________________________ 32
6.1.1 3 EFFECTEN __________________________________________________________________ 32
6.1.2 GESCHIEDENIS ________________________________________________________________ 32
6.2 GEHEUGENMODEL VAN ATKINSON EN SHIFFRIN _______________________________ 34
6.2.1 SENSORISCHE GEHEUGENS ______________________________________________________ 35
6.2.2 KORT TERMIJN GEHEUGEN ______________________________________________________ 35
6.2.3 LANGE TERMIJN GEHEUGEN _____________________________________________________ 35
6.2.3.1 info oproepen uit ltg ______________________________________________________ 36
6.2.3.2 herinnering is reconstructie_________________________________________________ 37
6.2.3.3 organisatie schema’s ______________________________________________________ 37
6.2.3.4 verval in lth door interferentie ______________________________________________ 38
6.2.4 WAT HELPT ONS BIJ RECONSTRUEREN VAN DE HERINNERING __________________________ 38
6.2.4.1 distinctie als hulp bij het herinneren __________________________________________ 38
6.2.4.2 Geheugensteuntjes _______________________________________________________ 39
7. HOOFDSTUK: MOTIVATIE ________________________________________________ 40
7.1 INLEIDING _______________________________________________________________ 40
7.2 SOORTEN MOTIVATIE _____________________________________________________ 41
7.2.1 MOTIVATIE OP BASIS VAN BEHOEFTEN ____________________________________________ 41
7.2.1.1 motivatiehiërarchie van Maslow (1943) _______________________________________ 42
A) Werd al snel problematisch ___________________________________________________ 43
7.2.2 MOTIVATIE OP BASIS VAN DOELEN _______________________________________________ 44
7.2.2.1 Theorieën op basis van doelen maken ook mogelijk om rekening te houden met
toekomstperspectief (tijdsafstand: KT vs LT) _____________________________________________ 44
7.2.3 CONFLICTERENDE MOTIVATIES ___________________________________________________ 45
7.2.3.1 uitstelgedrag ____________________________________________________________ 46
, 4
SAMENVATTING INLEIDING PSYCHOLOGIE
1. HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE?
- niet evident
- Wetenschap : voldoende onderzoek en harde bewijzen
- waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die gedragsevidentie gebruikt
wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag
liggen.
- Psychologen proberen door systematische observatie van meetbare kenmerken
(het gedrag) inzicht te krijgen in de processen die niet rechtstreeks kunnen
worden geobserveerd (de interne processen).
- Verschil tussen gamma en beta wetenschappen
gamma beta
Psychologie vd maatschappij en Exacte wetenschappen gebasseerd op
gedrag zijn minder ‘exact’
Ruimte voor interpretatie - Natuurwetten
- Wiskundige modellering
- Formele logica
INLEIDING
PSYCHOLOGIE
, 2
1. HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE _______________________________________ 4
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE? _____________________________________________________ 4
1.2 GESCHIEDENIS ____________________________________________________________ 5
1.2.1 BIOLOGISCH (NATURE) _____________________________________________________________ 5
1.2.2 PSYCHOLOGISCHE (COGNITIEVE) (NURTURE) ___________________________________________ 5
1.2.3 SOCIOCULTURELE (NURTURE) _______________________________________________________ 5
1.3 ONDERZOEKSMETHODEN ___________________________________________________ 6
1.3.1 BESCHRIJVEND ONDERZOEK: ________________________________________________________ 6
1.3.2 CORRELATIEONDERZOEK: ___________________________________________________________ 7
1.3.3 EXPERIMENTEEL ONDERZOEK _______________________________________________________ 8
2. HOOFDSTUK 2: HERSENEN EN ZENUWEN ____________________________________ 9
2.1 HERSENEN EN ZENUWSTELSEL _______________________________________________ 9
2.2 BOUWSTENEN VAN HET ZENUWSTELSEL _______________________________________ 9
2.2.1 NEURONEN ______________________________________________________________________ 9
2.2.2 WERKING ZENUWSTELSEL _________________________________________________________ 10
2.2.2.1 Centraal zenuwstelsel _________________________________________________________ 11
2.2.2.2 Perifere zenuwstelsel _________________________________________________________ 11
2.2.3 DE HERSENEN ___________________________________________________________________ 13
2 HOOFDSTUK: DE WAARNEMING __________________________________________ 14
3.1 GEWAARWORDING VS WAARNEMING __________________________________________ 14
3.2. WAARNEMING IS MEER DAN HET REGISTREREN VAN GEWAARWORDINGEN: __________ 14
3.3 HOE GAAN WE DINGEN HERKENNEN?____________________________________________ 15
3.3.1 BOTTOM-UP PROCESSEN __________________________________________________________ 15
1. Belang van de randen van de vorm________________________________________________ 16
2. Welke randen horen bij elkaar ___________________________________________________ 16
3. Groeperen volgens princiepe : gelijkheid, nabijheid, geslotenheid, goede voortzetting _ 16
4. Onderscheid figuur-achtergrond__________________________________________________ 17
5. Principes van patroonherkenning: templates zorgen er voor dat figuren herkend worden. ___ 17
6. Kenmerkenherkenning: veel voorwerpen worden gekenmerkt door een reeks van cilinders
(Marr) ___________________________________________________________________________ 18
3.3.2 TOP DOWN PROCESSEN___________________________________________________________ 18
1. Belang vd context _____________________________________________________________ 19
2. Omkeerbare figuren ___________________________________________________________ 19
3. Subjectieve contouren _________________________________________________________ 19
3.1.4 DIEPTE EN BEWEGING: ____________________________________________________________ 20
3.1.4.1 BINOCULAIRE DIEPTEAANWIJZING: ______________________________________________ 20
3.1.4.2 MONOCULAIRE DISPARITEIT ___________________________________________________ 20
3.1.4.3 DE WAARNEMING VAN BEWEGING______________________________________________ 21
4. HOOFDSTUK : POSITIEVE PSYCHOLOGIE ____________________________________ 22
4.1 WAT? __________________________________________________________________ 22
4.2 OP SCHAAL ______________________________________________________________ 22
4.3 VEEL KRITIEK ____________________________________________________________ 23
4.4 ARGUMENTEN PRO _______________________________________________________ 23
5. HOOFDSTUK: LEREN ____________________________________________________ 24
5.1 SITUERING ______________________________________________________________ 24
5.2 KLASSIEKE CONDITIONERING _______________________________________________ 24
, 3
5.2.1 KENMERKEN _________________________________________________________________ 25
5.2.1.1 Verwerving ______________________________________________________________ 25
5.2.1.2 Extinctie ________________________________________________________________ 25
5.2.1.3 Spontaan herstel _________________________________________________________ 25
5.2.2 PROBLEMEN MET KLASSIEKE CONDITIONERING _____________________________________ 26
5.2.3 KLASSIEKE CONDITIONERING BIJ MENSEN __________________________________________ 27
5.3 OPERANTE CONDITIONERING _______________________________________________ 28
5.3.1 2 BELANGRIJKE PRINCIEPES______________________________________________________ 28
5.3.1.1 PRINCIEPE VAN BEKRACHTIGING ____________________________________________ 28
5.3.1.2 PRINCIEPE VAN STRAF _____________________________________________________ 29
5.3.2 BEKRACHTIGING VS STRAF ______________________________________________________ 29
5.3.3 EFFECTIVITEIT VAN STRAF _______________________________________________________ 30
5.3.3.1 WELKE FACTOREN BEINVLOEDEN DE EFFECTIVITEIT _____________________________ 30
5.3.4 CONCLUSIE___________________________________________________________________ 30
5.3.5 OVERWEGINGEN ______________________________________________________________ 31
5.3.6 EFFECT VAN AANGELEERDE HULPELOOSHEID _______________________________________ 31
5.4 OBSERVEREND LEREN _____________________________________________________ 31
6. HOOFDSTUK: ONTHOUDEN EN VERGETEN __________________________________ 32
6.1 INLEIDING _______________________________________________________________ 32
6.1.1 3 EFFECTEN __________________________________________________________________ 32
6.1.2 GESCHIEDENIS ________________________________________________________________ 32
6.2 GEHEUGENMODEL VAN ATKINSON EN SHIFFRIN _______________________________ 34
6.2.1 SENSORISCHE GEHEUGENS ______________________________________________________ 35
6.2.2 KORT TERMIJN GEHEUGEN ______________________________________________________ 35
6.2.3 LANGE TERMIJN GEHEUGEN _____________________________________________________ 35
6.2.3.1 info oproepen uit ltg ______________________________________________________ 36
6.2.3.2 herinnering is reconstructie_________________________________________________ 37
6.2.3.3 organisatie schema’s ______________________________________________________ 37
6.2.3.4 verval in lth door interferentie ______________________________________________ 38
6.2.4 WAT HELPT ONS BIJ RECONSTRUEREN VAN DE HERINNERING __________________________ 38
6.2.4.1 distinctie als hulp bij het herinneren __________________________________________ 38
6.2.4.2 Geheugensteuntjes _______________________________________________________ 39
7. HOOFDSTUK: MOTIVATIE ________________________________________________ 40
7.1 INLEIDING _______________________________________________________________ 40
7.2 SOORTEN MOTIVATIE _____________________________________________________ 41
7.2.1 MOTIVATIE OP BASIS VAN BEHOEFTEN ____________________________________________ 41
7.2.1.1 motivatiehiërarchie van Maslow (1943) _______________________________________ 42
A) Werd al snel problematisch ___________________________________________________ 43
7.2.2 MOTIVATIE OP BASIS VAN DOELEN _______________________________________________ 44
7.2.2.1 Theorieën op basis van doelen maken ook mogelijk om rekening te houden met
toekomstperspectief (tijdsafstand: KT vs LT) _____________________________________________ 44
7.2.3 CONFLICTERENDE MOTIVATIES ___________________________________________________ 45
7.2.3.1 uitstelgedrag ____________________________________________________________ 46
, 4
SAMENVATTING INLEIDING PSYCHOLOGIE
1. HOOFDSTUK 1: WAT IS PSYCHOLOGIE
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE?
- niet evident
- Wetenschap : voldoende onderzoek en harde bewijzen
- waarbij het gedrag bestudeerd wordt en waarbij die gedragsevidentie gebruikt
wordt om de interne processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag
liggen.
- Psychologen proberen door systematische observatie van meetbare kenmerken
(het gedrag) inzicht te krijgen in de processen die niet rechtstreeks kunnen
worden geobserveerd (de interne processen).
- Verschil tussen gamma en beta wetenschappen
gamma beta
Psychologie vd maatschappij en Exacte wetenschappen gebasseerd op
gedrag zijn minder ‘exact’
Ruimte voor interpretatie - Natuurwetten
- Wiskundige modellering
- Formele logica
