Samenvatting Taal en betekenis (009874) – Hermeneutiek

Samenvatting Taal & betekenis
6. Hermeneutiek
 Betekenis ligt nooit volledig vast  spanningsveld dat we aangevoeld hebben in de
analytische filosofie en dat ook hier aan de orde is gebracht bij bijvoorbeeld De Saussure
o Spanning longue – parole
 Tussen iets structureel/ systematisch en de praktijk die zich van de structuur
die zogenaamd vastligt niets aantrekt en door de pragmatiek van de taal de
structuur aanpast en doet evolueren  betekenis noch taal ligt ooit vast
 Spanningsveld dat hier in de continentale stromingen veel uitdrukkelijker gethematiseerd
wordt
o Taal wordt hier veel meer in verband gebracht met maatschappelijke praktijken
o 2e dimensie  komt veel minder aan bod in analytische traditie  politiek karakter
van taal


Martin Heidegger (1889-1976)

 Loslaten van de droom dat we objectieve criteria kunnen vastleggen voor betekenis
o Uit zich ook binnen de wetenschappen aan diversiteit aan benadering waarbij strikte
methode van de exacte wetenschappen niet geldt voor andere disciplines, in het
bijzonder niet voor de menswetenschappen  deze lenen zich niet tot eenzelfde
soort empirische/ systematische methode als bij andere wetenschappen
 Belangrijk onderscheid tussen verklaren & begrijpende aanpak
o Menswetenschappen: begrijpende aanpak, interpretatie speelt belangrijke rol 
interpretatie die altijd gekleurd is/ contextueel perspectivistisch is  associatie met
postmodernisme  we zitten gevangen in verschillende paradigma’s/ taalspelen
 Die paradigma’s of taalspelen kunnen betekenis onderling niet uitwisselen:
kritische dimensie is van belang
 Politiek – maatschappelijk kritisch
o Taal is niet onschuldig!!
o Postmodernisme wil deze kritische dimensie aanhalen

Heidegger als leerling van Husserl

 Dus ook leerling van fenomenologie; hij droeg Sein und Zeit op aan Husserl
o In de fenomenologie ligt de focus op oud probleem dat werd gesteld sinds de
klassieke filosofie & Aristoteles: op het zijn
o In de filo van Aristoteles is de meest algemene filosofie, dat aan de basis ligt van
alles: een reflectie over dit abstractie begrip, zijn, onderscheid sinds Aristoteles:
 Algemene begrip zijn
 Het meest algemene kenmerk van alles wat bestaat is het feit dat
het is
 De concrete manier waarop de dingen zijn in de werkelijkheid
 Wat Aristoteles de zijnden noemt
o Op dit onderscheid gaat Heidegger net als fenomenologie in algemeen door
 In fenomenologie
 Focus ligt op fenomenen, de dingen zoals ze aan ons verschijnen: de
zijnden  de vraag naar het zijn is dus niet echt een thema

1

, 
Bij Heidegger
 Het gaat nauwelijks in zijn werk Sein und Zeit over het ‘zijn’ zelf
 Het zijnde waarop de menselijke existentie betrekking heeft noemt
hij Dasein  het zijnde dat we zelf zijn en dat in de wereld is
 Leerling van Husserl
o Van 1918-1923 doceerde hij bij Husserl aan de Universiteit van Freiburg
o Volgde zijn leraar op
 Complex verhaal van Heidegger & Nazisme en wat dat betekende voor zijn leermeester
o In 1933: Heidegger wordt lid van NSDAP & rector van Universiteit van Freiburg
 In deze functie verbood Heidegger de toegang tot de universiteit aan zijn
Joodse leraar Husserl
 Vreselijke situatie voor Husserl: zijn filosofische leven werd in 1933
onmogelijk

Invloed van Husserl

 Laat zich bij Heidegger vooral zijn in reflecties over de tijd: de tijd die wetenschappelijk
begrepen wordt
o Het is een fictieve constructie want de ervaring van tijd voor de mensen is een
ervaring van een duur
 Dat fenomenen immanent beschreven moeten worden zien we bij Husserl
o Wordt hij Heidegger uitgewerkt mbt het thema wordt het menselijk bestaan
 Mensen zijn vooringenomen door het theoretisch perspectief op werkelijkheid
o Maar theorie is volgens hem geen goede toegang tot de werkelijkheid
o We moeten afstand nemen van die vooringenomenheid (fenomenologische
reductie/ epochè van Husserl)  dit door terug te keren naar het gewone leven
 Afstand nemen van vooroordeel door terug te keren naar gewone leven

Heidegger gaat verder dan Husserl

 Bij Husserl is er een nadruk op het zien, het zicht  zie uiteenzetting perspectief
 Bij Heidegger gaat dat over de gehele waarneming  hierdoor komt er bij hem een nadruk
te liggen om het praktische domein/ doen/ handelen/ acties/ werk
o In het gewone leven
 Praktische verhouding tov werkelijkheid
 Dingen treden op als gebruiksvoorwerpen/ tuigen
 Tuigen bestaan slechts in hun verwijzingssamenhang: hun zin &
betekenis is waarvoor ze worden gebruik
 Indien met fixeert op het tuig verliest men de natuurlijke relatie en
mislukt de praktische handeling
o Bv.: een hamer dient om een hamer in de muur te kloppen, als ik fixeer op
de hamer als ding  zoals dat gebeurt wanneer we een theoretische
verhouding hebben tov de dingen  dan kun je ervanuit gaan dat je op je
vingers zal kloppen, de nagel krom zal kloppen etc
 Wetenschappelijk perspectief = dergelijke fixatie
o Gaat door op Griekse filosofie
 Die volgens hem wel focust op het zijn
o Vs moderne filosofie
 Die bekritiseert hij
 Op het punt van haar, wat hij noemt, zijnsvergetelheid

2