Psychopathologie -en psychiatrie: semester 2
Kinder- en jeugdpsychiatrie
Inhoudstafel
DEEL 1: Inleiding …………………………………………………………………………………………..p.1
Het vakgebied van kinder- en jeugdpsychiatrie …………………………………..p.2
Historiek ……………………………………………………………………………………………..p.3
Classificatie …………………………………………………………………………………………p.3
DEEL 2: Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (NBOS) ………………………p.5
Normale ontwikkeling …………………………………………………………………………p.5
Autisme ………………………………………………………………………………………………p.7
ADHD ………………………………………………………………………………………………..p.11
Tics en Tourette ………………………………………………………………………………..p.16
DEEL 3: Angststoornissen …………………………………………………………………………..p.19
Normale ontwikkeling …………………………………………………………………..….p.19
Seperatieangststoornis …………………………………………………………………….p.20
Selectief Mutisme …………………………………………………………………………….p.21
DEEL 4: Trauma- en stressgerelateerde stoornissen ………………………………….p.23
Trauma …………………………………………………………………………………………….p.23
Hechtingsstoornissen ……………………………………………………………………….p.26
Kindermishandeling ………………………………………………………………………….p.32
DEEL 5: Gedragsstoornissen ………………………………………………………………………p.36
Normale ontwikkeling ………………………………………………………………………p.36
Gedragsstoornissen in DSM-5 …………………………………………………………..p.39
Oppositioneel-Opstandige Stoornis ………………………………………………….p.40
Periodiek explosieve stoornis …………………………………………………………..p.41
Normoverschrijdende gedragsstoornis …………………………………………….p.41
Het geweten …………………………………………………………………………………….p.42
DEEL 6: Overige (stemmingsstoornissen, eetstoornissen, OCD, psychose)..p.43
Psychose …………………………………………………………………………………………..p.43
Depressieve stemmingsstoornissen ………………………………………………….p.44
Bipolaire stemmingsstoornissen ……………………………………………………….p.45
Obsessief-compulsieve stoornis ……………………………………………………….p.45
Genderdysforie ………………………………………………………………………………..p.46
Persoonlijkheidsstoornissen …………………………………………………………….p.47
1
,Deel 1: Inleiding
Het vakgebied van kinder- en jeugdpsychiatrie
o Studie van kennis en praktijk met betrekking tot psychiatrische beelden bij 0-18 -
jarigen
o Leeftijdsafhankelijke classificatie
- 0-5 jaar: DC 0-5
- 6-18 jaar: DSM-5
o Kinderpsychiatrie = gezinspsychiatrie
- Een kind wordt nooit op zichzelf gediagnosticeerd of behandeld
- Een kind wordt altijd bekeken in zijn context
§ Ontstaansgeschiedenis van een probleem
§ Voor het oplossen van een probleem
o Gedeelde domeinen met volwassenenpsychiatrie
- peripartale psychiatrie
- Transitiepsychiatrie
- KOPP (kinderen van ouders met psychiatrische problemen)
§ Kinderen hoeven zelf geen psychiatrisch probleem te hebben
§ Kinderen kunnen met vele vragen zitten
§ Kindreflex:
• Hulpverleners uit volwassenpsychiatrie moeten vragen naar het
hebben van kinderen en de toestand van de kinderen
• Reeks gestandaardiseerde vragen die gesteld moeten worden
- Kennisdeling tussen kinder- en volwassenpsychiatrie
§ Weinig verschillen op vlak van methodiek, therapie, wetenschap, …
o De ontwikkeling staat centraal
- Hersenontwikkeling
Vb. slachtoffer van seksueel misbruik: interpretatie van trauma is verschillend bij
een 3-jarig slachtoffer, 15-jarig slachtoffer en 35-jarig slachtoffer
- Nature-nurture transactionaliteit
§ Gen-omgevingsinteracties
- Verschillende ontwikkelingsdomeinen
§ Psychometrisch
§ Socio-emotioneel
§ Cognitief
§ Moreel
§ Identiteit
o Domeinen waarin kind- en jeugdpsychiatrie verschilt van volwassenenpsychiatrie
- Context: gezin, instelling, school, cultuur
- Instrumenten voor diagnostiek: vragenlijsten, testen en normen
- Methoden: manier van uitvoering, medicatie
- Hulpverleningsinstanties: anders en specifiek
- Wettelijke bepalingen: jeugdrecht, beroepsgeheim, andere rechter
2
,Historiek
o Veranderde positie van het kind doorheen de geschiedenis
- Grieken: kind heeft bescherming nodig
- Plato:
§ Ouders die kind verwennen krijgen prikkelbare kinderen
§ Ouders die omgaan met kind als tiran krijgen sombere kinderen
- Middeleeuwen (500-1500):
§ Kinderen worden ingezet in het arbeidsproces
§ Toch ook spel bij kinderen (niet alleen maar werken)
- Verlichting (18e eeuw): Rousseau
§ Ontstaan letterlijke opvoedkunde:
• Kinderen en hun ontwikkeling worden bestudeerd
§ Opvoeding en onderwijs worden belangrijker dan economisch nut (dus
kinderen niet meer inschakelen als mini volwassenen), zodat ze een
betere wereld gaan kunnen creëren
o Eerste ‘kinderpsychiatrische behandeling’:
- “l’enfant sauvage”: eerste wolfskinderen
- Kinderen die niet opgevoed werden door mensen gingen hun anders gedragen en
waren niet makkelijk opvoedbaar
- Bepaalde dingen konden deze kinderen wel nog leren, andere dingen niet
- Itard nam wolfskind in huis om op te voeden:
§ Taal aanleren mislukt
§ Enigszins gesocialiseerd
- Men zal nooit weten of deze wolfskinderen zijn achtergelaten omdat ze al
ontwikkelingsproblemen had vs. Dat ze niet hebben kunnen leren spreken omdat
ze de vroege taalontwikkeling gemist hebben
o Eerste kinderpsychiatrische beschrijvingen:
- Hoffman: ‘Der Struwwelpeter’
§ Boek met heel wat psychiatrische beelden in de vorm van gedichten
- Psycho-analyse van Hans (5jaar)
§ Boos op papa door oedipus-complex
§ Castratieangst: schrik om mannelijkheid te verliezen
§ Freud gaf eerste mediatietherapie = dingen veranderen voor kinderen via
ouders
o Eerste leerboeken kinderpsychiatrie: 20e eeuw
o Eerste hulpverleningscentra: Nederland
Classificatie
o Van DSM-IV naar DSM-5
- I.p.v. 1 beginnend hoofdstuk met stoornissen die zich voor het eerst uiten in de
kinderjaren, zit nu de hele kinder- en jeugdpsychiatrie verspreid doorheen de
hele DSM-5
- Hoofdstukken worden ontwikkelingschronologisch geordend
- 2 nieuwe hoofdstukken
§ Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
§ Disruptieve, impulscontrole en gedragsstoornissen
- Nadeel DSM-5: meerassenstelsel is verlaten (afbeelding 1)
3
, § Vooral As IV was belangrijk voor kinder- en jeugdpsychiatrie
• Stressfactoren, omgevings- en contextrelevante problemen
vernoemen
§ Assen zijn vervangen door V-scores:
• Achteraan in het boek
• Meer moeite om ze erbij te halen
o DC 0-5
- Ontstaan vanuit de DC 0-3
- Diagnostische classificatie van psychische en ontwikkelingsstoornissen in de
baby- en vroege kindertijd
- Hier wel nog 5 assen, maar net iets anders (afbeelding 2)
- Classificatie
§ Algemene – komen ook voor in DSM dus kan je ook vinden op andere
leeftijden maar die worden op vroegkinderlijke leeftijd beschreven
• Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
• Angst -en stemmingsstoornissen
• Trauma -en deprivatiestoornissen
§ Specifieke – komen enkel op die jonge leeftijd voor
• Slaap-, eet- en huilstoornissen
• Zintuiglijke verwerkingsstoornissen (hyper/hypoactiviteit)
• Relatiestoornissen
4
Kinder- en jeugdpsychiatrie
Inhoudstafel
DEEL 1: Inleiding …………………………………………………………………………………………..p.1
Het vakgebied van kinder- en jeugdpsychiatrie …………………………………..p.2
Historiek ……………………………………………………………………………………………..p.3
Classificatie …………………………………………………………………………………………p.3
DEEL 2: Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (NBOS) ………………………p.5
Normale ontwikkeling …………………………………………………………………………p.5
Autisme ………………………………………………………………………………………………p.7
ADHD ………………………………………………………………………………………………..p.11
Tics en Tourette ………………………………………………………………………………..p.16
DEEL 3: Angststoornissen …………………………………………………………………………..p.19
Normale ontwikkeling …………………………………………………………………..….p.19
Seperatieangststoornis …………………………………………………………………….p.20
Selectief Mutisme …………………………………………………………………………….p.21
DEEL 4: Trauma- en stressgerelateerde stoornissen ………………………………….p.23
Trauma …………………………………………………………………………………………….p.23
Hechtingsstoornissen ……………………………………………………………………….p.26
Kindermishandeling ………………………………………………………………………….p.32
DEEL 5: Gedragsstoornissen ………………………………………………………………………p.36
Normale ontwikkeling ………………………………………………………………………p.36
Gedragsstoornissen in DSM-5 …………………………………………………………..p.39
Oppositioneel-Opstandige Stoornis ………………………………………………….p.40
Periodiek explosieve stoornis …………………………………………………………..p.41
Normoverschrijdende gedragsstoornis …………………………………………….p.41
Het geweten …………………………………………………………………………………….p.42
DEEL 6: Overige (stemmingsstoornissen, eetstoornissen, OCD, psychose)..p.43
Psychose …………………………………………………………………………………………..p.43
Depressieve stemmingsstoornissen ………………………………………………….p.44
Bipolaire stemmingsstoornissen ……………………………………………………….p.45
Obsessief-compulsieve stoornis ……………………………………………………….p.45
Genderdysforie ………………………………………………………………………………..p.46
Persoonlijkheidsstoornissen …………………………………………………………….p.47
1
,Deel 1: Inleiding
Het vakgebied van kinder- en jeugdpsychiatrie
o Studie van kennis en praktijk met betrekking tot psychiatrische beelden bij 0-18 -
jarigen
o Leeftijdsafhankelijke classificatie
- 0-5 jaar: DC 0-5
- 6-18 jaar: DSM-5
o Kinderpsychiatrie = gezinspsychiatrie
- Een kind wordt nooit op zichzelf gediagnosticeerd of behandeld
- Een kind wordt altijd bekeken in zijn context
§ Ontstaansgeschiedenis van een probleem
§ Voor het oplossen van een probleem
o Gedeelde domeinen met volwassenenpsychiatrie
- peripartale psychiatrie
- Transitiepsychiatrie
- KOPP (kinderen van ouders met psychiatrische problemen)
§ Kinderen hoeven zelf geen psychiatrisch probleem te hebben
§ Kinderen kunnen met vele vragen zitten
§ Kindreflex:
• Hulpverleners uit volwassenpsychiatrie moeten vragen naar het
hebben van kinderen en de toestand van de kinderen
• Reeks gestandaardiseerde vragen die gesteld moeten worden
- Kennisdeling tussen kinder- en volwassenpsychiatrie
§ Weinig verschillen op vlak van methodiek, therapie, wetenschap, …
o De ontwikkeling staat centraal
- Hersenontwikkeling
Vb. slachtoffer van seksueel misbruik: interpretatie van trauma is verschillend bij
een 3-jarig slachtoffer, 15-jarig slachtoffer en 35-jarig slachtoffer
- Nature-nurture transactionaliteit
§ Gen-omgevingsinteracties
- Verschillende ontwikkelingsdomeinen
§ Psychometrisch
§ Socio-emotioneel
§ Cognitief
§ Moreel
§ Identiteit
o Domeinen waarin kind- en jeugdpsychiatrie verschilt van volwassenenpsychiatrie
- Context: gezin, instelling, school, cultuur
- Instrumenten voor diagnostiek: vragenlijsten, testen en normen
- Methoden: manier van uitvoering, medicatie
- Hulpverleningsinstanties: anders en specifiek
- Wettelijke bepalingen: jeugdrecht, beroepsgeheim, andere rechter
2
,Historiek
o Veranderde positie van het kind doorheen de geschiedenis
- Grieken: kind heeft bescherming nodig
- Plato:
§ Ouders die kind verwennen krijgen prikkelbare kinderen
§ Ouders die omgaan met kind als tiran krijgen sombere kinderen
- Middeleeuwen (500-1500):
§ Kinderen worden ingezet in het arbeidsproces
§ Toch ook spel bij kinderen (niet alleen maar werken)
- Verlichting (18e eeuw): Rousseau
§ Ontstaan letterlijke opvoedkunde:
• Kinderen en hun ontwikkeling worden bestudeerd
§ Opvoeding en onderwijs worden belangrijker dan economisch nut (dus
kinderen niet meer inschakelen als mini volwassenen), zodat ze een
betere wereld gaan kunnen creëren
o Eerste ‘kinderpsychiatrische behandeling’:
- “l’enfant sauvage”: eerste wolfskinderen
- Kinderen die niet opgevoed werden door mensen gingen hun anders gedragen en
waren niet makkelijk opvoedbaar
- Bepaalde dingen konden deze kinderen wel nog leren, andere dingen niet
- Itard nam wolfskind in huis om op te voeden:
§ Taal aanleren mislukt
§ Enigszins gesocialiseerd
- Men zal nooit weten of deze wolfskinderen zijn achtergelaten omdat ze al
ontwikkelingsproblemen had vs. Dat ze niet hebben kunnen leren spreken omdat
ze de vroege taalontwikkeling gemist hebben
o Eerste kinderpsychiatrische beschrijvingen:
- Hoffman: ‘Der Struwwelpeter’
§ Boek met heel wat psychiatrische beelden in de vorm van gedichten
- Psycho-analyse van Hans (5jaar)
§ Boos op papa door oedipus-complex
§ Castratieangst: schrik om mannelijkheid te verliezen
§ Freud gaf eerste mediatietherapie = dingen veranderen voor kinderen via
ouders
o Eerste leerboeken kinderpsychiatrie: 20e eeuw
o Eerste hulpverleningscentra: Nederland
Classificatie
o Van DSM-IV naar DSM-5
- I.p.v. 1 beginnend hoofdstuk met stoornissen die zich voor het eerst uiten in de
kinderjaren, zit nu de hele kinder- en jeugdpsychiatrie verspreid doorheen de
hele DSM-5
- Hoofdstukken worden ontwikkelingschronologisch geordend
- 2 nieuwe hoofdstukken
§ Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
§ Disruptieve, impulscontrole en gedragsstoornissen
- Nadeel DSM-5: meerassenstelsel is verlaten (afbeelding 1)
3
, § Vooral As IV was belangrijk voor kinder- en jeugdpsychiatrie
• Stressfactoren, omgevings- en contextrelevante problemen
vernoemen
§ Assen zijn vervangen door V-scores:
• Achteraan in het boek
• Meer moeite om ze erbij te halen
o DC 0-5
- Ontstaan vanuit de DC 0-3
- Diagnostische classificatie van psychische en ontwikkelingsstoornissen in de
baby- en vroege kindertijd
- Hier wel nog 5 assen, maar net iets anders (afbeelding 2)
- Classificatie
§ Algemene – komen ook voor in DSM dus kan je ook vinden op andere
leeftijden maar die worden op vroegkinderlijke leeftijd beschreven
• Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
• Angst -en stemmingsstoornissen
• Trauma -en deprivatiestoornissen
§ Specifieke – komen enkel op die jonge leeftijd voor
• Slaap-, eet- en huilstoornissen
• Zintuiglijke verwerkingsstoornissen (hyper/hypoactiviteit)
• Relatiestoornissen
4
