Samenvatting KDG: Criminologie

Kato Meert – 2023-2024



CRIMINOLOGIE

EERSTE LES : ALGEMENE INLEIDING
o Focus = jeugdcriminaliteit
 Jongere die delicten plegen vóór de leeftijd van 18 jaar = jeugddelinquentierecht
 Criminologisch onderzoek en de verklaringen voor jeugdcriminaliteit, hanteren niet strak die
leeftijdsgrens van 18 jaar
o Slachtoffers kunnen van alle leeftijden zijn

o Intersectioneel denken of kruispuntdenken
 De vaak onzichtbare aspecten, zoals gender, etniciteit, klasse, seksuele oriëntatie, leeftijd,… hebben
gelijktijdig en in wisselwerking een invloed op ieders positie in de samenleving.
o Vraag je steeds af hoe gender, etniciteit, sociaal economische klasse, seksualiteit, gezondheid, … een invloed
hebben op het criminogene proces. Bijvoorbeeld:
 Hoe gender een impact heeft op slachtofferschap?
 Hoe etniciteit de interactie met de politie beïnvloedt?
 Hoe sociaal-economische status de ervaring met een rechtbank vorm geeft?
 Hoe seksuele geaardheid invloed heeft op de manier waarop iemand behandeld wordt in het
rechtssysteem?
 …


WAT TE KENNEN?
o Materiaal op CANVAS:
 Planning lessen met bijbehorende verwerkingsopdrachten die je leerproces kunnen ondersteunen:
 Video’s bekijken
 Teksten lezen
 Onderzoeksrapporten bestuderen
 Wetteksten bestuderen
 Media lezen/bekijken
 Er wordt telkens vermeld of het achtergrondmateriaal is of examenmateriaal


EXAMEN
o Het examen bestaat uit 4 soorten vragen (met in totaal 8 vragen):
 Twee invulvragen
 Een woord/begrip/concept invullen
 Twee vragen met meerdere antwoorden
 De juiste stelling(en) aanduiden
 Twee zoekvragen naar overeenkomsten
 Een begrip met de juiste theorie kunnen linken
 Twee vragen met essay
 Open vragen, bijvoorbeeld hoe pas je een theorie toe in een casus, hoe analyseer je deze tekst, … 
VREEMD VOLK (boek, zeker lezen!!!!)
 GODVERGETEN bekijken op vrt max

o Voor meer uitleg over de soorten vragen neem je best VOOR je begint te blokken een kijkje op "Hoe beantwoord
ik elk vraagtype in een toets?":
 Via volgende link https://nl.guides.instructure.com/m/12984/l/1100904-hoe-beantwoord-ik-elk-vraagtype-
in-een-toets



H1 INLEIDING

1

,Kato Meert – 2023-2024


1.1 CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN

Criminologie = is de wetenschappelijke studie van het tot stand komen van regels en normen, het overtreden
van die normen en de oorzaken hiervan, de reacties op normovertredingen en de effecten hiervan

o Multidisciplinaire wetenschap: criminologie is de wetenschap die criminaliteit vanuit verschillende
invalshoeken benadert / verschillende domeinen
o Afhankelijk van zijn achtergrond en van de vragen die de maatschappij op dat moment bezighouden,
zal de aandacht van de criminoloog zijn gericht op criminaliteit als verschijnsel (de spreiding van
criminaliteit over stad en platteland bijvoorbeeld), op de persoon van de misdadiger, op het
slachtoffer, op de plek van criminaliteit binnen het heersende politieke systeem of op reacties om op
criminaliteit te reageren (preventief en/of repressief)
o Standley Cohen en Ronnie Lippens definiëren het domein van de criminologie met volgende vragen:
 Waarom worden wetten gemaakt?
 Waarom worden ze overtreden?
 Wat doen we daar aan of zouden we daaraan moeten doen?
 Waarom veranderen de definities van criminaliteit door de tijd?
 Waarom wordt specifiek gedrag of zelfs hele bevolkingsgroepen gecriminaliseerd?
 Waarom overtreden mensen normen, waaronder juridische?
 Wat moeten we doen met overtreders?
 Als criminoloog bestudeer je dus een heel breed veld. Ondanks de verschillen in achtergrond en
onderzoeksfocus is de criminologie uitgegroeid tot een zelfstandige wetenschap, met eigen
professionele verenigingen en wetenschappelijke tijdschriften



o We focussen op jongeren die een delicten plegen
 We bestuderen wat de beschermings- en risicofactoren zijn die jongeren beïnvloeden in hun
delinquent gedrag
 Steeds meerdere kanten aan een delict
 Het slachtoffer, die een bekende of een onbekende van de jongeren kan zijn, is een vaak vergeten
actor wanneer we over criminaliteit spreken
 Herstelrecht
 Etnisch profileren
 Ondermijnende criminaliteit




1.2 INTERSECTIONEEL DENKEN / KRUISPUNTDENKEN




2

,Kato Meert – 2023-2024


o Intersectionaliteit: een benadering die de samenloop van discriminatiegronden en de dynamiek die
daaruit vloeit zichtbaar maakt


1.2.1 DE GRONDLEGGERS
o Kimberl2 Crenshaw : anti-disciminatiewetgeving
 Vroeger kon het niet gaan over een combinatie of ‘kruising’ van beide gronden van
rassendiscriminatie en geslachtsdiscriminatie
 Werd toch uit feministische zwarte en (post)koloniale studies term intersectionaliteit of
kruispuntdenken ontwikkeld
o Gloria Wekker en Helma Lutz: West-Europese feministen
o 14 assen van identiteitsvorming volgens Helma Lutz
 Geslacht, etniciteit, klasse, seksuele oriëntatie, leeftijd, huidskleur, nationaliteit, cultuur,
maatschappelijke ontwikkeling, nood-zuid/oost-west, bezit, religie, gezondheid, verblijfsstatuut
 Wordt ook wel betekenisgevers of assen van identiteitsvorming genoemd


1.2.2 LINK MET CRIMINOLOGIE
o Belang criminologische wetenschap
 Invloed beleid en publieke opinie
 Criminologen zijn bewakers van democratie -> maken verbinding met justitie, dader en
slachtoffer
 Invloed op strafrechtontwikkeling, strafbedeling en veiligheidsgevoel
 Belang van:
 Onafhankelijk onderzoek
 Genuanceerde info
 Eigen onderzoeken
 Voldoende wetenschappelijk onderbouwd
 DUS: Mag geen eigen mening hebben, eerst verdiepen en onderzoeken -> kan nergens voor of
tegen zijn
 ‘Ik vind’ is voorbij

PPT LES 19/09

o Een historische schets
 Eind 19de eeuw: introductie in Amerika en Europa
 België: binnen een universitaire opleiding (bv. rechten)
 1929 KULeuven, 1936 Brussel, 1937 Gent en Luik
 Eind jaren ’60: zelfstandige opleiding criminologie aan de KULeuven
 2004: afstudeerrichting TJC bij KDG
o Verschillende inhoudelijke stromingen in de geschiedenis van de criminologie in België
 19e eeuw: studie delinquent
 Jaren 60: sociologische achtergrond delinquent
 Jaren 70: focus op strafrecht
 Jaren 80: victimologie en managementdenken
 Jaren '90: herstelrecht/restorative justice
 Eind 20ste eeuw: georganiseerde misdaad
 Vanaf 2000: studie onveiligheidsgevoel

H2 CRIMINALITEIT


3

, Kato Meert – 2023-2024


o Criminaliteit: het plegen van strafbare feiten, het gaat om gedrag dat als een strafrechtelijke inbreuk
wordt bestempeld
o Deviant gedrag ( = maatschappelijk NIET aanvaardbaar gedrag)
 Gedrag dat door de samenleving als schadelijk wordt ervaren
 Gedragingen die strafrechtelijk vervolgbaar zijn  delinquenten of criminelen
 Gedragingen die niet strafrechtelijk vervolgbaar zijn  mensen die een deviant (= afwijkend),
asociaal, grensoverschrijdend of normoverschrijding gedrag vertonen
o Crimineel gedrag: menselijk gedrag dat maatschappelijk niet wordt aanvaard en in het strafrecht
wordt opgenomen

MENSELIJK
GEDRAG



Maatschappelijk Maatschappelijk niet
aanvaardbaar gedrag aanvaardbaar gedrag
(=normoverschrijdend
gedrag)



Strafrechtelijk Niet
vervolgbaar strafrechtelijk
(=delinquent vervolgbaar
gedrag)




2.1 WAT IS CRIMINALISERING?

o Criminalisering: het proces waarin bepaald wordt of een bepaald gedrag maatschappelijk
onaanvaardbaar is EN strafrechtelijk vervolgbaar moet zijn
o Criminaliteit is een sociaal construct  tijdsgebonden en plaatsgebonden
o Wat we crimineel gedrag noemen hangt af van:
 De gevolgen die het gedrag heeft voor zowel de slachtoffers als de samenleving
 Van de (morele) opvattingen van de machtshebbers
 Van de publieke opinie
 Van de tijd en plaats waarin het gedrag plaatsvindt




2.1.1 DE VRAAG IS: WIE BEPAALT DE NORM?


4