HC1. Herhaling methodisch handelen 1
1. L&A: cliëntgerichte toegepaste
gedragswetenschappen
Cliëntgeoriënteerde zorg
Biopsychosociaal model
o ‘Ziekte’ = resultaat van samenspel tussen biologische, persoonlijke en sociale factoren
o Voordeel: verschillende invalshoeken voor onderzoek en behandeling
o Normaal/afwijkend afh. van persoonlijke, sociaal-culturele en esthetische waardeoordelen
= hulpverlening die streeft naar…
o Gedeelte controle over de informatie-uitwisselings- en beslissingspatronen m.b.t. het
onderzoek en de behandeling
- Vinden van overeenstemming over het probleem en wat daartoe moet gebeuren
o Gerichtheid op de cliënt als persoon en niet louter op de ziekte
- Focus op leefwereld, emotionele noden, motivaties, wensen en bezorgdheden
o Dat betekent niet dat de stoornis onbelangrijk is!
- Directe aanleiding van de problemen
- Mate waarin aan de stoornis kan worden verholpen heeft sterke invloed
o Stoornis is vaak niet of slechts ten dele ‘op te lossen’
- Taalstoornis
- Aanleg voor leermoeilijkheden
- Stotteren
- Slechthorendheid (perceptueel verlies)…
,ICF-perspectief
o Gevolgen voor diagnostiek:
- …
- Ook positieve (of positief inwerkende) elementen
- Meten van behandeleffect op een voor de cliënt relevante manier
o Gevolgen voor therapie:
- Niet alleen stoornisgericht
- Statistisch gemiddelde is ruwe leidraad
- Houvast bij bepaling van behandeldoelen
- Hulpmiddel bij keuze van interventies
Systematische gedragsmodificatie
Gedrag en leren als belangrijkste werk-instrumenten van L & A
Wat leren?
o Kennis en inzichten
o Omgaan met emoties
o Vaardigheden
Stroomdiagram
,2. De therapeut-cliëntrelatie
3. Basisprincipes van leren
Operant leren en operant gedrag
Intentioneel gesteld gedrag i.f.v. gunstige veranderingen in een toestand
Associatie tussen gedrag en gedragsgevolgen: R-Sr-leren
Bewust of onbewust
Vaak een activiteit: iets doen, handelen…
Uitlokkende prikkels:
o Prikkel of situatie waarin het gedrag geassocieerd is met gunstige gedragsgevolgen
o Antecedente, discriminatieve, uitlokkende prikkel of situatie
Operant gedrag: doelgerichte handeling
o Soms moeilijker te herkennen
o Redenen?
- Geautomatiseerd gedrag
- Covert operant gedrag
- Vermijdingsgedrag (passief & actief)
- Ontsnappingsgedrag
- Operant probleemgedrag: waar cliënt (of omgeving) last van heeft/ dat hinder
veroorzaakt
Onvoldoende beheersing van vaardigheden
Ontbrekende vaardigheden
Positieve gedragsgevolgen geassocieerd met inadequaat gedrag
(ongewenst) gedrag dat te veel optreedt
(Reële) negatieve gevolgen:
o Iemand stelt een gedrag in een specifieke context omdat hij verwacht dat dit een gunstig
effect zal opleveren, ook al leidt het gedrag in werkelijkheid tot één of meer feitelijke
negatieve consequenties
Gedragsgevolgen:
o Bekrachtiging = aangenaam gedragsgevolg
o Bestraffing = onaangenaam gedragsgevolg
o Erg subjectief! Het gaat om de beleving!
, Respondent leren en respondent gedrag
Synoniemen: klassieke conditionering, Pavloviaanse conditionering
Respondent gedrag = emotie en/of fysiologische respons
O.b.v. associatie tussen ‘neutrale’ en ‘betekenisvolle’ prikkel
Neutrale prikkel of situatie = emotioneel neutraal
Betekenisvolle prikkels of situaties = emotioneel betekenisvol
o Lokken uit zichzelf ‘intrinsiek’ emoties uit (zonder voorafgaandelijk leerproces)
o Fysieke pijn- en genotsprikkels: ziekte, trauma, pijn; warmte, voeding, seks…
o Mentale pijn- en genotsprikkels: competentie, controle, er (niet) bij horen, slagen of
mislukken, waardering, negatieve beoordeling…
Men heeft geen invloed op deze verbinding tussen neutrale en betekenisvolle prikkels
Ze komen tot stand door de omstandigheden = passief leerproces
Betekenis en betekenistoekenning
o Respondent leren = proces van betekenis-toekenning : neutrale prikkels en situaties krijgen
een betekenis (de associatie met de betekenis-volle prikkel of situatie)
o Gevolg = emotie (in reactie op de voorheen neutrale prikkel)
2 soorten relaties tussen prikkel en betekenis
o Sequentieel: verwachting
- opeenvolging
- Ik zie de prikkel en lokt de verwachting van iets onprettigs uit
- Blootstelling aan “angst” is goed, leert de verwachting te doorbreken
o Referentieel: verwijzing
- je komt in aanraking met de prikkel en het roept bepaalde gevoelens/ kenmerken
van betekenisvolle prikkel op (“herinnering”, maar niet altijd bewust)
- Blootstelling is niet goed, het versterkt het gevoel
- We moeten de betekenis proberen te veranderen
1. L&A: cliëntgerichte toegepaste
gedragswetenschappen
Cliëntgeoriënteerde zorg
Biopsychosociaal model
o ‘Ziekte’ = resultaat van samenspel tussen biologische, persoonlijke en sociale factoren
o Voordeel: verschillende invalshoeken voor onderzoek en behandeling
o Normaal/afwijkend afh. van persoonlijke, sociaal-culturele en esthetische waardeoordelen
= hulpverlening die streeft naar…
o Gedeelte controle over de informatie-uitwisselings- en beslissingspatronen m.b.t. het
onderzoek en de behandeling
- Vinden van overeenstemming over het probleem en wat daartoe moet gebeuren
o Gerichtheid op de cliënt als persoon en niet louter op de ziekte
- Focus op leefwereld, emotionele noden, motivaties, wensen en bezorgdheden
o Dat betekent niet dat de stoornis onbelangrijk is!
- Directe aanleiding van de problemen
- Mate waarin aan de stoornis kan worden verholpen heeft sterke invloed
o Stoornis is vaak niet of slechts ten dele ‘op te lossen’
- Taalstoornis
- Aanleg voor leermoeilijkheden
- Stotteren
- Slechthorendheid (perceptueel verlies)…
,ICF-perspectief
o Gevolgen voor diagnostiek:
- …
- Ook positieve (of positief inwerkende) elementen
- Meten van behandeleffect op een voor de cliënt relevante manier
o Gevolgen voor therapie:
- Niet alleen stoornisgericht
- Statistisch gemiddelde is ruwe leidraad
- Houvast bij bepaling van behandeldoelen
- Hulpmiddel bij keuze van interventies
Systematische gedragsmodificatie
Gedrag en leren als belangrijkste werk-instrumenten van L & A
Wat leren?
o Kennis en inzichten
o Omgaan met emoties
o Vaardigheden
Stroomdiagram
,2. De therapeut-cliëntrelatie
3. Basisprincipes van leren
Operant leren en operant gedrag
Intentioneel gesteld gedrag i.f.v. gunstige veranderingen in een toestand
Associatie tussen gedrag en gedragsgevolgen: R-Sr-leren
Bewust of onbewust
Vaak een activiteit: iets doen, handelen…
Uitlokkende prikkels:
o Prikkel of situatie waarin het gedrag geassocieerd is met gunstige gedragsgevolgen
o Antecedente, discriminatieve, uitlokkende prikkel of situatie
Operant gedrag: doelgerichte handeling
o Soms moeilijker te herkennen
o Redenen?
- Geautomatiseerd gedrag
- Covert operant gedrag
- Vermijdingsgedrag (passief & actief)
- Ontsnappingsgedrag
- Operant probleemgedrag: waar cliënt (of omgeving) last van heeft/ dat hinder
veroorzaakt
Onvoldoende beheersing van vaardigheden
Ontbrekende vaardigheden
Positieve gedragsgevolgen geassocieerd met inadequaat gedrag
(ongewenst) gedrag dat te veel optreedt
(Reële) negatieve gevolgen:
o Iemand stelt een gedrag in een specifieke context omdat hij verwacht dat dit een gunstig
effect zal opleveren, ook al leidt het gedrag in werkelijkheid tot één of meer feitelijke
negatieve consequenties
Gedragsgevolgen:
o Bekrachtiging = aangenaam gedragsgevolg
o Bestraffing = onaangenaam gedragsgevolg
o Erg subjectief! Het gaat om de beleving!
, Respondent leren en respondent gedrag
Synoniemen: klassieke conditionering, Pavloviaanse conditionering
Respondent gedrag = emotie en/of fysiologische respons
O.b.v. associatie tussen ‘neutrale’ en ‘betekenisvolle’ prikkel
Neutrale prikkel of situatie = emotioneel neutraal
Betekenisvolle prikkels of situaties = emotioneel betekenisvol
o Lokken uit zichzelf ‘intrinsiek’ emoties uit (zonder voorafgaandelijk leerproces)
o Fysieke pijn- en genotsprikkels: ziekte, trauma, pijn; warmte, voeding, seks…
o Mentale pijn- en genotsprikkels: competentie, controle, er (niet) bij horen, slagen of
mislukken, waardering, negatieve beoordeling…
Men heeft geen invloed op deze verbinding tussen neutrale en betekenisvolle prikkels
Ze komen tot stand door de omstandigheden = passief leerproces
Betekenis en betekenistoekenning
o Respondent leren = proces van betekenis-toekenning : neutrale prikkels en situaties krijgen
een betekenis (de associatie met de betekenis-volle prikkel of situatie)
o Gevolg = emotie (in reactie op de voorheen neutrale prikkel)
2 soorten relaties tussen prikkel en betekenis
o Sequentieel: verwachting
- opeenvolging
- Ik zie de prikkel en lokt de verwachting van iets onprettigs uit
- Blootstelling aan “angst” is goed, leert de verwachting te doorbreken
o Referentieel: verwijzing
- je komt in aanraking met de prikkel en het roept bepaalde gevoelens/ kenmerken
van betekenisvolle prikkel op (“herinnering”, maar niet altijd bewust)
- Blootstelling is niet goed, het versterkt het gevoel
- We moeten de betekenis proberen te veranderen
