Strafprocesrecht
Januari 2022
,1. Organen en personen bij het strafproces betrokken
1.1. De gerechtelijke politie
1.1.1. Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke politie;
operationeel kader
1.1.1.1. Politieambtenaren
• Basiskader, middenkader en officierskader
– Officieren van gerechtelijke politie
• Hogere officieren van gerechtelijke politie
– Leden van het OM: PdK en zijn substituten, arbeidsauditeur,
procureurs-generaal, …
• Officieren van gerechtelijke politie, hulpofficier van de PdK
– Vooral politieambtenaren uit officierskader en middenkader
• Lagere officieren van gerechtelijke politie
– Vooral veldwachters en boswachters
– Agenten van gerechtelijke politie
• Vooral politieambtenaren van basiskader
• Kader van agenten van politie
– Verlenen bijstand aan politieambtenaren wanneer zij daarom verzocht worden
– Bevoegd verkeersongeval en gevolgen ervan vast te stellen en proces-verbaal
op te stellen
1.1.2. Structuur
1.1.2.1. Lokale politie
• Opdrachten van bestuurlijke en gerechtelijke politie, nodig voor beheren lokale
gebeurtenissen
• Sommige politieopdrachten van federale aard
1.1.2.2. Federale politie
• Gespecialiseerde en supra-lokale opdrachten van burgerlijke en gerechtelijke politie
over gehele grondgebied
• Vervult ondersteunende opdrachten voor lokale politie en voor politieoverheden
• Onder leiding van commissaris-generaal
Page 1 of 182
,1.1.3. (Bijkomende) bevoegdheden
1.1.3.1. Bevoegdheden bij heterdaad
• Hulpofficieren van de PdK
– Huiszoeking bij de verdachten, zelfs bij nacht
– Inbeslagneming van al wat verbeurdverklaard kan worden en tot bewijs kan
dienen
– Aanstelling van deskundigen, die de eed moeten hebben afgelegd
– Bevelen van een onderzoek aan het lichaam
• Iedere officier van gerechtelijke politie
– Autonome beslissing om verdachten te arresteren
• Agenten van (gerechtelijke) politie
– Ophouden van personen
– Overgaan tot veiligheidsfouillering
– Tegenhouden van voertuigen of transportmiddelen
1.1.3.2. Normale ambtsbevoegdheden
• Op basis van het Wetboek van Strafvordering
– Het doen van de materiële vaststellingen
– Ondervragen van verdachten
– Verhoor van getuigen
– Huiszoekingen en inbeslagneming met toestemming
• Op basis van bijzondere strafwetten
– Allerlei niet voor het publiek toegankelijke plaatsen, die niet to woning dienen
betreden
– Voorwerpen i.v.m. het misdrijf in beslag te nemen
– Documenten en bescheiden te doen voorleggen opzoeken
• Op basis van delegatie
– Onderzoeksrechter kan huiszoeking delegeren aan officieren van gerechtelijke
politie
1.2. Het openbaar ministerie
1.2.1. Statuut
• Door Koning benoemd, na tussenkomst Hoge Raad voor Justitie
• Soms ook parket of staande magistratuur genoemd
• Is partij in het strafproces, maar geen tegenpartij van de beklaagde
• Functioneel onderscheid
– Openbaar ministerie 1ste aanleg
• Parket, onder leiding van PdK
Page 2 of 182
, • Alle PdK’s vormen samen raad (adviserend orgaan)
– Openbaar Ministerie hoger beroep
• Parket-Generaal, o.l.v. procureur-generaal bij HvB
• Alle PG's vormen samen college o.l.v. minister van Justitie. College zorgt
voor tenuitvoerlegging van richtlijnen inzake strafrechtelijk beleid
vastgelegd door minister van Justitie (na hun advies)
1.2.2. Taken
• Leiding over opsporingsonderzoek
– Leden van het openbaar ministerie hebben hoedanigheid van officier van
gerechtelijke politie
– Bevoegd misdrijven opsporen en vaststellen
• Uitoefening van de strafvordering
– Zgn. vervolgingsprerogatief van openbaar ministerie
– Rb.: door pdK; HvB: door procureur-generaal
– Openbaar ministerie voert strafvordering uit maar beschikt er niet over. Eens
de strafvordering ingesteld, kan het openbaar ministerie het verdere verloop
niet meer beletten
• Uitz.: minnelijke schikking of overgaan tot strafbemiddeling
– OM als partij in strafzaken bij feitenrechter
• Kan dus niet worden gewraakt
• Vervolgen of seponeren
– Stelsel van opportuniteit van vervolgingen
– Controlemaatregelen
• Concentratie van de uitoefening van de strafvordering in handen van de
procureur generaal bij HvB, die hiërarchisch boven pdK staat
• Mogelijkheid voor minister van Justitie om aan PG bevel te geven
vervolgingen in te stellen (zgn. 'positief injunctierecht') (negatief
injunctierecht kan niet)
• Mogelijkheid voor benadeelde zich burgerlijke partij te stellen bij de OR,
of rechtstreeks te dagvaarden bij vonnisgerecht
• Mogelijkheid voor KI om ambtshalve vervolgingen te gelasten
• Waken over toepassing van de wet
– OM is geen openbare aanklager, noch ('tegenpartij' van de verdachte)
– Kan ook in voordeel van verdachten of beklaagden uitvallen
– Waken over wettigheid van de bewijsmiddelen en de loyauteit waarmee ze
worden verzameld, kunnen ze seponeren, de vrijspraak vorderen, hoger beroep
of cassatieberoep in het voordeel van de beklaagde instellen, en om genade
verzoeken
• Uitvoering van strafrechtelijke uitspraken
Page 3 of 182
Januari 2022
,1. Organen en personen bij het strafproces betrokken
1.1. De gerechtelijke politie
1.1.1. Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke politie;
operationeel kader
1.1.1.1. Politieambtenaren
• Basiskader, middenkader en officierskader
– Officieren van gerechtelijke politie
• Hogere officieren van gerechtelijke politie
– Leden van het OM: PdK en zijn substituten, arbeidsauditeur,
procureurs-generaal, …
• Officieren van gerechtelijke politie, hulpofficier van de PdK
– Vooral politieambtenaren uit officierskader en middenkader
• Lagere officieren van gerechtelijke politie
– Vooral veldwachters en boswachters
– Agenten van gerechtelijke politie
• Vooral politieambtenaren van basiskader
• Kader van agenten van politie
– Verlenen bijstand aan politieambtenaren wanneer zij daarom verzocht worden
– Bevoegd verkeersongeval en gevolgen ervan vast te stellen en proces-verbaal
op te stellen
1.1.2. Structuur
1.1.2.1. Lokale politie
• Opdrachten van bestuurlijke en gerechtelijke politie, nodig voor beheren lokale
gebeurtenissen
• Sommige politieopdrachten van federale aard
1.1.2.2. Federale politie
• Gespecialiseerde en supra-lokale opdrachten van burgerlijke en gerechtelijke politie
over gehele grondgebied
• Vervult ondersteunende opdrachten voor lokale politie en voor politieoverheden
• Onder leiding van commissaris-generaal
Page 1 of 182
,1.1.3. (Bijkomende) bevoegdheden
1.1.3.1. Bevoegdheden bij heterdaad
• Hulpofficieren van de PdK
– Huiszoeking bij de verdachten, zelfs bij nacht
– Inbeslagneming van al wat verbeurdverklaard kan worden en tot bewijs kan
dienen
– Aanstelling van deskundigen, die de eed moeten hebben afgelegd
– Bevelen van een onderzoek aan het lichaam
• Iedere officier van gerechtelijke politie
– Autonome beslissing om verdachten te arresteren
• Agenten van (gerechtelijke) politie
– Ophouden van personen
– Overgaan tot veiligheidsfouillering
– Tegenhouden van voertuigen of transportmiddelen
1.1.3.2. Normale ambtsbevoegdheden
• Op basis van het Wetboek van Strafvordering
– Het doen van de materiële vaststellingen
– Ondervragen van verdachten
– Verhoor van getuigen
– Huiszoekingen en inbeslagneming met toestemming
• Op basis van bijzondere strafwetten
– Allerlei niet voor het publiek toegankelijke plaatsen, die niet to woning dienen
betreden
– Voorwerpen i.v.m. het misdrijf in beslag te nemen
– Documenten en bescheiden te doen voorleggen opzoeken
• Op basis van delegatie
– Onderzoeksrechter kan huiszoeking delegeren aan officieren van gerechtelijke
politie
1.2. Het openbaar ministerie
1.2.1. Statuut
• Door Koning benoemd, na tussenkomst Hoge Raad voor Justitie
• Soms ook parket of staande magistratuur genoemd
• Is partij in het strafproces, maar geen tegenpartij van de beklaagde
• Functioneel onderscheid
– Openbaar ministerie 1ste aanleg
• Parket, onder leiding van PdK
Page 2 of 182
, • Alle PdK’s vormen samen raad (adviserend orgaan)
– Openbaar Ministerie hoger beroep
• Parket-Generaal, o.l.v. procureur-generaal bij HvB
• Alle PG's vormen samen college o.l.v. minister van Justitie. College zorgt
voor tenuitvoerlegging van richtlijnen inzake strafrechtelijk beleid
vastgelegd door minister van Justitie (na hun advies)
1.2.2. Taken
• Leiding over opsporingsonderzoek
– Leden van het openbaar ministerie hebben hoedanigheid van officier van
gerechtelijke politie
– Bevoegd misdrijven opsporen en vaststellen
• Uitoefening van de strafvordering
– Zgn. vervolgingsprerogatief van openbaar ministerie
– Rb.: door pdK; HvB: door procureur-generaal
– Openbaar ministerie voert strafvordering uit maar beschikt er niet over. Eens
de strafvordering ingesteld, kan het openbaar ministerie het verdere verloop
niet meer beletten
• Uitz.: minnelijke schikking of overgaan tot strafbemiddeling
– OM als partij in strafzaken bij feitenrechter
• Kan dus niet worden gewraakt
• Vervolgen of seponeren
– Stelsel van opportuniteit van vervolgingen
– Controlemaatregelen
• Concentratie van de uitoefening van de strafvordering in handen van de
procureur generaal bij HvB, die hiërarchisch boven pdK staat
• Mogelijkheid voor minister van Justitie om aan PG bevel te geven
vervolgingen in te stellen (zgn. 'positief injunctierecht') (negatief
injunctierecht kan niet)
• Mogelijkheid voor benadeelde zich burgerlijke partij te stellen bij de OR,
of rechtstreeks te dagvaarden bij vonnisgerecht
• Mogelijkheid voor KI om ambtshalve vervolgingen te gelasten
• Waken over toepassing van de wet
– OM is geen openbare aanklager, noch ('tegenpartij' van de verdachte)
– Kan ook in voordeel van verdachten of beklaagden uitvallen
– Waken over wettigheid van de bewijsmiddelen en de loyauteit waarmee ze
worden verzameld, kunnen ze seponeren, de vrijspraak vorderen, hoger beroep
of cassatieberoep in het voordeel van de beklaagde instellen, en om genade
verzoeken
• Uitvoering van strafrechtelijke uitspraken
Page 3 of 182
