Socialezekerheidsrecht
Module 1: Inleiding
I. Begrip sociale zekerheid
Het begrip sociale zekerheid heeft 2 betekenissen
- Het begrip ‘zekerheid’ heeft 2 betekenissen:
o Het kan een toestand aanduiden (waarin men zeker of onzeker is)
o En een instrumentele betekenis (om zekerheid te bereiken)
Toestand
1° Zekerheid
= buiten gevaar, beveiligd tegen verlies/ schade
Wij behandelen de sociale zekerheid Wat voegt dan het woord
‘sociaal’ toe aan zekerheid?
2° Sociaal
Bescherming tegen menselijke schade
Individueel (rechtstreeks) + gereflecteerd (onrechtstreeks)
Iedereen kan schade aan de mens ondervinden Dan spreken we van
individuele schade
Er bestaat ook iets anders Gereflecteerde schade: schade die niet ons
niet rechtstreeks treft, maar waarvan we wel de weerslag ondervinden (vb.
je hebt jonge kinderen: kan ertoe leiden dat wanneer ze ziek zijn je thuis
moet blijven om erop te passen)
Sociale zekerheid = toestand waarbij alle personen zijn gevrijwaard van de
bezorgdheid voor gebrek
3° Oorzaken en vormen van sociale zekerheid
- Ontoereikend inkomen hebben Subjectief wat ‘ontoereikend’ is.
- Verlies van gezondheid en verdienvermogen Kan tijdelijk verlies zijn
of een langduren of een blijvend;
o Verdienvermogen: capaciteit om zelf iets te verdienen door uw
arbeid kan achteruitgaan door bv. arbeidsongeval
- Onvolwaardige deelname aan maatschappelijk leven Vb. Rolstoel/
handicap
Instrument
Instrumentele betekenis van sociale zekerheid = geheel van instrumenten,
instellingen, regelingen en middelen waarmee de wetgever de toestand
van sociale zekerheid nastreeft.
Er is een instrument nodig om te zorgen dat je sociaal zeker kan zijn.
Recht (wetgeving) is een belangrijk instrument, maar niet het enige. Er zijn
betere manieren dan wetgeving alleen: vb. reclame op een pakje
sigaretten
Alles wat te maken heeft met het recht op sociaal zekerheid (op beveiligd
zijn tegen menselijke schade) noemt men het socialezekerheidsrecht
1
,Het sociaalzekerheidsrecht krijgt 2 wetten/ 2 soorten vormen van
wetgeving
1° Wettelijk sociaalzekerheidsregelingen Wetgever bepaald zelf dat de
verantwoordelijkheid voor het bieden van sociale zekerheid (dus tegen
menselijke schade) door de overheid zelf moet worden genomen. Het is
een taak van publiek belang
2° Buitenwettelijke socialezekerheidsregelingen
Niet alle vormen van sociale zekerheid worden geregeld door wettelijke
socialezekerheidsregelingen; er kunnen ook andere rechtsinstrumenten
zijn: vb. Van de werkgevers wordt vaak ook gevraagd dat aanvullende
socialezekerheidsvormen ingericht worden Het wordt hen vaak wel
opgelegd, of minstens de mogelijkheid geboden om het te doen via
wetgeving, maar die wetgeving geeft dan geen aanleiding tot wettelijke
sociale zekerheid (want de verantwoordelijkheid ervoor ligt niet bij de
overheid) maar bij de werkgever of anderen; de wetgever kan het wel
sturen (vb. aanvullende pensioenplannen)
Wanneer de wetgever de verantwoordelijkheid voor de sociale
zekerheid overlaat aan derden (vb. WG) gaat het om buitenwettelijk
Om de sociale zekerheidstoestand te bekomen hebben we iets nodig. De
wetgever gaat dit in de wettelijke sociale zekerheid ook opbouwen en ons
er rechten op geven, maar er ook plichten aan verbinden om die rechten
te kunnen waarborgen = socialezekerheidsprestaties (deze vergoeden
menselijke schade)
Socialezekerheidsprestaties
In natura (je krijgt de sociale zekerheid zo; vb. gratis gezondheidszorg, wij
moeten wel betalen maar krijgen wel het grootste deel terug)
In speciën (in geld; je krijgt uitkeringen betaald waarmee je bv eten kan
kopen)
De socialezekerheidsprestaties moeten aan de andere kant ook 3
doelstellingen/ vormen nastreven:
1° Preventie (beter voorkomen dan genezen of te vergoeden)
Vb. Tandarts: je gaat 2 keer per jaar naar de tandarts: helpt te
voorkomen dat je gaatjes krijgt of dat je tanden moeten worden
getrokken
2° Herstel (als schade zich voordoet kan je deze misschien herstellen en
zorgen voor de toestand zoals ze was voor de schade; minder goed dan ze
voorkomen maar wel beter dan enkel vergoeden en niet voor herstel
zorgen)
3° Vergoeding
Het gros van de uitgaven gaat naar vergoedingen (uitkering voor de
schade)
Vergoedingsvormen: hebben 3 vormen
2
,1° Inkomensaanvulling Je hebt een inkomen (arbeidsinkomen). Het kan
zijn dat je nood hebt aan een aanvulling van dit inkomen door een
bepaalde schade die zich voordoet.
Vb. Als je kinderen hebt dan moet je hier ook voor zorgen en krijg je
dus bv een gezinsbijslag.
Ander vb. je bent naar de oogarts geweest en hebt een bepaald bedrag
moeten betalen: een deel zal terugbetaald worden
Arbeidsinkomen moeten soms worden aangevuld, in bepaalde gevallen
wordt dat gedaan door de sociale zekerheid, in andere gevallen kan het
door vb. een premie (vb. zonnepanelen)
2° Inkomensvervanging Je bent ziek en kan niet werken, je gaat met
pensioen. Je gaat een inkomen krijgen in de plaats van het inkomen dat is
weggevallen. Dan zal de sociale zekerheid in bepaalde gevallen een
inkomen voorzien
3° Minimuminkomen je hebt een inkomen waar je eigenlijk niet mee
rondkomt. Vermijden dat mensen in armoede terechtkomen dus
minimuminkomen
Al de vergoedingsgronden zijn nooit 100% dekkend De sociale
zekerheid die we hebben is niet slecht, maar het is niet mogelijk om
iedereen continu 100% te beschermen. Het is onvermijdelijk dat mensen
schade leiden.
II. Grondrecht op sociale zekerheid
Socialezekerheidsplicht van de Belgische Staat
Grondrechtsnormen leggen socialezekerheidsplichten op aan de wetgever.
De WM krijgt de verplichting opgelegd om socialezekerheidswetgeving te
maken waardoor wij sociale zekerheid kunnen genieten
Waar vinden we ze terug? Internationale en Europese normen
Raad van Europa ESH: sociaaleconomische rechten in verwerkt, ook een
recht op sociaal zekerheid is erin verwerkt
2 soorten van verdragen
Sommige leggen minimumregens op: deze moet worden nageleefd
Vb. Pensioenleeftijd
- Internationale en Europese normen (IAO, RvE, …)
Open of minimumnormen, verbindend
Ze geven aan welk beschermingsniveau de socialezekerheidsregelingen
ten minste moeten bereiken en hoe aan die regelingen vorm kan
worden gegeven.
Ze laten de Belgische Staat wel diverse mogelijkheden om te voldoen
aan zijn socialezekerheidsplicht
Geen rechtstreekse werking Het zijn verplichtingen die Staten zichzelf
opleggen door de normen te ratificeren, maar niet de bedoeling dat de
burgers er subjectieve rechten uit halen
3
, De subjectieve rechten kunnen maar ontstaan en gegeven worden aan
de burgers door eigen nationale wetgeving; door de
minimumstandaarden te incorporeren in wetgeving van het land zelf
Geen juridische sanctie aan verbonden: hooguit een politieke controle
Met politieke druk de betrokken staat ertoe aan sporen de aangegane
verbintenissen na te leven
- Art. 23 Gw (vroeger art. 24 bis)
Schrijft o.a. voor dat we recht hebben op sociale zekerheid
Ook dit creëert op zichzelf geen subjectief recht voor onze burgers op
sociale zekerheid
Wat zegt het wel? Dat wetgevers ervoor moeten zorgen dat het recht
wordt ingevoerd
Wat het precies inhoudt wordt niet gezegd in de Gw. GwH zegt dat het
toekomt aan de wetgevers om te bepalen wat er in de wetgeving moet
staan zodat ons recht op sociale zekerheid wordt gegarandeerd.
Het artikel bepaalt uitdrukkelijk dat het de formele wetgevers zijn die
dit moeten doen Dus de parlementen; Nochtans is het
legaliteitsbeginsel minder streng dan in vb. fiscaalrecht het is niet
uitgesloten dat de wetgever een machtiging geeft aan de UM om
bepaalde regels in zijn plaats uit te werken (tenzij het gaat om
bijzonder technische of complexe aangelegenheden). Wel moet de
wetgever dan zeggen wat er moet gedaan worden; onderwerp zelf
vasteleggen (vb. minimum en maximumgrenzen om de richting te
geven waarin de Koning, bij KB, moet gaan)
Alleen kennelijke onredelijke maatregelen: GwH kan wettelijke
maatregelen inzake de rechten op sociale zekerheid, sociale bijstand en
gezinsbijslagen, alleen afkeuren als ze kennelijk onredelijk zijn
Het artikel preciseert niet het niveau dat moet worden bereikt
Stel we hebben recht op uitkeringen als we de wetgeving naleven. Kunnen
ze de uitkeringen dan achteraf ook weer afnemen? Art. 23 Gw zegt hier
niets over; er is een andere bron: 1ste Aanvullend Protocol bij EVRM (heeft
te maken met het recht op eigendom en het genot op uw eigendom:
eigendom is niet alleen een huis/ grond, maar ook het geld op uw
bankrekening)
Ongestoord genot van uitkeringen
- 1ste Aanvullend Protocol bij EVRM
Dit artikel creëert geen verplichting voor de verdragsluitende landen om
socialezekerheidsregelingen in te voeren of een socialezekerheidsuitkering
van een bepaald bedrag te waarborgen
Het waarborgt wel het ongestoord genot van eigendom
Socialezekerheidsuitkeringen = eigendom
Geldt ook voor sociale bijstandsuitkeringen
4
Module 1: Inleiding
I. Begrip sociale zekerheid
Het begrip sociale zekerheid heeft 2 betekenissen
- Het begrip ‘zekerheid’ heeft 2 betekenissen:
o Het kan een toestand aanduiden (waarin men zeker of onzeker is)
o En een instrumentele betekenis (om zekerheid te bereiken)
Toestand
1° Zekerheid
= buiten gevaar, beveiligd tegen verlies/ schade
Wij behandelen de sociale zekerheid Wat voegt dan het woord
‘sociaal’ toe aan zekerheid?
2° Sociaal
Bescherming tegen menselijke schade
Individueel (rechtstreeks) + gereflecteerd (onrechtstreeks)
Iedereen kan schade aan de mens ondervinden Dan spreken we van
individuele schade
Er bestaat ook iets anders Gereflecteerde schade: schade die niet ons
niet rechtstreeks treft, maar waarvan we wel de weerslag ondervinden (vb.
je hebt jonge kinderen: kan ertoe leiden dat wanneer ze ziek zijn je thuis
moet blijven om erop te passen)
Sociale zekerheid = toestand waarbij alle personen zijn gevrijwaard van de
bezorgdheid voor gebrek
3° Oorzaken en vormen van sociale zekerheid
- Ontoereikend inkomen hebben Subjectief wat ‘ontoereikend’ is.
- Verlies van gezondheid en verdienvermogen Kan tijdelijk verlies zijn
of een langduren of een blijvend;
o Verdienvermogen: capaciteit om zelf iets te verdienen door uw
arbeid kan achteruitgaan door bv. arbeidsongeval
- Onvolwaardige deelname aan maatschappelijk leven Vb. Rolstoel/
handicap
Instrument
Instrumentele betekenis van sociale zekerheid = geheel van instrumenten,
instellingen, regelingen en middelen waarmee de wetgever de toestand
van sociale zekerheid nastreeft.
Er is een instrument nodig om te zorgen dat je sociaal zeker kan zijn.
Recht (wetgeving) is een belangrijk instrument, maar niet het enige. Er zijn
betere manieren dan wetgeving alleen: vb. reclame op een pakje
sigaretten
Alles wat te maken heeft met het recht op sociaal zekerheid (op beveiligd
zijn tegen menselijke schade) noemt men het socialezekerheidsrecht
1
,Het sociaalzekerheidsrecht krijgt 2 wetten/ 2 soorten vormen van
wetgeving
1° Wettelijk sociaalzekerheidsregelingen Wetgever bepaald zelf dat de
verantwoordelijkheid voor het bieden van sociale zekerheid (dus tegen
menselijke schade) door de overheid zelf moet worden genomen. Het is
een taak van publiek belang
2° Buitenwettelijke socialezekerheidsregelingen
Niet alle vormen van sociale zekerheid worden geregeld door wettelijke
socialezekerheidsregelingen; er kunnen ook andere rechtsinstrumenten
zijn: vb. Van de werkgevers wordt vaak ook gevraagd dat aanvullende
socialezekerheidsvormen ingericht worden Het wordt hen vaak wel
opgelegd, of minstens de mogelijkheid geboden om het te doen via
wetgeving, maar die wetgeving geeft dan geen aanleiding tot wettelijke
sociale zekerheid (want de verantwoordelijkheid ervoor ligt niet bij de
overheid) maar bij de werkgever of anderen; de wetgever kan het wel
sturen (vb. aanvullende pensioenplannen)
Wanneer de wetgever de verantwoordelijkheid voor de sociale
zekerheid overlaat aan derden (vb. WG) gaat het om buitenwettelijk
Om de sociale zekerheidstoestand te bekomen hebben we iets nodig. De
wetgever gaat dit in de wettelijke sociale zekerheid ook opbouwen en ons
er rechten op geven, maar er ook plichten aan verbinden om die rechten
te kunnen waarborgen = socialezekerheidsprestaties (deze vergoeden
menselijke schade)
Socialezekerheidsprestaties
In natura (je krijgt de sociale zekerheid zo; vb. gratis gezondheidszorg, wij
moeten wel betalen maar krijgen wel het grootste deel terug)
In speciën (in geld; je krijgt uitkeringen betaald waarmee je bv eten kan
kopen)
De socialezekerheidsprestaties moeten aan de andere kant ook 3
doelstellingen/ vormen nastreven:
1° Preventie (beter voorkomen dan genezen of te vergoeden)
Vb. Tandarts: je gaat 2 keer per jaar naar de tandarts: helpt te
voorkomen dat je gaatjes krijgt of dat je tanden moeten worden
getrokken
2° Herstel (als schade zich voordoet kan je deze misschien herstellen en
zorgen voor de toestand zoals ze was voor de schade; minder goed dan ze
voorkomen maar wel beter dan enkel vergoeden en niet voor herstel
zorgen)
3° Vergoeding
Het gros van de uitgaven gaat naar vergoedingen (uitkering voor de
schade)
Vergoedingsvormen: hebben 3 vormen
2
,1° Inkomensaanvulling Je hebt een inkomen (arbeidsinkomen). Het kan
zijn dat je nood hebt aan een aanvulling van dit inkomen door een
bepaalde schade die zich voordoet.
Vb. Als je kinderen hebt dan moet je hier ook voor zorgen en krijg je
dus bv een gezinsbijslag.
Ander vb. je bent naar de oogarts geweest en hebt een bepaald bedrag
moeten betalen: een deel zal terugbetaald worden
Arbeidsinkomen moeten soms worden aangevuld, in bepaalde gevallen
wordt dat gedaan door de sociale zekerheid, in andere gevallen kan het
door vb. een premie (vb. zonnepanelen)
2° Inkomensvervanging Je bent ziek en kan niet werken, je gaat met
pensioen. Je gaat een inkomen krijgen in de plaats van het inkomen dat is
weggevallen. Dan zal de sociale zekerheid in bepaalde gevallen een
inkomen voorzien
3° Minimuminkomen je hebt een inkomen waar je eigenlijk niet mee
rondkomt. Vermijden dat mensen in armoede terechtkomen dus
minimuminkomen
Al de vergoedingsgronden zijn nooit 100% dekkend De sociale
zekerheid die we hebben is niet slecht, maar het is niet mogelijk om
iedereen continu 100% te beschermen. Het is onvermijdelijk dat mensen
schade leiden.
II. Grondrecht op sociale zekerheid
Socialezekerheidsplicht van de Belgische Staat
Grondrechtsnormen leggen socialezekerheidsplichten op aan de wetgever.
De WM krijgt de verplichting opgelegd om socialezekerheidswetgeving te
maken waardoor wij sociale zekerheid kunnen genieten
Waar vinden we ze terug? Internationale en Europese normen
Raad van Europa ESH: sociaaleconomische rechten in verwerkt, ook een
recht op sociaal zekerheid is erin verwerkt
2 soorten van verdragen
Sommige leggen minimumregens op: deze moet worden nageleefd
Vb. Pensioenleeftijd
- Internationale en Europese normen (IAO, RvE, …)
Open of minimumnormen, verbindend
Ze geven aan welk beschermingsniveau de socialezekerheidsregelingen
ten minste moeten bereiken en hoe aan die regelingen vorm kan
worden gegeven.
Ze laten de Belgische Staat wel diverse mogelijkheden om te voldoen
aan zijn socialezekerheidsplicht
Geen rechtstreekse werking Het zijn verplichtingen die Staten zichzelf
opleggen door de normen te ratificeren, maar niet de bedoeling dat de
burgers er subjectieve rechten uit halen
3
, De subjectieve rechten kunnen maar ontstaan en gegeven worden aan
de burgers door eigen nationale wetgeving; door de
minimumstandaarden te incorporeren in wetgeving van het land zelf
Geen juridische sanctie aan verbonden: hooguit een politieke controle
Met politieke druk de betrokken staat ertoe aan sporen de aangegane
verbintenissen na te leven
- Art. 23 Gw (vroeger art. 24 bis)
Schrijft o.a. voor dat we recht hebben op sociale zekerheid
Ook dit creëert op zichzelf geen subjectief recht voor onze burgers op
sociale zekerheid
Wat zegt het wel? Dat wetgevers ervoor moeten zorgen dat het recht
wordt ingevoerd
Wat het precies inhoudt wordt niet gezegd in de Gw. GwH zegt dat het
toekomt aan de wetgevers om te bepalen wat er in de wetgeving moet
staan zodat ons recht op sociale zekerheid wordt gegarandeerd.
Het artikel bepaalt uitdrukkelijk dat het de formele wetgevers zijn die
dit moeten doen Dus de parlementen; Nochtans is het
legaliteitsbeginsel minder streng dan in vb. fiscaalrecht het is niet
uitgesloten dat de wetgever een machtiging geeft aan de UM om
bepaalde regels in zijn plaats uit te werken (tenzij het gaat om
bijzonder technische of complexe aangelegenheden). Wel moet de
wetgever dan zeggen wat er moet gedaan worden; onderwerp zelf
vasteleggen (vb. minimum en maximumgrenzen om de richting te
geven waarin de Koning, bij KB, moet gaan)
Alleen kennelijke onredelijke maatregelen: GwH kan wettelijke
maatregelen inzake de rechten op sociale zekerheid, sociale bijstand en
gezinsbijslagen, alleen afkeuren als ze kennelijk onredelijk zijn
Het artikel preciseert niet het niveau dat moet worden bereikt
Stel we hebben recht op uitkeringen als we de wetgeving naleven. Kunnen
ze de uitkeringen dan achteraf ook weer afnemen? Art. 23 Gw zegt hier
niets over; er is een andere bron: 1ste Aanvullend Protocol bij EVRM (heeft
te maken met het recht op eigendom en het genot op uw eigendom:
eigendom is niet alleen een huis/ grond, maar ook het geld op uw
bankrekening)
Ongestoord genot van uitkeringen
- 1ste Aanvullend Protocol bij EVRM
Dit artikel creëert geen verplichting voor de verdragsluitende landen om
socialezekerheidsregelingen in te voeren of een socialezekerheidsuitkering
van een bepaald bedrag te waarborgen
Het waarborgt wel het ongestoord genot van eigendom
Socialezekerheidsuitkeringen = eigendom
Geldt ook voor sociale bijstandsuitkeringen
4
