Ontwikkelingspsychologie
Wat is ontwikkelingspsychologie?
Ontwikkelingspsychologie is een wetenschappelijke studie naar de verandering (of stabiliteit)
van 1 of meerdere individuen vanaf de conceptie tot aan de dood.
Wat zijn de 4 ontwikkelingsdomeinen?
a. Biologisch
b. Cognitief
c. Sociaal
d. Emotioneel
Is er een wisselwerking tussen deze verschillende domeinen?
Ja, er is een onderlinge wisselwerking en een wisselwerking met de omgeving.
Wat zijn 2 veelgebruikte soorten wetenschappelijk onderzoek?
a. Correlationeel onderzoek (bv. naar de correlatie tussen agressie en blootstelling aan
gewelddadige beelden)
b. Experimenteel onderzoek (bv. a.d.h.v. een groep deelnemers die wordt blootgesteld aan
gewelddadige beelden en een andere groep die wordt blootgesteld aan vredige beelden,
waarbij agressie worden gemeten en vergeleken)
Stel dat het aantal piraten en de globale opwarming gelijkmatig stijgen
doorheen de tijd, is er dan een verband tussen beiden?
Ja, maar om te weten of er een oorzakelijk verband is, is er correlationeel onderzoek
onderzoek nodig.
Waarom stelt men experimenteel onderzoek soms ethisch in vraag?
Stel dat je bv. onderzoekt wat de invloed is van al dan niet vrienden hebben op mentale
gezondheid. Dan zou het onethisch zijn om een groep op te stellen die onthouden wordt
van het hebben van vrienden. In minder extreme gevallen, hebben groepen mogelijks
extra ondersteuning en zorg nodig en is het belangrijk daarmee rekening te houden.
Welke verschillende fasen zijn er in ons leven?
1. Prenatale periode
2. Geboorte
3. Babytijd (0 - 18 maanden)
4. Peutertijd (18 maanden - 2,5 à 3 jaar)
5. Kleutertijd (2,5 à 3 - 6 jaar)
6. Kindertijd (6 - 12 jaar)
Ontwikkelingspsychologie 1
, 7. Adolescentie (12 - 18 jaar)
8. Vroege volwassenheid (18 - 30 jaar)
9. Volwassenheid (30 - 60 jaar)
10. Late volwassenheid (60+ jaar)
Zijn deze levensfasen strikt gedefinieerd?
Nee, ze zijn cultureel en sociologisch bepaald en zijn daarom aan veranderingen
onderhevig. Zo werden vrouwen bijvoorbeeld vroeger als volwassenen beschouwd zodra
ze hun maandstonden kregen.
Welke veranderingen hebben recentelijk plaatsgevonden?
In 2000 werd de fase emerging adulthood (18 - 25 jaar) geïntroduceerd. In deze fase
identificeren jongeren zich nog niet echt als volwassenen, maar ook niet meer als
adolescenten.
Late volwassenheid zal binnenkort waarschijnlijk worden onderverdeeld in nieuwe
fases, omdat er steeds grotere verschillen zijn in activiteit bij ouderen.
Wat is het verschil tussen een discontinue en een continue benadering van
ontwikkeling?
Bij een discontinue benadering gaat men uit van een trapsgewijze, kwalitatieve verandering
met verschillende stadia en hun specifieke kenmerken.
Bij een continue benadering gaat men uit van een graduele, kwantitatieve verandering van
een bepaalde vaardigheid.
Spreken we van een continue of discontinue verandering in
ontwikkelingspscyhologie?
Vroeger ging men ervan uit dat de mens discontinue ontwikkelt, maar nu gaat men steeds
meer uit van een continue ontwikkeling als een soort golfbeweging.
Wat is het verschil tussen een universele en individuele benadering van
ontwikkeling?
Bij een universele benadering stelt men de vraag: zijn er fundamentele psychologische
processen die voor iedereen gelden?
Bij een individuele benadering stelt men de vraag: welke processen doorlopen individuen in
verschillende contexten?
Wat is het verschil tussen een kritieke en gevoelige/sensitieve periode?
Dit concept van een kritieke periode bestaat in de universele benadering van
ontwikkeling en gaat ervan uit dat als je iets buiten deze periode probeert te leren, dit nog
niet of niet meer lukt.
Ontwikkelingspsychologie 2
, Bij het concept van een gevoelige periode gaat men ervan uit dat er periodes zijn die zeer
geschikt zijn om iets te leren en dat het daarbuiten moeilijker is om te leren, maar niet
onmogelijk (bv. bij het leren van talen, de vorming van een hechting stijl…)
Onderzoeken we vanuit de universele of individuele benadering in
ontwikkelingspsychologie?
In de klassieke theorieën onderzocht men vooral vanuit de universele benadering en het
idee van kritieke periodes, terwijl hedendaags onderzoek focust op individuele verschillen
en groepsverschillen en uitgaat van gevoelige periodes. Elk perspectief omvat delen van
de waarheid.
Wat is het nature-nurture debat in ontwikkelingspsychologie?
Het debat stelt in vraag of onze ontwikkeling beïnvloed wordt door genetische factoren of
door omgevingsfactoren.
Theoretische kaders
Wat is de psychoanalytische theorie van Sigmund Freud (1856-1939)?
Bij psychoanalytische theorie ligt de nadruk op het onderbewustzijn als grote invloed op
gedrag en persoonlijkheid. Volgens deze theorie is er een belangrijk verband tussen de relatie
met onze ouders en onze seksualiteit.
Welke 3 onderdelen van de psyche worden gedefinieerd in de
psychoanalytische theorie?
1. Es (id) → biologische drift (bv. verlangen naar instant gratification)
a. Eros → verlangen om te leven
b. Thanatos → vernietigingsdrift
2. Ich (ego) → rationeel bewustzijn
3. Über-ich (super-ego) → gewetensvolheid
Wat is een freudiaanse verspreking?
Freud zag een verspreking als een glimp in het onderbewuste.
Welke fases werden gedefinieerd in de theorie van psychoseksuele
ontwikkeling?
1. Orale fase (0 - 1 jaar)
2. Anale fase (1 - 3 jaar)
3. Fallische fase (3 - 6 jaar)
4. Latente/verborgen fase (6 - 12 jaar)
Ontwikkelingspsychologie 3
, 5. Genitale fase (12+ jaar)
Hoe verloopt de ontwikkeling volgens de theorie van psychoseksuele
ontwikkeling?
Vanuit de theorie wordt gesteld dat als te veel of te weinig bevrediging is tijdens een van de
levensfases, dit voor latere fixatie zorgt. Stel dat een peuter bv. tijdens de anale fase een te
strenge of te toegeeflijke zindelijkheidstraining kreeg, dan kan het deze volgens de theorie
later problemen ervaren met controledrang.
Wat is fixatie?
Een fixatie betekent dat een persoon emotioneel gehecht blijft aan een bepaalde fase uit
de kindertijd vanwege onopgeloste problemen.
Is deze theorie wetenschappelijk onderbouwd?
Nee, de theorie werd ontwikkeld vanuit observatie en niet gebruikmakend van een
wetenschappelijke methode. De theorie werd wel gebruikt als leidraad bij de latere
ontwikkeling van wetenschappelijk onderbouwde theorieën.
Wat is de psychosociale theorie van Erik Erikson (1902-1994)?
De psychosociale theorie legt de nadruk op sociale interactie en cultuur als belangrijke
invloeden op ontwikkeling. In iedere fase is er een ontwikkelingstaak die naar beste kunnen
wordt vervuld, maar nooit volledig/perfect wordt vervuld.
Wat zijn de 8 ontwikkelingstaken volgens de psychosociale theorie?
1. Baby (0 - 1 jaar)→ basisvertrouwen — wantrouwen
2. Peuter (1 - 3 jaar) → autonomie — schaamte/twijfel
3. Kleuter (3 - 6 jaar) → initiatiefname — schuld
4. Kind (6 - 11 jaar) → vlijt/ijver — minderwaardigheid
5. Adolescentie (12 - 18 jaar) → identiteitsontwikkeling — identiteitsverwarring
6. Jongvolwassene (18 - 30 jaar) → intimiteit — isolement
7. Volwassene (30 - 60 jaar) → schepping/opvoeding — stagnatie
8. Oudere (60+ jaar) → ik-integriteit — wanhoop/spijt
Hoe verschilt deze theorie van de psychoanalytische theorie?
Een opmerkelijk verschil is dat ook de periode na adolescentie wordt beschouwt.
Wat is het behaviorisme volgens John Watson (1878-1958)?
Het behaviorisme ontstond vanuit de theorie van klassieke conditionering. De nadruk ligt niet op
gedachten, maar op externe factoren die gedrag uitlokken en het gedrag dat vervolgens
geobserveerd kan worden.
Ontwikkelingspsychologie 4
Wat is ontwikkelingspsychologie?
Ontwikkelingspsychologie is een wetenschappelijke studie naar de verandering (of stabiliteit)
van 1 of meerdere individuen vanaf de conceptie tot aan de dood.
Wat zijn de 4 ontwikkelingsdomeinen?
a. Biologisch
b. Cognitief
c. Sociaal
d. Emotioneel
Is er een wisselwerking tussen deze verschillende domeinen?
Ja, er is een onderlinge wisselwerking en een wisselwerking met de omgeving.
Wat zijn 2 veelgebruikte soorten wetenschappelijk onderzoek?
a. Correlationeel onderzoek (bv. naar de correlatie tussen agressie en blootstelling aan
gewelddadige beelden)
b. Experimenteel onderzoek (bv. a.d.h.v. een groep deelnemers die wordt blootgesteld aan
gewelddadige beelden en een andere groep die wordt blootgesteld aan vredige beelden,
waarbij agressie worden gemeten en vergeleken)
Stel dat het aantal piraten en de globale opwarming gelijkmatig stijgen
doorheen de tijd, is er dan een verband tussen beiden?
Ja, maar om te weten of er een oorzakelijk verband is, is er correlationeel onderzoek
onderzoek nodig.
Waarom stelt men experimenteel onderzoek soms ethisch in vraag?
Stel dat je bv. onderzoekt wat de invloed is van al dan niet vrienden hebben op mentale
gezondheid. Dan zou het onethisch zijn om een groep op te stellen die onthouden wordt
van het hebben van vrienden. In minder extreme gevallen, hebben groepen mogelijks
extra ondersteuning en zorg nodig en is het belangrijk daarmee rekening te houden.
Welke verschillende fasen zijn er in ons leven?
1. Prenatale periode
2. Geboorte
3. Babytijd (0 - 18 maanden)
4. Peutertijd (18 maanden - 2,5 à 3 jaar)
5. Kleutertijd (2,5 à 3 - 6 jaar)
6. Kindertijd (6 - 12 jaar)
Ontwikkelingspsychologie 1
, 7. Adolescentie (12 - 18 jaar)
8. Vroege volwassenheid (18 - 30 jaar)
9. Volwassenheid (30 - 60 jaar)
10. Late volwassenheid (60+ jaar)
Zijn deze levensfasen strikt gedefinieerd?
Nee, ze zijn cultureel en sociologisch bepaald en zijn daarom aan veranderingen
onderhevig. Zo werden vrouwen bijvoorbeeld vroeger als volwassenen beschouwd zodra
ze hun maandstonden kregen.
Welke veranderingen hebben recentelijk plaatsgevonden?
In 2000 werd de fase emerging adulthood (18 - 25 jaar) geïntroduceerd. In deze fase
identificeren jongeren zich nog niet echt als volwassenen, maar ook niet meer als
adolescenten.
Late volwassenheid zal binnenkort waarschijnlijk worden onderverdeeld in nieuwe
fases, omdat er steeds grotere verschillen zijn in activiteit bij ouderen.
Wat is het verschil tussen een discontinue en een continue benadering van
ontwikkeling?
Bij een discontinue benadering gaat men uit van een trapsgewijze, kwalitatieve verandering
met verschillende stadia en hun specifieke kenmerken.
Bij een continue benadering gaat men uit van een graduele, kwantitatieve verandering van
een bepaalde vaardigheid.
Spreken we van een continue of discontinue verandering in
ontwikkelingspscyhologie?
Vroeger ging men ervan uit dat de mens discontinue ontwikkelt, maar nu gaat men steeds
meer uit van een continue ontwikkeling als een soort golfbeweging.
Wat is het verschil tussen een universele en individuele benadering van
ontwikkeling?
Bij een universele benadering stelt men de vraag: zijn er fundamentele psychologische
processen die voor iedereen gelden?
Bij een individuele benadering stelt men de vraag: welke processen doorlopen individuen in
verschillende contexten?
Wat is het verschil tussen een kritieke en gevoelige/sensitieve periode?
Dit concept van een kritieke periode bestaat in de universele benadering van
ontwikkeling en gaat ervan uit dat als je iets buiten deze periode probeert te leren, dit nog
niet of niet meer lukt.
Ontwikkelingspsychologie 2
, Bij het concept van een gevoelige periode gaat men ervan uit dat er periodes zijn die zeer
geschikt zijn om iets te leren en dat het daarbuiten moeilijker is om te leren, maar niet
onmogelijk (bv. bij het leren van talen, de vorming van een hechting stijl…)
Onderzoeken we vanuit de universele of individuele benadering in
ontwikkelingspsychologie?
In de klassieke theorieën onderzocht men vooral vanuit de universele benadering en het
idee van kritieke periodes, terwijl hedendaags onderzoek focust op individuele verschillen
en groepsverschillen en uitgaat van gevoelige periodes. Elk perspectief omvat delen van
de waarheid.
Wat is het nature-nurture debat in ontwikkelingspsychologie?
Het debat stelt in vraag of onze ontwikkeling beïnvloed wordt door genetische factoren of
door omgevingsfactoren.
Theoretische kaders
Wat is de psychoanalytische theorie van Sigmund Freud (1856-1939)?
Bij psychoanalytische theorie ligt de nadruk op het onderbewustzijn als grote invloed op
gedrag en persoonlijkheid. Volgens deze theorie is er een belangrijk verband tussen de relatie
met onze ouders en onze seksualiteit.
Welke 3 onderdelen van de psyche worden gedefinieerd in de
psychoanalytische theorie?
1. Es (id) → biologische drift (bv. verlangen naar instant gratification)
a. Eros → verlangen om te leven
b. Thanatos → vernietigingsdrift
2. Ich (ego) → rationeel bewustzijn
3. Über-ich (super-ego) → gewetensvolheid
Wat is een freudiaanse verspreking?
Freud zag een verspreking als een glimp in het onderbewuste.
Welke fases werden gedefinieerd in de theorie van psychoseksuele
ontwikkeling?
1. Orale fase (0 - 1 jaar)
2. Anale fase (1 - 3 jaar)
3. Fallische fase (3 - 6 jaar)
4. Latente/verborgen fase (6 - 12 jaar)
Ontwikkelingspsychologie 3
, 5. Genitale fase (12+ jaar)
Hoe verloopt de ontwikkeling volgens de theorie van psychoseksuele
ontwikkeling?
Vanuit de theorie wordt gesteld dat als te veel of te weinig bevrediging is tijdens een van de
levensfases, dit voor latere fixatie zorgt. Stel dat een peuter bv. tijdens de anale fase een te
strenge of te toegeeflijke zindelijkheidstraining kreeg, dan kan het deze volgens de theorie
later problemen ervaren met controledrang.
Wat is fixatie?
Een fixatie betekent dat een persoon emotioneel gehecht blijft aan een bepaalde fase uit
de kindertijd vanwege onopgeloste problemen.
Is deze theorie wetenschappelijk onderbouwd?
Nee, de theorie werd ontwikkeld vanuit observatie en niet gebruikmakend van een
wetenschappelijke methode. De theorie werd wel gebruikt als leidraad bij de latere
ontwikkeling van wetenschappelijk onderbouwde theorieën.
Wat is de psychosociale theorie van Erik Erikson (1902-1994)?
De psychosociale theorie legt de nadruk op sociale interactie en cultuur als belangrijke
invloeden op ontwikkeling. In iedere fase is er een ontwikkelingstaak die naar beste kunnen
wordt vervuld, maar nooit volledig/perfect wordt vervuld.
Wat zijn de 8 ontwikkelingstaken volgens de psychosociale theorie?
1. Baby (0 - 1 jaar)→ basisvertrouwen — wantrouwen
2. Peuter (1 - 3 jaar) → autonomie — schaamte/twijfel
3. Kleuter (3 - 6 jaar) → initiatiefname — schuld
4. Kind (6 - 11 jaar) → vlijt/ijver — minderwaardigheid
5. Adolescentie (12 - 18 jaar) → identiteitsontwikkeling — identiteitsverwarring
6. Jongvolwassene (18 - 30 jaar) → intimiteit — isolement
7. Volwassene (30 - 60 jaar) → schepping/opvoeding — stagnatie
8. Oudere (60+ jaar) → ik-integriteit — wanhoop/spijt
Hoe verschilt deze theorie van de psychoanalytische theorie?
Een opmerkelijk verschil is dat ook de periode na adolescentie wordt beschouwt.
Wat is het behaviorisme volgens John Watson (1878-1958)?
Het behaviorisme ontstond vanuit de theorie van klassieke conditionering. De nadruk ligt niet op
gedachten, maar op externe factoren die gedrag uitlokken en het gedrag dat vervolgens
geobserveerd kan worden.
Ontwikkelingspsychologie 4
