Criminaliteit en samenleving
Inleiding
Voorkennis
Inleiding tot de criminologie en de strafrechtsbedeling (1e BA)
Theoretische criminologie en victimologie (2e BA)
“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Doel van de cursus: criminaliteit kan niet begrepen worden vanuit de individuele
motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit ontstaat in, en krijgt vorm
door, de samenleving.
- Er bestaan een aantal populaire opvattingen en veronderstellingen, die heel erg
vaak terugvallen op individuen à beperkte manier om criminaliteit te begrijpen!
Structuur cursus
We bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen en we doen dit aan de hand
van concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime
à kijken hoe de fenomenen concreet verbonden zijn aan de samenlevingen waarin ze
concreet ontstaan, zich ontwikkelen en zich manifesteren.
Schriftelijk examen
Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op CANVAS
(examen op 20 punten)
Zie nota toelichting examen CANVAS!
3 vragen
- Vraag over het eerste deel
- Grotere vraag over een van de fenomenen
- Kleinere vraag over de teksten die zelfstandig verwerkt moeten worden, op basis
van de inzichten van de cursus
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 1
, HOOFDSTUK 1 – CRIMINALITEIT ALS MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK
Hoofdstuk 1 – Drie populaire misvattingen over de
oorzaken van criminaliteit
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd door mensen die
ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal), ofwel gepleegd door mensen die een
weloverwogen keuze, een kosten-baten analyse, hebben gemaakt (normaal).
ð Wanneer we over criminaliteit praten, proberen we fenomenen te begrijpen
(zodat er iets aan gedaan kan worden)
ð Abnormaal ó normaal; de manier waarop een samenleving naar dat soort
fenomenen kijkt à het is niet omdat je iets probeert te begrijpen, dat je dat
daarom ook goedpraat
• “Criminaliteit als manifestatie van het kwaad”
• “Criminaliteit is een ziekte”
• “Criminaliteit is een berekende keuze”
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
Beantwoorden volgens de discoursen heel vaak aan het stereotype beeld van een
“abnormaal monster”
- Het idee dat het gaat om individuen die weinig met die samenleving opzich te
maken hebben
- Waartegen een samenleving zich moet verdedigen
- Waar iets mis mee is
- Manifesteert zich niet alleen in wat ze gedaan hebben, maar ook in de manier
waarop ze worden afgebeeld
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 2
, Andrej Romanovitsj Tsjikatilo (“de - Verantwoordelijk voor de moord op ± 50 jonge
slager van Rostov”) vrouwen, vaak gepaard met genitalia verminking
- Lokte hen naar een afgelegen plaats en ging vaak
heel brutaal te werk
- In bepaalde gevallen ook sprake van kannibalisme
- Moorden gepleegd in volle sovjet-tijdperk (jaren 70-
80), seriemoorden werden toen gezien als iets
typisch westers die onmogelijk in een
communistisch systeem zou kunnen plaatsvinden:
idee behoorde niet tot de collectieve verbeelding
- Geruchten: extreme armoede van de 2e
wereldoorlog opgevoed, problemen na
kannibalisme op zijn broer,…
- Ook sprake van extreem seksueel disfunctioneren
- Doodstraf, 1994
Absolute horror, abnormaliteit in het opgroeien dat
helemaal anders is dan wat mensen normaal zouden
ervaren
Ted bundy - Jaren 70
- Vaak omschreven als ideale schoonzoon:
rechtenstudent etc.
- Geëxecuteerd op de elektrische stoel in florida
- Heel veel slachtogers gemaakt, maar kennis van
enkele
- Spreekt enorm tot de verbeelding, past niet binnen
het verwachtingspatroon, helemaal geen
“zichtbare kwaadaardigheid”
- Gekend voor specifieke manier van werken: deed
zich altijd heel hulpeloos voor, op die manier
slaagde hij er in het vertrouwen van slachtogers te
winnen
- Zeer gewelddadig aan het werk
- Keerde soms terug naar de plaatsen waar hij
mensen had begraven (necrofilie)
- Voor het eerst gevat in ‘75
- Overvalt studentenhuizen met vrouwen in
Jegry dahmer - Verantwoordelijk voor de dood van 17 jonge
mannen
- Lokte mensen naar zijn appartement onder het
mom van het nemen van foto’s,…
- Moord, verkrachting, experimentatie, injecteerde
mensen met zuur in de hoop ze gewillig te maken,
hield trofeeën, kannibalisme, mishandeling,
marteling
- Frigo vol lichaamsdelen gevonden bij een
huiszoeking
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 3
, Richard Ramirez (the night stalker) - Actief in de jaren 80
- Zeker een 14tal moorden
- De manier waarop de moorden gepleegd werden,
spreekt tot de verbeelding: er blijkt geen patroon in
te zitten!
- Beeld van een totale willekeur die je op elk
moment kan overvallen
- Satanistische beeldvorming – idee van duivelse
bezetenheid à totaal buiten de samenleving, niet
zoals normale mensen
- Veroordeeld tot de doodstraf, maar overleden aan
kanker vooraleer executie kon plaatsvinden
Andras Pandy - Spreekt tot de verbeelding omdat het gaat over een
dominee
- Incest, moord op familieleden (oplossing in een
bad)
Marc Dutroux - 6 slachtogers gemaakt (2 overlevenden)
- Maatschappelijke impact van de zaak: systemisch
falen, in vraag stellen van het justitiële systeem à
men slaagt er vaak niet in de samenleving te
beschermen tegen dergelijke individuen
Hitler & Stalin - Ideologieën
- Idee van abnormaal individu is hier relevant: het
idee bestaat dat enkele mensen het kwade
belichamen en de rest van de samenleving heeft
misleid
- Hitler & the rise of evil à het idee dat de duitse
mensen allemaal zijn misleid door een selecte
groep misdadigers à “neem die enkelen weg en de
samenleving zal bevrijd zijn van het kwade”
- “het misleidende kwaad”
Lord of the Flies – William Golding
- Conflict over de rol van beschaving: ga ik de regels volgen of ga ik de natuur
volgen?
- Conflict tussen twee tegengestelde krachten: normconform gedrag versus
geweld, macht en verlangens bevredigen (beschaving >< wreedheid, orde ><
chaos, goed >< kwaad)
- Zodra maatschappelijke structuren wegvallen, vervallen mensen in geweld en
primeert de primitieve, gewelddadige natuur van de mens
- Belangrijk cultureel thema: het idee dat de beschaving maar een laagje vernis is
en als je het er af pelt, mensen van nature met driften, verlangens zitten om
elkaar de duivel aan te doen
- Gaat over kinderen !!!
- Het kwade is inherent aan wie wij zijn als mens
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 4
,Liber ad milites templi de laude novae militiae (Bernard van
Clairvaux,+-1136)
à de Tempeliers
• “Er lijkt een nieuwe ridderorde op aarde te zijn verschenen die
onvermoeibaar een tweeledige strijd levert tegen het vlees en bloed en tegen
de geestelijke legermachten van het kwaad in de hemelen”
• Onderscheid tussen homicide (zonde van het doden van een mens) versus
malicide (het doden van het kwaad zelf)
- Christelijke militaire orde, escorte voor pelgrims, groeit uit tot een hele machtige
militaire orde, valt uit elkaar
- Voorwerp van heel veel samenzweringen
- Vandaag speelt dit idee in extremistische discoursen een heel grote rol
- De laute à geschrift met legitimering waarom geestelijke ordes geweld zouden
mogen gebruiken
o Belangrijk theologisch onderscheid: verschil tussen homicide (doden van
mensen) en malicide (doden van het kwaad zelf) à vormt de legitimering
voor de tempeliersorde
o Hoe ook de ridderordes op de korrel worden genomen
Kijken naar het idee van superhelden
- Slechten ó goeden
Leviathan, Hobbes
- De natuurtoestand is er een van allen tegen allen, als er geen paal en perk aan
wordt gesteld, zijn mensen van nature niet geneigd tot democratie
Vooronderstellingen
• Criminaliteit is een bewuste morele keuze (“Criminelen kiezen bewust voor het
kwaad”) à vrije wil
• De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen
oplevert (cf. rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig of
immoreel is en het kwade verkiest boven het goede
o Het gaat om een keuze en dit is daarom de reden dat ze streng gestraft
moeten worden à er is een kwaliteit in jou die maakt dat je slechte wil
doen en waar je dan ook voor kiest
• Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
(“Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”) à deterministische variant
• De dader doet het kwade, omdat hij het moet doen; hij is ofwel bezeten of
het maakt deel uit van zijn natuur
o We kunnen zogezegd niet anders, het zit in de natuur, het is wie we zijn
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 5
, • Criminaliteit is zichtbaar (fysieke kenmerken als bewijs voor morele
verdorvenheid of kwaadaardigheid)
o In extreme vorm zijn alle vormen van exorcisme hier een uiting van
o Veronderstelling alsof het kwade zich kan manifesteren in kenmerken die
je kan zien
• Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel goed
of slecht)
o Je kan de samenleving opdelen in goeden en slechten en je behoort bij
een van die twee categorieën à cultureel heel belangrijke verbeelding
o Gevolg is dat als je werkelijk criminaliteit bekijkt als deel van het kwade,
dat deel uitmaakt van de menselijke natuur, of het gevolg is van een
kwaliteit die in jou zit en gedrag determineert, dan is de enige oplossing
eliminatie
§ Vandaar dat criminaliteitsprogramma’s vaak een oorlogse retoriek
krijgen
• Streng stragen en eliminatie als oplossing voor criminaliteit
o Gekoppeld aan vrije wil model: als je kiest om het kwade te doen, hoort
daar een gepaste straf bij
Kritieken
• Een normatieve beoordeling van gedrag, maar geen verklaring voor gedrag,
o We weten niet waarom mensen doen wat ze doen!
• Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard à men heeft ervoor
gekozen, teken van verdorvenheid à wat betekent dit eigenlijk?
• Ofwel het gevolg van een eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard à
deterministisch, verwijzen naar een eigenschap die in jou zit, zonder te kunnen
uitleggen wat die eigenschap dan is
à morele kwalificatie van gedrag die opzich niets uitlegt of verklaart, alleen
uiting geeft aan een zekere emotionaliteit
• Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken (niet lombroso dus), we
kunnen niet zomaar uit kenmerken en gedragingen, daderschap en intenties gaan
afleiden, ookal is dat vandaag nog een heel populaire en belangrijke
veronderstelling
• Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat steeds in
functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld (belang van cultureel,
historisch-religieus en filosofische context) à voorgesteld als iets natuurlijks,
vaak wordt er voorbijgegaan dat bij de beoordeling een bepaalde ideologie aan de
grondslag ligt: cultureel gedachtegoed, religie, spiritualiteit,…
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 6
, Criminaliteit als ziekte
Vooronderstellingen
• Criminaliteit heeft een pathologische basis (“homo morbidus”): er is een idee
van hoe een normale gezonde mens er uit ziet à afwijkingen hiervan maakt
mensen abnormaal en in deze duidelijk localiseerbare afwijkingen ligt de oorzaak
van criminaliteit
• Criminaliteit is de directe en exclusieve uitkomst van een onderliggende
biomedisch identificeerbare pathologie in het individu.
• Criminaliteit is een duidelijk identificeerbare individuele eigenschap die
gedrag stuurt à zet aan tot criminaliteit
• Dualistische visie: er zijn gezonde en criminele individuen en beide zijn duidelijk
te onderscheiden van elkaar (zichtbare ideologie)
o Deviant gedrag kan herleid worden tot neurologische, genetische of
psychiatrische dysfuncties waardoor criminelen fundamenteel verschillen
van niet-criminelen.
• Criminaliteit is een ziekte die gediagnosticeerd, behandeld en eventueel genezen
moet worden.
à belang van deterministische: in een maatschappelijk discours waar gesproken wordt
over criminaliteit als ziekte gaat het over duidelijk lokaliseerbare eigenschappen die
aanzetten tot: directe lineaire causaliteit.
Kritieken
• Reductionisme; ontbreken van een maatschappelijke context
o Gedrag wordt gereduceerd tot abnormale lichamelijke kwaliteiten /
individuele pathologie
o Contextuele factoren spelen geen rol
ð Reductionisme = het gehele gedrag wordt tot 1 bepaalde kwaliteit
• Problematische opvatting over causaliteit: de dader heeft geen keuzevrijheid.
Criminaliteit is het rechtstreeks gevolg van een biologisch defect.
à we kunnen nooit zeggen “ik heb aandoening x en die heeft er voor
gezorgd dat ik feiten heb gepleegd” à opportuniteiten worden gecreëerd
• Een dualistische visie die de wereld opdeelt in gezond en niet-gezond doet dat
steeds in functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld: m.a.w. de keuze
om situaties of personen als ziek of gezond te omschrijven is nooit neutraal, maar
afhankelijk van maatschappelijke opvattingen
o Het is niet zo dat we kunnen zeggen ‘een persoon heeft deze kwaliteiten
en zal daarom overgaan tot criminaliteit’
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 7
Inleiding
Voorkennis
Inleiding tot de criminologie en de strafrechtsbedeling (1e BA)
Theoretische criminologie en victimologie (2e BA)
“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Doel van de cursus: criminaliteit kan niet begrepen worden vanuit de individuele
motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit ontstaat in, en krijgt vorm
door, de samenleving.
- Er bestaan een aantal populaire opvattingen en veronderstellingen, die heel erg
vaak terugvallen op individuen à beperkte manier om criminaliteit te begrijpen!
Structuur cursus
We bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen en we doen dit aan de hand
van concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime
à kijken hoe de fenomenen concreet verbonden zijn aan de samenlevingen waarin ze
concreet ontstaan, zich ontwikkelen en zich manifesteren.
Schriftelijk examen
Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op CANVAS
(examen op 20 punten)
Zie nota toelichting examen CANVAS!
3 vragen
- Vraag over het eerste deel
- Grotere vraag over een van de fenomenen
- Kleinere vraag over de teksten die zelfstandig verwerkt moeten worden, op basis
van de inzichten van de cursus
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 1
, HOOFDSTUK 1 – CRIMINALITEIT ALS MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK
Hoofdstuk 1 – Drie populaire misvattingen over de
oorzaken van criminaliteit
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd door mensen die
ofwel “ziek” of “slecht” zijn (abnormaal), ofwel gepleegd door mensen die een
weloverwogen keuze, een kosten-baten analyse, hebben gemaakt (normaal).
ð Wanneer we over criminaliteit praten, proberen we fenomenen te begrijpen
(zodat er iets aan gedaan kan worden)
ð Abnormaal ó normaal; de manier waarop een samenleving naar dat soort
fenomenen kijkt à het is niet omdat je iets probeert te begrijpen, dat je dat
daarom ook goedpraat
• “Criminaliteit als manifestatie van het kwaad”
• “Criminaliteit is een ziekte”
• “Criminaliteit is een berekende keuze”
Criminaliteit als manifestatie van het kwaad
Beantwoorden volgens de discoursen heel vaak aan het stereotype beeld van een
“abnormaal monster”
- Het idee dat het gaat om individuen die weinig met die samenleving opzich te
maken hebben
- Waartegen een samenleving zich moet verdedigen
- Waar iets mis mee is
- Manifesteert zich niet alleen in wat ze gedaan hebben, maar ook in de manier
waarop ze worden afgebeeld
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 2
, Andrej Romanovitsj Tsjikatilo (“de - Verantwoordelijk voor de moord op ± 50 jonge
slager van Rostov”) vrouwen, vaak gepaard met genitalia verminking
- Lokte hen naar een afgelegen plaats en ging vaak
heel brutaal te werk
- In bepaalde gevallen ook sprake van kannibalisme
- Moorden gepleegd in volle sovjet-tijdperk (jaren 70-
80), seriemoorden werden toen gezien als iets
typisch westers die onmogelijk in een
communistisch systeem zou kunnen plaatsvinden:
idee behoorde niet tot de collectieve verbeelding
- Geruchten: extreme armoede van de 2e
wereldoorlog opgevoed, problemen na
kannibalisme op zijn broer,…
- Ook sprake van extreem seksueel disfunctioneren
- Doodstraf, 1994
Absolute horror, abnormaliteit in het opgroeien dat
helemaal anders is dan wat mensen normaal zouden
ervaren
Ted bundy - Jaren 70
- Vaak omschreven als ideale schoonzoon:
rechtenstudent etc.
- Geëxecuteerd op de elektrische stoel in florida
- Heel veel slachtogers gemaakt, maar kennis van
enkele
- Spreekt enorm tot de verbeelding, past niet binnen
het verwachtingspatroon, helemaal geen
“zichtbare kwaadaardigheid”
- Gekend voor specifieke manier van werken: deed
zich altijd heel hulpeloos voor, op die manier
slaagde hij er in het vertrouwen van slachtogers te
winnen
- Zeer gewelddadig aan het werk
- Keerde soms terug naar de plaatsen waar hij
mensen had begraven (necrofilie)
- Voor het eerst gevat in ‘75
- Overvalt studentenhuizen met vrouwen in
Jegry dahmer - Verantwoordelijk voor de dood van 17 jonge
mannen
- Lokte mensen naar zijn appartement onder het
mom van het nemen van foto’s,…
- Moord, verkrachting, experimentatie, injecteerde
mensen met zuur in de hoop ze gewillig te maken,
hield trofeeën, kannibalisme, mishandeling,
marteling
- Frigo vol lichaamsdelen gevonden bij een
huiszoeking
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 3
, Richard Ramirez (the night stalker) - Actief in de jaren 80
- Zeker een 14tal moorden
- De manier waarop de moorden gepleegd werden,
spreekt tot de verbeelding: er blijkt geen patroon in
te zitten!
- Beeld van een totale willekeur die je op elk
moment kan overvallen
- Satanistische beeldvorming – idee van duivelse
bezetenheid à totaal buiten de samenleving, niet
zoals normale mensen
- Veroordeeld tot de doodstraf, maar overleden aan
kanker vooraleer executie kon plaatsvinden
Andras Pandy - Spreekt tot de verbeelding omdat het gaat over een
dominee
- Incest, moord op familieleden (oplossing in een
bad)
Marc Dutroux - 6 slachtogers gemaakt (2 overlevenden)
- Maatschappelijke impact van de zaak: systemisch
falen, in vraag stellen van het justitiële systeem à
men slaagt er vaak niet in de samenleving te
beschermen tegen dergelijke individuen
Hitler & Stalin - Ideologieën
- Idee van abnormaal individu is hier relevant: het
idee bestaat dat enkele mensen het kwade
belichamen en de rest van de samenleving heeft
misleid
- Hitler & the rise of evil à het idee dat de duitse
mensen allemaal zijn misleid door een selecte
groep misdadigers à “neem die enkelen weg en de
samenleving zal bevrijd zijn van het kwade”
- “het misleidende kwaad”
Lord of the Flies – William Golding
- Conflict over de rol van beschaving: ga ik de regels volgen of ga ik de natuur
volgen?
- Conflict tussen twee tegengestelde krachten: normconform gedrag versus
geweld, macht en verlangens bevredigen (beschaving >< wreedheid, orde ><
chaos, goed >< kwaad)
- Zodra maatschappelijke structuren wegvallen, vervallen mensen in geweld en
primeert de primitieve, gewelddadige natuur van de mens
- Belangrijk cultureel thema: het idee dat de beschaving maar een laagje vernis is
en als je het er af pelt, mensen van nature met driften, verlangens zitten om
elkaar de duivel aan te doen
- Gaat over kinderen !!!
- Het kwade is inherent aan wie wij zijn als mens
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 4
,Liber ad milites templi de laude novae militiae (Bernard van
Clairvaux,+-1136)
à de Tempeliers
• “Er lijkt een nieuwe ridderorde op aarde te zijn verschenen die
onvermoeibaar een tweeledige strijd levert tegen het vlees en bloed en tegen
de geestelijke legermachten van het kwaad in de hemelen”
• Onderscheid tussen homicide (zonde van het doden van een mens) versus
malicide (het doden van het kwaad zelf)
- Christelijke militaire orde, escorte voor pelgrims, groeit uit tot een hele machtige
militaire orde, valt uit elkaar
- Voorwerp van heel veel samenzweringen
- Vandaag speelt dit idee in extremistische discoursen een heel grote rol
- De laute à geschrift met legitimering waarom geestelijke ordes geweld zouden
mogen gebruiken
o Belangrijk theologisch onderscheid: verschil tussen homicide (doden van
mensen) en malicide (doden van het kwaad zelf) à vormt de legitimering
voor de tempeliersorde
o Hoe ook de ridderordes op de korrel worden genomen
Kijken naar het idee van superhelden
- Slechten ó goeden
Leviathan, Hobbes
- De natuurtoestand is er een van allen tegen allen, als er geen paal en perk aan
wordt gesteld, zijn mensen van nature niet geneigd tot democratie
Vooronderstellingen
• Criminaliteit is een bewuste morele keuze (“Criminelen kiezen bewust voor het
kwaad”) à vrije wil
• De dader wil het kwade doen, niet noodzakelijk omdat het voordelen
oplevert (cf. rationele keuzedenken), maar omdat hij slecht, zondig of
immoreel is en het kwade verkiest boven het goede
o Het gaat om een keuze en dit is daarom de reden dat ze streng gestraft
moeten worden à er is een kwaliteit in jou die maakt dat je slechte wil
doen en waar je dan ook voor kiest
• Criminaliteit is een onveranderlijke eigenschap van bepaalde mensen
(“Criminelen zijn onverbeterlijk slecht”) à deterministische variant
• De dader doet het kwade, omdat hij het moet doen; hij is ofwel bezeten of
het maakt deel uit van zijn natuur
o We kunnen zogezegd niet anders, het zit in de natuur, het is wie we zijn
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 5
, • Criminaliteit is zichtbaar (fysieke kenmerken als bewijs voor morele
verdorvenheid of kwaadaardigheid)
o In extreme vorm zijn alle vormen van exorcisme hier een uiting van
o Veronderstelling alsof het kwade zich kan manifesteren in kenmerken die
je kan zien
• Dualistische visie: een strijd tussen goed en kwaad (en mensen zijn ofwel goed
of slecht)
o Je kan de samenleving opdelen in goeden en slechten en je behoort bij
een van die twee categorieën à cultureel heel belangrijke verbeelding
o Gevolg is dat als je werkelijk criminaliteit bekijkt als deel van het kwade,
dat deel uitmaakt van de menselijke natuur, of het gevolg is van een
kwaliteit die in jou zit en gedrag determineert, dan is de enige oplossing
eliminatie
§ Vandaar dat criminaliteitsprogramma’s vaak een oorlogse retoriek
krijgen
• Streng stragen en eliminatie als oplossing voor criminaliteit
o Gekoppeld aan vrije wil model: als je kiest om het kwade te doen, hoort
daar een gepaste straf bij
Kritieken
• Een normatieve beoordeling van gedrag, maar geen verklaring voor gedrag,
o We weten niet waarom mensen doen wat ze doen!
• Ofwel individuele vrije keuze die niet kan worden verklaard à men heeft ervoor
gekozen, teken van verdorvenheid à wat betekent dit eigenlijk?
• Ofwel het gevolg van een eigenschap (“kwade”) die niet kan worden verklaard à
deterministisch, verwijzen naar een eigenschap die in jou zit, zonder te kunnen
uitleggen wat die eigenschap dan is
à morele kwalificatie van gedrag die opzich niets uitlegt of verklaart, alleen
uiting geeft aan een zekere emotionaliteit
• Daderschap vertaalt zich niet in fysieke kenmerken (niet lombroso dus), we
kunnen niet zomaar uit kenmerken en gedragingen, daderschap en intenties gaan
afleiden, ookal is dat vandaag nog een heel populaire en belangrijke
veronderstelling
• Een dualistische visie die de wereld opdeelt in goed en kwaad doet dat steeds in
functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld (belang van cultureel,
historisch-religieus en filosofische context) à voorgesteld als iets natuurlijks,
vaak wordt er voorbijgegaan dat bij de beoordeling een bepaalde ideologie aan de
grondslag ligt: cultureel gedachtegoed, religie, spiritualiteit,…
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 6
, Criminaliteit als ziekte
Vooronderstellingen
• Criminaliteit heeft een pathologische basis (“homo morbidus”): er is een idee
van hoe een normale gezonde mens er uit ziet à afwijkingen hiervan maakt
mensen abnormaal en in deze duidelijk localiseerbare afwijkingen ligt de oorzaak
van criminaliteit
• Criminaliteit is de directe en exclusieve uitkomst van een onderliggende
biomedisch identificeerbare pathologie in het individu.
• Criminaliteit is een duidelijk identificeerbare individuele eigenschap die
gedrag stuurt à zet aan tot criminaliteit
• Dualistische visie: er zijn gezonde en criminele individuen en beide zijn duidelijk
te onderscheiden van elkaar (zichtbare ideologie)
o Deviant gedrag kan herleid worden tot neurologische, genetische of
psychiatrische dysfuncties waardoor criminelen fundamenteel verschillen
van niet-criminelen.
• Criminaliteit is een ziekte die gediagnosticeerd, behandeld en eventueel genezen
moet worden.
à belang van deterministische: in een maatschappelijk discours waar gesproken wordt
over criminaliteit als ziekte gaat het over duidelijk lokaliseerbare eigenschappen die
aanzetten tot: directe lineaire causaliteit.
Kritieken
• Reductionisme; ontbreken van een maatschappelijke context
o Gedrag wordt gereduceerd tot abnormale lichamelijke kwaliteiten /
individuele pathologie
o Contextuele factoren spelen geen rol
ð Reductionisme = het gehele gedrag wordt tot 1 bepaalde kwaliteit
• Problematische opvatting over causaliteit: de dader heeft geen keuzevrijheid.
Criminaliteit is het rechtstreeks gevolg van een biologisch defect.
à we kunnen nooit zeggen “ik heb aandoening x en die heeft er voor
gezorgd dat ik feiten heb gepleegd” à opportuniteiten worden gecreëerd
• Een dualistische visie die de wereld opdeelt in gezond en niet-gezond doet dat
steeds in functie van een specifieke ideologie of wereldbeeld: m.a.w. de keuze
om situaties of personen als ziek of gezond te omschrijven is nooit neutraal, maar
afhankelijk van maatschappelijke opvattingen
o Het is niet zo dat we kunnen zeggen ‘een persoon heeft deze kwaliteiten
en zal daarom overgaan tot criminaliteit’
Slides en bewoording door Prof. Dr. Kristof Verfaillie 7
