ZORG ETHIEK EN INCLUSIE
DEEL 1. INLEIDING
LES 1. INLEIDING EN KERNCONCEPTEN
CURSUSOVERZICHT
“Professionals in zorg en welzijn worden in hun praktijk veelvuldig geconfronteerd met ethische kwesties en
dilemma’s die verder gaan dan louter de zorgrelatie tussen zorgverstrekker en zorgontvanger. Vraagstukken rond
rechtvaardige toegang en verdeling van zorg; vermaatschappelijking, vermarkting en financialisering van de zorg;
globalisering en migratie in de zorg, enz. plaatsen professionals en beleidsmakers voor tal van nieuwe vragen en
uitdagingen. In dit vak willen we studenten kritisch laten reflecteren over dergelijke ethische dimensies van zorg en
inclusie op systeemniveau.”
Beoordeling: Paper (30%) + Mondeling (groeps)examen (70%)
DRIE CENTRALE CONCEPTEN
ZORG
• Care versus cure
o Cure: genezing, behandeling (behandelen van zieken)
o Care: verzorgen, zorgen voor… (zonder het specifieke doel van genezen welzijn ondersteunen)
• Zorg, hulp en ondersteuning
o Brede benadering: fysiek, psychologisch, cognitief, sociaal, omgeving
• Zorgverlener vs. zorgkrijger/zorgvrager vs. zorgsysteem
o Feministisch discours: aandacht op (vrouwelijke) zorgverlener
Zorg wordt vaak afgeschoven op vrouwen in onze patriarchale SL
Vrouwen niet als slachtoffer zien, maar moet juist erkend en gewaardeerd worden
o Disability-beweging: aandacht op de zorgkrijger
Persoon met een beperking krijgt Persoonsvolgende Financiering: wordt werkgever ipv
zorgkrijger
Niet vanuit een deficit denken (verlies van functies, pijn of afhankelijkheid)
Mogelijheden, krachten, dromen en doelen (cf. doelgerichte zorg)
Van een individueel tekort naar een structurele blik
0de lijnszorg
• Vb. Zelfzorg, mantelzorg
• 0,5e lijn: vrijwilligers
• Informele zorg
1ste lijnszorg
• Rechtstreeks toegankelijk
Bellen en een afspraak kunnnen maken
• Vb. huisarts, kinesist, apotheker, tandarts,
gezinszorg, thuisverpleegkundige,
maatschappelijk werker
2 lijnszorg
de
• Niet-rechtstreeks toegankelijk; via doorverwijzing
• Specialistische zorg
• Vb. ziekenhuizen, WZC, centra geestelijke
gezondheidszorg (ernstige langdurige opvolging)
3e lijnszorg
• Niet-rechtstreeks toegankelijk
• Supergespecialiseerde zorg; exclusief
• Vb. universitaire ziekenhuizen voor IVF-
behandeling
1
,Hervorming van Brussel en Vlaanderen van de 1ste lijnszorg:
• Eerstelijnszones worden ondersteund door Vivel (instituut voor de 1ste lijn)
• Academie Voor De Eerste Lijn, AVDEL, is een Vlaams netwerk voor OZ en onderwijs in de 1e lijnszorg
(bestaande uit vier universiteiten en zes hogescholen)
Formele vs. Informele zorg:
Informele zorg kent 2 belangrijke criteria
Relationeel Inhoudelijk
Niet vanuit een beroep Eerder care dan cure
Niet als beroepsarbeid Bevorderen van de fysieke,
vergoed mentale en sociale
gezondheid
Sociale/en of ruimtelijke Bovengebruikelijke zorg
nabijheid (buiten de norm)
1. Mantelzorg
Zorg voor iemand uit de eigen kring (familie, partner, vriend), meestal langdurig.
Valt buiten het kader van beroep en buiten het georganiseerde vrijwilligerswerk.
o 1/3 Vlamingen (ouder dan 18j) is mantelzorger, en 7/10 combineert dit met een job.
o 21% van de Vlaamse jongeren (11-18j) woont bij een persoon met een langdurige ziekte of
beperking (en helpt in huis).
o 5% van de Vlaamse jongeren, woont bij een persoon met een langdurige ziekte of handicap en
neemt daarbij minstens 4u/week thuis taken op.
o Zo’n 45% van de mantelzorgers biedt hulp samen met andere informele en formele hulpactoren,
35% deelt de zorgtaken enkel met professionele hulpactoren, 7% neemt de zorgtaken op met
uitsluitend andere mantelzorgers en 13% zorgt alleen voor een hulpbehoevende persoon.
2. Zorgvrijwilliger
Staat niet in een persoonlijke relatie tot de zorgontvanger en werkt vaak georganiseerd (0,5e lijn).
Bv. Kom op tegen kanker
3. Buddywerking (1 op 1 cc)
Eén vrijwilliger (buddy) wordt gekoppeld aan één persoon met een hulp- of ondersteuningsnood,
met als doel sociale steun, verbinding en participatie te versterken.
Bv. Brug Binnen Buiten (re-integratie van ex-gedetineerden)
4. Buurtzorg
Informele, buurtgerichte zorg waarbij bewoners elkaar ondersteunen in hun eigen buurt,
vertrekkende vanuit nabijheid, wederkerigheid en verbondenheid.
Bv. BuurtPensioen (video)
o Alle hulp wordt er geregistreerd volgens een systeem van ‘timebanking’: de tijd die jij spendeert
aan het helpen van iemand anders wordt daarbij opgespaard en kan je nadien gebruiken om zelf
geholpen te worden een manier van pensioensparen, waar je hulp en zorg spaart voor later.
www.samentoujours.be
5. Community Care
Gemeenschapszorg is een manier van zorg organiseren waarbij zorg en ondersteuning gedeeld
worden door de hele gemeenschap (buurt, netwerk, verenigingen), en niet alleen door
professionals of familie.
Bv. Antenneberoepen – Bv. Man’aige project
Postbode 1: [over ouderen die niet naar de winkel konden gaan]
“ Ik ging daar twee keer per week voor ik vertrok op ronde ging ik eerst langs de bakker want dan moest ik daar
twee keer per week een brood afleggen. En briefkes voor naar de apotheker dat deden wij vroeger allemaal,
maar die tijd... Ik heb nu 840 huizen, toen in de tijd had ik er 300. Het is nu echt werken, jagen en jagen om
gedaan te krijgen.“
2
,ETHIEK
• Moraal versus ethiek
o Moraal (mos, mores), Ethiek (ethos)
o Moraal: persoonlijke overtuigingen & regels die je zelf als goed/fout beschouwt
o Ethiek = 'kritisch nadenken over wat (moreel) goed is om te doen’
Studie/reflectie over moraal; morele kwesties systematisch onderzoeken; begrijpen &
bepalen wat goed/fout is.
• Ethische dilemma’s
o ‘Gewoon’ dilemma:
keuze maken tussen 2 zaken die allemaal van dezelfde waarde voor je zijn.
o Ethische dilemma’s:
▪ Je moet kiezen tussen 2 opties, die in strijd zijn met de wet of je eigen waarden.
▪ Je moet kiezen tussen 2 moreel onverantwoorde opties.
• Ethische dilemma’s in de zorg (voorbeelden)
− Kun je anderen hulp verlenen die ze niet wensen (het principe van de autonomie)?
− Kun je mensen het leven opdringen als ze niet meer willen leven?
− Wat als niet duidelijk is of een prematuur geboren kindje wel levenskansen heeft, maar alleen in
leven gehouden kan worden door invasieve behandelingen die pijn en grote stress veroorzaken?
− Mag een oudere met beginnende dementie tegen zijn zin in een WZC opgenomen worden?
− Wat als familieleden voor een comateuze patiënt een behandeling eisen die medisch gezien geen
betekenis heeft?
Wat is goede zorg in deze situatie? voor deze persoon? kan ik mijn keuze uitleggen?
• Principe ethiek (Tom Beauchamp en James Childress) vnl. gebruikt in de zorg
Bij het nemen van beslissingen, 4 principes volgen:
1) Respect voor autonomie
na het krijgen van adequate informatie kunnen mensen uiteindelijk zelf beslissingen nemen over
zaken die hun gezondheid aangaan; patiënten kunnen altijd behandelingen weigeren; de wensen
van de patiënten respecteren.
2) Het goede teweegbrengen (weldoen)
zorg moet bijdragen aan het welzijn van patiënten.
3) Geen schade berokkenen
onze zorg, ons handelen mag de patiënt geen kwaad doen.
4) Rechtvaardigheid
patiënten met gelijke klachten hebben een gelijke kans op een behandeling daarvoor.
3
, o Maar, ethische dilemma’s… wat als autonomie conflicteert met het goede doen?
* Vb. https://www.ntvg.nl/artikelen/ethische-principes-het-gedrang-door-covid-19
* Vb. ouders weigeren om religieuze redenen een levensnoodzakelijke behandeling voor kind
* Vb. een patiënt vraagt euthanasie in omstandigheden die met enige moeite wel onder de wet
onder te brengen zijn, maar die de arts, vanuit professioneel perspectief, geen legitieme
grond voor euthanasie vindt
• Plichtsethiek of deontologie
o Kijkt naar de bedoeling of intentie van een bepaalde actie
o Ethisch = als de intentie goed is, zelfs als de gevolgen slecht zijn (bv. notenkoekje geven aan
iemand met een ernstige notenallergie) de morele juistheid ligt enkel in de intentie
o Immanuel Kant’s ‘categorische imperatief’: ‘Handel altijd op een manier waarvan je kan willen
dat het een algemene wet wordt.’
• Gevolgen-ethiek
(vb. John Stuart Mill, David Hume, Jeremy Bentham)
o De gevolgen van een handeling staan centraal.
▪ Het gaat dus niet om de handeling zelf
▪ Het gaat dus niet om om de intenties van de zorgverlener
▪ Maar: zijn de gevolgen goed, dan is de handeling ook goed.
o Utilitaire ethiek: grootste geluk, voor grootste aantal mensen.
o Trein-dilemma
Er rijdt een trein richting 5 mensen die aan de rails vastgebonden zijn. Er is de optie om gewicht voor de trein
te gooien, om zo de trein te laten stoppen voordat het de mensen bereikt die vastgebonden zitten. De enige
mogelijkheid is echter een zwaarlijvige man die aan de kant van de weg staat. Als hij voor de trein getrokken
zou worden, zou hij deze kunnen stoppen en voorkomen dat de andere vijf mensen sterven. Wat ga je doen?
Reflectie over casussen zonder ze als “het voorbeeld” te zien
o En ik, waar heb ik zoiets meegemaakt? Hoe heb ik toen gereageerd? Wat denk ik er nu van?
Wat zou ik in het vervolg nog meer of anders kunnen doen? Waarvoor zou ik kiezen, en waarom?
o Hoe zou je de casus benaderen vanuit plichtsethiek, gevolgen-ethiek, principe-ethiek?
Wat zijn voor – en nadelen van elke aanpak?
o Doel:
▪ Bewust worden van onze eigen waarden, normen denk- en handelingskaders
▪ Ogen openen voor wat niet (direct) gezien wordt
Zorgethiek (ethics of care – Joan Tronto, Carol Gilligan)
• Ethiek van dagelijkse zorg
• Elke beslissing in zorg gevolgen (pos/neg, (on)bedoeld, (on)vermijdelijk)
• Wat zorgverstrekkers doen/beslissen grote invloed op hoe zorg & dagelijks leven/kwal. ervaren
• Wat is nodig zodat zorg ervaren wordt als goede zorg
• Wat nodig zodat zorg levenskwaliteit verbetert
• Relationele benadering: voor goede zorg, relatie tss zorggever & ontvanger belangrijk
o Vrouw ernstig ziek & haar man kan medicijnen niet betalen Mag hij stelen?
* Jake denkt van wel, omdat het leven van zijn vrouw belangrijker is dan geneesmiddel. Leven is
volgens hem niet vervangbaar, meds wel. De wet zou in zulke gevallen de man niet moeten
straffen, want niet alle situaties kunnen voorzien worden.
* Amy: niet stelen, maar met apotheker overleggen, prijs onderhandelen/geld lenen. Steelt hij
gevangenis, vrouw nog slechter, sterven zonder zorg/liefde
Zorgethiek: Tronto’s 4 elementen van zorg (1993)
• Caring about (attentiveness): opmerken vd behoeften aan zorg
• Taking care of (responsability): betrokkenheid bij vastgestelde behoeften
• Care-giving (competence): effectief bieden van benodigde zorg & ondersteuning
• Care-receiving (responsiveness): reactie zorgontvanger op geboden hulp (beoordelen zorg)
Bv. Gezinszorg
4
DEEL 1. INLEIDING
LES 1. INLEIDING EN KERNCONCEPTEN
CURSUSOVERZICHT
“Professionals in zorg en welzijn worden in hun praktijk veelvuldig geconfronteerd met ethische kwesties en
dilemma’s die verder gaan dan louter de zorgrelatie tussen zorgverstrekker en zorgontvanger. Vraagstukken rond
rechtvaardige toegang en verdeling van zorg; vermaatschappelijking, vermarkting en financialisering van de zorg;
globalisering en migratie in de zorg, enz. plaatsen professionals en beleidsmakers voor tal van nieuwe vragen en
uitdagingen. In dit vak willen we studenten kritisch laten reflecteren over dergelijke ethische dimensies van zorg en
inclusie op systeemniveau.”
Beoordeling: Paper (30%) + Mondeling (groeps)examen (70%)
DRIE CENTRALE CONCEPTEN
ZORG
• Care versus cure
o Cure: genezing, behandeling (behandelen van zieken)
o Care: verzorgen, zorgen voor… (zonder het specifieke doel van genezen welzijn ondersteunen)
• Zorg, hulp en ondersteuning
o Brede benadering: fysiek, psychologisch, cognitief, sociaal, omgeving
• Zorgverlener vs. zorgkrijger/zorgvrager vs. zorgsysteem
o Feministisch discours: aandacht op (vrouwelijke) zorgverlener
Zorg wordt vaak afgeschoven op vrouwen in onze patriarchale SL
Vrouwen niet als slachtoffer zien, maar moet juist erkend en gewaardeerd worden
o Disability-beweging: aandacht op de zorgkrijger
Persoon met een beperking krijgt Persoonsvolgende Financiering: wordt werkgever ipv
zorgkrijger
Niet vanuit een deficit denken (verlies van functies, pijn of afhankelijkheid)
Mogelijheden, krachten, dromen en doelen (cf. doelgerichte zorg)
Van een individueel tekort naar een structurele blik
0de lijnszorg
• Vb. Zelfzorg, mantelzorg
• 0,5e lijn: vrijwilligers
• Informele zorg
1ste lijnszorg
• Rechtstreeks toegankelijk
Bellen en een afspraak kunnnen maken
• Vb. huisarts, kinesist, apotheker, tandarts,
gezinszorg, thuisverpleegkundige,
maatschappelijk werker
2 lijnszorg
de
• Niet-rechtstreeks toegankelijk; via doorverwijzing
• Specialistische zorg
• Vb. ziekenhuizen, WZC, centra geestelijke
gezondheidszorg (ernstige langdurige opvolging)
3e lijnszorg
• Niet-rechtstreeks toegankelijk
• Supergespecialiseerde zorg; exclusief
• Vb. universitaire ziekenhuizen voor IVF-
behandeling
1
,Hervorming van Brussel en Vlaanderen van de 1ste lijnszorg:
• Eerstelijnszones worden ondersteund door Vivel (instituut voor de 1ste lijn)
• Academie Voor De Eerste Lijn, AVDEL, is een Vlaams netwerk voor OZ en onderwijs in de 1e lijnszorg
(bestaande uit vier universiteiten en zes hogescholen)
Formele vs. Informele zorg:
Informele zorg kent 2 belangrijke criteria
Relationeel Inhoudelijk
Niet vanuit een beroep Eerder care dan cure
Niet als beroepsarbeid Bevorderen van de fysieke,
vergoed mentale en sociale
gezondheid
Sociale/en of ruimtelijke Bovengebruikelijke zorg
nabijheid (buiten de norm)
1. Mantelzorg
Zorg voor iemand uit de eigen kring (familie, partner, vriend), meestal langdurig.
Valt buiten het kader van beroep en buiten het georganiseerde vrijwilligerswerk.
o 1/3 Vlamingen (ouder dan 18j) is mantelzorger, en 7/10 combineert dit met een job.
o 21% van de Vlaamse jongeren (11-18j) woont bij een persoon met een langdurige ziekte of
beperking (en helpt in huis).
o 5% van de Vlaamse jongeren, woont bij een persoon met een langdurige ziekte of handicap en
neemt daarbij minstens 4u/week thuis taken op.
o Zo’n 45% van de mantelzorgers biedt hulp samen met andere informele en formele hulpactoren,
35% deelt de zorgtaken enkel met professionele hulpactoren, 7% neemt de zorgtaken op met
uitsluitend andere mantelzorgers en 13% zorgt alleen voor een hulpbehoevende persoon.
2. Zorgvrijwilliger
Staat niet in een persoonlijke relatie tot de zorgontvanger en werkt vaak georganiseerd (0,5e lijn).
Bv. Kom op tegen kanker
3. Buddywerking (1 op 1 cc)
Eén vrijwilliger (buddy) wordt gekoppeld aan één persoon met een hulp- of ondersteuningsnood,
met als doel sociale steun, verbinding en participatie te versterken.
Bv. Brug Binnen Buiten (re-integratie van ex-gedetineerden)
4. Buurtzorg
Informele, buurtgerichte zorg waarbij bewoners elkaar ondersteunen in hun eigen buurt,
vertrekkende vanuit nabijheid, wederkerigheid en verbondenheid.
Bv. BuurtPensioen (video)
o Alle hulp wordt er geregistreerd volgens een systeem van ‘timebanking’: de tijd die jij spendeert
aan het helpen van iemand anders wordt daarbij opgespaard en kan je nadien gebruiken om zelf
geholpen te worden een manier van pensioensparen, waar je hulp en zorg spaart voor later.
www.samentoujours.be
5. Community Care
Gemeenschapszorg is een manier van zorg organiseren waarbij zorg en ondersteuning gedeeld
worden door de hele gemeenschap (buurt, netwerk, verenigingen), en niet alleen door
professionals of familie.
Bv. Antenneberoepen – Bv. Man’aige project
Postbode 1: [over ouderen die niet naar de winkel konden gaan]
“ Ik ging daar twee keer per week voor ik vertrok op ronde ging ik eerst langs de bakker want dan moest ik daar
twee keer per week een brood afleggen. En briefkes voor naar de apotheker dat deden wij vroeger allemaal,
maar die tijd... Ik heb nu 840 huizen, toen in de tijd had ik er 300. Het is nu echt werken, jagen en jagen om
gedaan te krijgen.“
2
,ETHIEK
• Moraal versus ethiek
o Moraal (mos, mores), Ethiek (ethos)
o Moraal: persoonlijke overtuigingen & regels die je zelf als goed/fout beschouwt
o Ethiek = 'kritisch nadenken over wat (moreel) goed is om te doen’
Studie/reflectie over moraal; morele kwesties systematisch onderzoeken; begrijpen &
bepalen wat goed/fout is.
• Ethische dilemma’s
o ‘Gewoon’ dilemma:
keuze maken tussen 2 zaken die allemaal van dezelfde waarde voor je zijn.
o Ethische dilemma’s:
▪ Je moet kiezen tussen 2 opties, die in strijd zijn met de wet of je eigen waarden.
▪ Je moet kiezen tussen 2 moreel onverantwoorde opties.
• Ethische dilemma’s in de zorg (voorbeelden)
− Kun je anderen hulp verlenen die ze niet wensen (het principe van de autonomie)?
− Kun je mensen het leven opdringen als ze niet meer willen leven?
− Wat als niet duidelijk is of een prematuur geboren kindje wel levenskansen heeft, maar alleen in
leven gehouden kan worden door invasieve behandelingen die pijn en grote stress veroorzaken?
− Mag een oudere met beginnende dementie tegen zijn zin in een WZC opgenomen worden?
− Wat als familieleden voor een comateuze patiënt een behandeling eisen die medisch gezien geen
betekenis heeft?
Wat is goede zorg in deze situatie? voor deze persoon? kan ik mijn keuze uitleggen?
• Principe ethiek (Tom Beauchamp en James Childress) vnl. gebruikt in de zorg
Bij het nemen van beslissingen, 4 principes volgen:
1) Respect voor autonomie
na het krijgen van adequate informatie kunnen mensen uiteindelijk zelf beslissingen nemen over
zaken die hun gezondheid aangaan; patiënten kunnen altijd behandelingen weigeren; de wensen
van de patiënten respecteren.
2) Het goede teweegbrengen (weldoen)
zorg moet bijdragen aan het welzijn van patiënten.
3) Geen schade berokkenen
onze zorg, ons handelen mag de patiënt geen kwaad doen.
4) Rechtvaardigheid
patiënten met gelijke klachten hebben een gelijke kans op een behandeling daarvoor.
3
, o Maar, ethische dilemma’s… wat als autonomie conflicteert met het goede doen?
* Vb. https://www.ntvg.nl/artikelen/ethische-principes-het-gedrang-door-covid-19
* Vb. ouders weigeren om religieuze redenen een levensnoodzakelijke behandeling voor kind
* Vb. een patiënt vraagt euthanasie in omstandigheden die met enige moeite wel onder de wet
onder te brengen zijn, maar die de arts, vanuit professioneel perspectief, geen legitieme
grond voor euthanasie vindt
• Plichtsethiek of deontologie
o Kijkt naar de bedoeling of intentie van een bepaalde actie
o Ethisch = als de intentie goed is, zelfs als de gevolgen slecht zijn (bv. notenkoekje geven aan
iemand met een ernstige notenallergie) de morele juistheid ligt enkel in de intentie
o Immanuel Kant’s ‘categorische imperatief’: ‘Handel altijd op een manier waarvan je kan willen
dat het een algemene wet wordt.’
• Gevolgen-ethiek
(vb. John Stuart Mill, David Hume, Jeremy Bentham)
o De gevolgen van een handeling staan centraal.
▪ Het gaat dus niet om de handeling zelf
▪ Het gaat dus niet om om de intenties van de zorgverlener
▪ Maar: zijn de gevolgen goed, dan is de handeling ook goed.
o Utilitaire ethiek: grootste geluk, voor grootste aantal mensen.
o Trein-dilemma
Er rijdt een trein richting 5 mensen die aan de rails vastgebonden zijn. Er is de optie om gewicht voor de trein
te gooien, om zo de trein te laten stoppen voordat het de mensen bereikt die vastgebonden zitten. De enige
mogelijkheid is echter een zwaarlijvige man die aan de kant van de weg staat. Als hij voor de trein getrokken
zou worden, zou hij deze kunnen stoppen en voorkomen dat de andere vijf mensen sterven. Wat ga je doen?
Reflectie over casussen zonder ze als “het voorbeeld” te zien
o En ik, waar heb ik zoiets meegemaakt? Hoe heb ik toen gereageerd? Wat denk ik er nu van?
Wat zou ik in het vervolg nog meer of anders kunnen doen? Waarvoor zou ik kiezen, en waarom?
o Hoe zou je de casus benaderen vanuit plichtsethiek, gevolgen-ethiek, principe-ethiek?
Wat zijn voor – en nadelen van elke aanpak?
o Doel:
▪ Bewust worden van onze eigen waarden, normen denk- en handelingskaders
▪ Ogen openen voor wat niet (direct) gezien wordt
Zorgethiek (ethics of care – Joan Tronto, Carol Gilligan)
• Ethiek van dagelijkse zorg
• Elke beslissing in zorg gevolgen (pos/neg, (on)bedoeld, (on)vermijdelijk)
• Wat zorgverstrekkers doen/beslissen grote invloed op hoe zorg & dagelijks leven/kwal. ervaren
• Wat is nodig zodat zorg ervaren wordt als goede zorg
• Wat nodig zodat zorg levenskwaliteit verbetert
• Relationele benadering: voor goede zorg, relatie tss zorggever & ontvanger belangrijk
o Vrouw ernstig ziek & haar man kan medicijnen niet betalen Mag hij stelen?
* Jake denkt van wel, omdat het leven van zijn vrouw belangrijker is dan geneesmiddel. Leven is
volgens hem niet vervangbaar, meds wel. De wet zou in zulke gevallen de man niet moeten
straffen, want niet alle situaties kunnen voorzien worden.
* Amy: niet stelen, maar met apotheker overleggen, prijs onderhandelen/geld lenen. Steelt hij
gevangenis, vrouw nog slechter, sterven zonder zorg/liefde
Zorgethiek: Tronto’s 4 elementen van zorg (1993)
• Caring about (attentiveness): opmerken vd behoeften aan zorg
• Taking care of (responsability): betrokkenheid bij vastgestelde behoeften
• Care-giving (competence): effectief bieden van benodigde zorg & ondersteuning
• Care-receiving (responsiveness): reactie zorgontvanger op geboden hulp (beoordelen zorg)
Bv. Gezinszorg
4
