Samenvatting Agogische Dimensies Duurzame Ontwikkeling | VUB | 2026/2027

AGOGISCHE DIMENSIES VAN
DUURZAME ONTWIKKELING
1. INTRODUCTIE

Duurzame ontwikkeling is een openstaand vraagstuk, niet eenduidig hoe dit te
realiseren valt.
Bv: Hoe ben je naar de les gekomen: op verschillende manier te beantwoorden? Wat
hoop je te leren/ ontdekken? Wat doe jij dat (niet) duurzaam is?
- Sociaal perspectief - betalend
- Economisch perspectief – levensduurte
- Ecologisch perspectief – uitstoot


WAT VERSTA JE ONDER AGOGISCHE DIMENSIES VAN DUURZAME
ONTWIKKELING?
Duurzaamheid is meer dan het ecologische, dus zeker als agoog het sociale niet uit het
oog verliezen
 Als veranderingdeskundige het ecologisch perspectief mee in rekening nemen. Is
verbonden met het sociaal perspectief van agogiek. Wat is de plaats van de mens in
de natuur? En vice versa.
 Handelen vanuit een kennis gedragen onderbouwde visie.
 Geen enkele activiteit is volledig en echt duurzaam, alles heeft altijd een impact
o Onze neoliberale/kapitalistische SL maakt ons meer onduurzaam dan andere SL’en
o Er is geen eenduidig antwoord op wat duurzaamheid is. Geen overeenkomst over
hoe een duurzame SL eruitziet.
 Definities komen voornamelijk vanuit het westen, wat ook impactvol is op de
manier waarop we kijken naar de natuur en ermee samenleven. De
verschillende denkwijze, wereldbeelden en attitudes hebben geen consensus.
 Eveneens vanuit perspectief van niet levende wezens kan dit verschillen

WERKWIJZE VAN HET VAK
 Teksten lezen, staat altijd in laatste slide van de lessen – kritische visie formuleren en
bespreken
o Ook zelf teksten zoeken. Mag alles zijn, moet niet wetenschappelijk. Meenemen de
les nadien die de tekst bevestigd of tegenspreekt.
o Teksten dus ter bespreking. Moet je niet mee eens zijn, kritisch zijn.
o Om de twee weken.
o Lessen steeds in 2 fasen:
 Les 1: achtergrond en kritische visie
 Les 2: tekst lezen ter voorbereiding – documentaire bekijken & discussie in les
 Boek: aan te raden om te lezen, maar niet volledig te kennen. Stuk uitgehaald en
digitaal ook gegeven. De teksten nodig om te slagen staan dus online.
 Opdracht + examen & Interactieve lessen

,OPDRACHT EN EXAMEN

Groeps- en individueel werk
1. Opdracht: Schrijven over een onderwerp uit de les (als groep beslist). Als
individu schrijf je een paper. Positiepaper!! Geen opiniestuk (onderbouwen
met onderzoek! Elk argument is academisch gestaafd)
o Positioneer jouw onderwerp vanuit verschillende perspectieven
 Actoren
 Wereldbeelden (zien we ook in de les)
 Noord-zuid (voorkeur van prof!! Examenvraag!!!! Komt in les aan bod)
o Debat
 Bespreek jouw positie paper in jouw groep
2. Opdracht: foto’s gaan maken in Brussel van duurzaamheid. Mag elkaar
daarmee helpen en als groep indienen. Tijdens examen kan een van deze
foto’s gebruikt worden; leg uit wat in deze foto’s staat. Moet dan de foto’s
kennen van je eigen groep.
3. Examen
o Reader: teksten
 Boek: Kohei Saito: systeembreuk (zoals aangegeven in les/ op canvas
kennen)
 Aangebrachte teksten van medestudenten (canvas)
o Mondeling (waarschijnlijk 5,6, 7 januari - inschrijven via canvas)
1) vraag over de positiepaper op het examen (niet in voorbereidingtijd,
weten wat je geschreven hebt) - mag je meebrengen op het examen,
ook van medestudenten
 Waarom dit onderwerp
 Waarom deze perspectieven
2) Kritische vragen beantwoorden over tekst (krijg je voor
voorbereidingstijd)
 Tekst krijg je op het examen.
3) Theoretische vragen (krijg je voor voorbereidingstijd)
 Ook filmpjes meenemen als theorie! Concepten, ideeën kennen.
Onderscheid illustratie en theorie gaat ze in de les zeggen.
o Toon aan dat je de complexe relatie tussen mens en natuur begrijpt.
Je bent in staat kritische na te denken over duurzaamheid, onze
samenleving, onze relatie tussen mens en milieu.

, 1.1 ROL VAN DE MENS IN DE NATUUR

Verschillende wereldbeelden met een bepaald perspectief van de verhouding van mens
tot natuur …
Antropocentrisme  Meest dominante wereldbeeld vandaag de dag
 Man staat nog boven vrouw
 “ De idee dat de menselijke ervaring het beginpunt is
van waaruit de wereld wordt gestructureerd en
georganiseerd.”
 Hoe uit zich dit in onze maatschappij? Dieren krijgen een
functie vanuit onze nood. In de media weinig aandacht
naar natuur t.o.v. de mens.

Biocentrisme  “Ethische wereldbeeld waarin anderen levende wezens
een inherente waarden hebben & moreel behandeld
moeten worden.”
 We zijn een deel van, natuur staat niet ten diensten van
ons. Puur biologisch gezien zijn we een dier.
 Behoud van biodiversiteit, dierenrechten en bescherming
milieu
 Bv. veganisme, vegetarisch
 Hoe is dit nog antropocentrisch? Je kan ook antropocentrisch
handelen op ethische manier. Dit onderscheid ons van
andere levende wezens, het vermogen om ethisch te
handelen.
 Welk deel van de wereld valt niet onder biocentrisme?
 Alle niet levende natuur/elementen. Water, aarde,
lucht, vuur  brengt ons bij ecocentrisme.

Ecocentrisme  Ook bacteriën
 Ook standpunten innemen van niet-levende soorten.
Bepaald voor een groot stuk hoe we met de wereld omgaan,
wat we wel/niet mogen met deze natuur.
 “Ethische wereldbeeld dat de waarde van alle
levensvormen en ecosystemen respecteert.” – we zijn
enorm afhankelijk van de abiotische elementen.
 Bv. recht om niet bevuild te worden met vuile lucht.
Recht op propere lucht  grote doodsoorzaak.


Hoe uiten deze wereldbeelden zich in de SL:
– Vb: WWF, Gaia, Animal Rights
– Ons gedrag omzetten in ons handelen, gebeurt niet  moeilijk
– Mensen zijn slecht in gedragsveranderingen, heel kleine stapsgewijze zaken nodig

Worldviews = vier attitudes van de mens t.o.v. natuur
 Attitudes komen overeen met wereldbeelden en combinaties ervan
 Verschillende landen en culturen gaan anders om met hun omgeving en de natuur

Matthijs Schouten
Filmpje (examen):
De manier waarop de westerse maatschappij naar de natuur kijkt, is eigenlijk de oorzaak
van alle crises waarmee we nu te maken hebben. Dat stelt natuurfilosoof Matthijs
Schouten. “We hebben de aarde uitgeput.” Gelukkig ziet hij een grote verschuiving in die