Samenvatting Menselijke Biologie en Celbiologie | KHL | 2026/27

1




Menselijke biologie en celbiologie

Inleiding
 Biologie= de studie van levende organismen
 5 eigenschappen v/e levend organisme:
1. Beweging
 Plant: fotosynthese
2. Groei
3. Prikkelbaarheid/ reactievermogen: kunnen reageren op prikkels
 Homeostase, reageren op bv. temperatuur
4. Zelfstandig voortplanten
5. Metabolisme/ stofwisseling
= alle chemische reacties i/e organisme
 Opbouwreacties: anabolisme
 Afbraakreacties: katabolisme

 Virussen niet levend want hebben gastheer nodig om zich te kunnen voortplanten
 bv. HIV: human immunodeficiency virus  lijdt tot aids (acquired immunodeficiency virus)
 Vaccins activeren ons immuunsysteem  we maken antistoffen: moleculen die zich vestigen op
het virus, waarna andere cellen dit complex gaan opruimen, waardoor je niet ziek wordt
 Vesalius= Belgische arts die kijk op menselijk lichaam veranderde; ging voor het eerst lichaam
openmaken om organen etc. te bestuderen
 Organisatieniveaus:
- Celniveau: hartspiercel
- Weefselniveau: hartspierweefsel
- Organen: hart
- Orgaanstelsels: cardiovasculair stelsel  menselijk lichaam 11 organenstelsels (huid,
skelet, spierstelsel, zenuwstelsel, endocriene stelsel, cardiovasculaire stelsel,
lymfestelsel, ademhalingsstelsel, spijsverteringsstelsel, urinaire stelsel en
voortplantingsstelsel)
- Organisme



Inleiding in de celbiologie
Celbiologie= studie van bouw, functie en activiteit van cellen

Cel= kleinste structurele eenheid van leven  cytologie= studie v/d cel

 Meercellige organismen: groepen van cellen krijgen specifieke functies & zijn georganiseerd in
weefsels en organen
 Eencellige organismen prokaryoot of eukaryoot
 Meercellige organismen altijd eukaryoot

,2


Voorbeelden enkele cellen:

 E. coli: staafvormig
 Anabaena cylindrica: groen gekleurd, fotosynthetiserende bacterie
 S. cerevisiae/ gist: doet aan vergisting/ fermentatie, bolvormig, grijs, intracellulaire
compartimentering
 Groene alg: fotosynthese, intracellulaire compartimentering
 Humane eicel= grootste humane cel

Algemene structuur cel: cytoplasma (waterachtig) en membraan (vetachtig)

Prokaryote cellen: bacteriën en blauwwieren

 Evolutionair ouder dan eukaryote cellen
 Klein, ongeveer 1 µm
 Geen intracellulaire compartimentering; erfelijk materiaal verspreid in cytoplasma, kernzone niet
gescheiden van cytoplasma  belangrijkste structuren zijn cytoplasma, kernzone en stevige
elastische celwand
 Celwand fungeert als beschermende laag
 Pathogene bacteriën afhankelijk van deze uitwendige bescherming bij verdediging tegen
afweermiddelen: onze cellen zien eerst de buitenkant v/d ‘indringer’  antibiotica (bv.
penicilline) doden bacteriën door de opbouw v/d celwand te verstoren  groei bacterie
wordt geblokkeerd
*! Niet alle bacteriën zijn pathogeen: goede bacteriën (darmbacteriën) kunnen ook worden
gedood

Eukaryote cellen: planten, dieren, fungi  alle cellen met goed ontwikkelde kern/ karyon/ nucleus

 Intracellulaire compartimentering (structureel, functioneel): organellen
 Dierlijke cellen: geen celwand  organellen afgesloten door membraan, kern omgeven door
kernmembraan
 Plantaardige cel: wel celwand, vacuole, chloroplasten…
 Overeenkomsten plant/dier:
- Aard chemische stoffen: organellen opgebouwd uit biomoleculen
- Gelijkaardige celorganellen: celmembraan omgeeft cytosol met daarin de organellen
- Eiwitsynthese en celdeling

Hoofdstuk 1: structuur van de biomoleculen
1. Chemische samenstelling van de cel

Cel= compartiment omsloten door membraan  bestaat voor 70% uit water + bevat vetachtige
zones: membranen

Samenstelling bacteriële cel:

Percentage van totaalgewicht v/d cel
Water 70

,3


Anorganische ionen 1
Kleine moleculen:
 Suikers en precursoren 3
 Aminozuren en precursoren 0,4
 Nucleotiden en precursoren 0,4
 Lipiden en precursoren 2
 Andere kleine moleculen 0,2
Macromoleculen (eiwitten, nucleïnezuren en 23
polysachariden)


 Anorganische ionen: fosfaat, NH4+, Mg2+, Ca2+, K+, Fe3+
 Kleine moleculen & macromoleculen/ biomoleculen zijn organische verbindingen
(koolstofverbindingen)  CO2 enige molecuul met C atoom dat anorganisch is!

*lipiden geen echte macromoleculen, maar beschouwd omdat ze in staat zijn om complexen te
vormen met macromoleculaire afmetingen

*kleine moleculen zijn bouwstenen voor macromoleculen + doen dienst als tussenproducten/
regulatoren v/d reacties v/h metabolisme


2. Inleiding tot de koolstofchemie

C uitzonderlijk door vermogen om zeer grote en structureel gevarieerde moleculen te vormen

 4 bindingspartners; met P, O, N, S, C, H
 Dus ook binding met C zelf: er kunnen ketens van onbeperkte lengte en ringstructuren worden
gevormd. C atoom kan ook dubbele en drievoudige bindingen vormen

Functionele groepen:

Alcoholen Hydroxylgroep
Vb. methanol

Ketonen en aldehyden Carbonylgroep
Vb. aceton

Organische zuren Carboxylgroep
Vb. palmitinezuur

Amines Aminogroep
Vb. methylamine

 Dezelfde groep kan meer x optreden i/e molecule + er kunnen ook combinaties van verschillende
groepen optreden

Voorbeelden:

Glycerol:

, 4


= polyalcohol

Barnsteenzuur:

Citroenzuur:

 Alcohol en zuur (carboxylfunctie)
 Meerwaardig zuur



Appelzuur:



Aminozuur:




3. Onderscheid tussen polaire en apolaire stoffen

Water heeft dipoolkarakter & kan waterstofbruggen aangaan  kan sterke interacties aangaan met
andere moleculen

Dipoolmoment van H2O:




 NaCl lost goed op in water: ionen van zoutkristal komen vrij  worden omringd door mantel van
watermoleculen  dipoolion-interacties leveren zeer veel energie op  dipolen van water beletten
dat Na+ en Cl- ionen elektrostatische interacties aangaan

Polair:

 Hydrofiel/ wateraantrekkend, trekken watermoleculen aan
 Wateroplosbaar door aanwezigheid OH: OH heeft interne ladingsverdeling want O is
elektronenzuigend
 Geladen groepen sterk polair (COO- en NH3+)
 -OH, -CHO, -COOH, C = O, NH2

Apolair:

 Hydrofoob/ waterafstotend, lipofiel, vetoplosbaar
 Ringstructuren zeer apolair
 Lossen slecht op in water
 Stijgende ketenlengte= stijgende apolariteit= dalende wateroplosbaarheid: