HOORCOLLEGE 2: MIGRATIERECHT ALS SPANNINGSVELD TUSSEN SOEVEREINITEIT EN
MENSENRECHTEN
MENSENRECHTEN IN DE MIGRATIECONTEXT
MENSENRECHTEN ALS TOOL VOOR DE BESCHERMING VAN BELANGEN VAN
VREEMDELINGEN
Historische context
Magna Charta (1215), Déclaration universelle des droits de l’homme et du citoyen (1789), Bill of Rights
(1791), anti-slavernijbeweging…
ð ratio legis: mensenrechten als tegenwicht voor ongebreidelde overheidsmacht!
= Geen bindende tekst maar wel aspiratie bepaalde grondrechten die gerespecteerd moesten worden
Belang van mensenrechten voor de bescherming van de belangen van vreemdelingen
Vreemdelingen vaak geen stemrecht
ó EU-burgers bij gemeenteraadsverkiezingen, dus kunnen niet volledig deelnemen aan de Belgische
staatsstructuur
GEVOLG: hoven en rechtbanken vaak enige plaats waar men rechten van migranten kan afdwingen
ð Universaliteit van mensenrechten
ð Idee van inherente menselijke waardigheid
ð bv. Preambule en art. 1 Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (1948)
ð Zowel nationaal als internationaal/Europees EHRM of HvJ
IDEE: Mensenrechten zijn universeel, we zijn allemaal mensen en wij hebben een intrinsieke waardigheid
die gerespecteerd moet worden
ð Erkenning van universaliteit van mensenrechten
Preambule UVRM
“Overwegende, dat erkenning van de inherente waardigheid en van de gelijke en onvervreemdbare
rechten van alle leden van de mensengemeenschap grondslag is voor de vrijheid,gerechtigheid en vrede in
de wereld”
Art. 1 UVRM
“Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en
geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.”
ð Vindt ook toepassing in migratiecontext
,= Spanningsveld tussen belangen van staten en belangen van vreemdelingen
TOEPASSINGSGEBIED: ART. 1 EVRM
Vraag 1 is altijd: zijn er mensenrechtenverplichtingen van toepassing?
ð Hierna vraag 2: is er een schending van een bepaalde internationale verplichting?
EVRM: één van de belangrijkste verdragen met direct werking (ook in Belgische rechtsorde)
MAAR je hebt bijvoorbeeld ook (rechtstreeks inroepbaar in België)
- Spiegelbeeld EVRM = BUPO-verdrag
,= 2 sides of the same coin: perspectief staten VS perspectief van individuen
TOEPASSINGSGEBIED RATIONE PERSONAE
Bescherming EVRM niet beperkt tot burgers, maar “ieder die ressorteert onder rechtsmacht”
= iedere persoon die zich op het grondgebied of onder de effectieve controle van de LS bevindt
Ook inroepbaar door personen zonder verblijfsstatus (maakt niet uit of men legaal of illegaal in BE is)
ð Enige vraag: valt persoon onder rechtsmacht van de lidstaat?
ð Illegaal wilt niet zeggen dat die geen rechten heeft
EHRM, D. tegen UK, nr. 30240/96 (1997), §48
“Regardless of whether or not he ever entered the UK in the technical sense, it is to be noted that he has
been physically present there and thus within the jurisdiction of the respondent State within the meaning
of Article 1 of the Convention […]. It is for the respondent State therefore to secure to the applicant the
rights guaranteed under Article 3 irrespective of the gravity of the offence which he committed”.
MAAR: onwettig verblijf kan invloed hebben op draagwijdte die men aan bepaalde rechten toekent
bv. hoe langer men op het grondgebied verblijft, hoe meer rechten
bv. iemand met recht op verblijf heeft vs. precair verblijf (art. 8 EVRM)
ó art. 3 EVRM: absoluut – wettig/onwettig verblijf maakt niets uit
, Algemene regel = Iedereen die zich op het grondgebied bevindt = territoriale jurisdictie
“Territorialiteitsprincipe” – territoriale jurisdictie
= rechtsmacht in principe enkel over het grondgebied van de staat uitgeoefend
Alle personen die zich op het grondgebied bevinden
VB. douanecontrole grensambtenaar; controle geldig visum/toegang tot Schengenzone
ð Stel: toegang geweigerd want niet voldaan aan voorwaarden om toegang te krijgen = juridische fictie
nooit op grondgebied aanwezig geweest (terugdrijven naar de grens)
ð Voor mensenrechten geldt deze fictie niet
MAAR: weerlegbaar vermoeden
Geldt ook voor “internationale zones”
EHRM, Amuur t. Frankrijk (1996)
Arrest info: Vluchtelingen aangediend in Frankrijk MAAR toegang geweigerd want gebruik vervalst paspoort
MAAR intentie om verzoek int bescherming indienen (art 14 EVRM; iedereen het recht om verzoek int
bescherming in andere staat indienen)
MAAR FR geeft hier geen gehoor aan en stuurt hen terug naar Syrië
EHRM: FR zei dat die mensen niet onder hun mensenrechten jurisdictie vielen want ze bevonden zich niet op
het FR grondgebied
Hof zegt nee, de fictie van internationale zones geldt niet in de context van mensenrechten jurisdictie dus ze
bevonden zich wel op FR grondgebied en dus FR oefende territoriale mensenrechten jurisdictie uit en had
verplichtingen onder het EVRM die gerespecteerd moesten worden
ð Belang van het arrest?
= erkenning dat internationale transitzones van een luchthaven binnen het toepassingsgebied van het EVRM
valt
EHRM, Amuur t. Frankrijk (1996) – luchthavenzaak, “internationale zone” – geen juridisch vacuüm
Feiten?
Somaliërs worden op luchthaven Paris-Orly toegang tot FR grondgebied geweigerd door gebruik van vervalste
paspoorten + vasthouding aan grens
Wensen asiel aan te vragen door mogelijke vervolging in Somalië, maar worden teruggestuurd naar Syrië (land
vanwaar men kwam), zonder dat ze asiel konden aanvragen
FR: luchthavens zijn internationale transitzone, zogezegd niet gebonden door EVRM omdat personen in deze
zone buiten FR jurisdictie vallen
MENSENRECHTEN
MENSENRECHTEN IN DE MIGRATIECONTEXT
MENSENRECHTEN ALS TOOL VOOR DE BESCHERMING VAN BELANGEN VAN
VREEMDELINGEN
Historische context
Magna Charta (1215), Déclaration universelle des droits de l’homme et du citoyen (1789), Bill of Rights
(1791), anti-slavernijbeweging…
ð ratio legis: mensenrechten als tegenwicht voor ongebreidelde overheidsmacht!
= Geen bindende tekst maar wel aspiratie bepaalde grondrechten die gerespecteerd moesten worden
Belang van mensenrechten voor de bescherming van de belangen van vreemdelingen
Vreemdelingen vaak geen stemrecht
ó EU-burgers bij gemeenteraadsverkiezingen, dus kunnen niet volledig deelnemen aan de Belgische
staatsstructuur
GEVOLG: hoven en rechtbanken vaak enige plaats waar men rechten van migranten kan afdwingen
ð Universaliteit van mensenrechten
ð Idee van inherente menselijke waardigheid
ð bv. Preambule en art. 1 Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (1948)
ð Zowel nationaal als internationaal/Europees EHRM of HvJ
IDEE: Mensenrechten zijn universeel, we zijn allemaal mensen en wij hebben een intrinsieke waardigheid
die gerespecteerd moet worden
ð Erkenning van universaliteit van mensenrechten
Preambule UVRM
“Overwegende, dat erkenning van de inherente waardigheid en van de gelijke en onvervreemdbare
rechten van alle leden van de mensengemeenschap grondslag is voor de vrijheid,gerechtigheid en vrede in
de wereld”
Art. 1 UVRM
“Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en
geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.”
ð Vindt ook toepassing in migratiecontext
,= Spanningsveld tussen belangen van staten en belangen van vreemdelingen
TOEPASSINGSGEBIED: ART. 1 EVRM
Vraag 1 is altijd: zijn er mensenrechtenverplichtingen van toepassing?
ð Hierna vraag 2: is er een schending van een bepaalde internationale verplichting?
EVRM: één van de belangrijkste verdragen met direct werking (ook in Belgische rechtsorde)
MAAR je hebt bijvoorbeeld ook (rechtstreeks inroepbaar in België)
- Spiegelbeeld EVRM = BUPO-verdrag
,= 2 sides of the same coin: perspectief staten VS perspectief van individuen
TOEPASSINGSGEBIED RATIONE PERSONAE
Bescherming EVRM niet beperkt tot burgers, maar “ieder die ressorteert onder rechtsmacht”
= iedere persoon die zich op het grondgebied of onder de effectieve controle van de LS bevindt
Ook inroepbaar door personen zonder verblijfsstatus (maakt niet uit of men legaal of illegaal in BE is)
ð Enige vraag: valt persoon onder rechtsmacht van de lidstaat?
ð Illegaal wilt niet zeggen dat die geen rechten heeft
EHRM, D. tegen UK, nr. 30240/96 (1997), §48
“Regardless of whether or not he ever entered the UK in the technical sense, it is to be noted that he has
been physically present there and thus within the jurisdiction of the respondent State within the meaning
of Article 1 of the Convention […]. It is for the respondent State therefore to secure to the applicant the
rights guaranteed under Article 3 irrespective of the gravity of the offence which he committed”.
MAAR: onwettig verblijf kan invloed hebben op draagwijdte die men aan bepaalde rechten toekent
bv. hoe langer men op het grondgebied verblijft, hoe meer rechten
bv. iemand met recht op verblijf heeft vs. precair verblijf (art. 8 EVRM)
ó art. 3 EVRM: absoluut – wettig/onwettig verblijf maakt niets uit
, Algemene regel = Iedereen die zich op het grondgebied bevindt = territoriale jurisdictie
“Territorialiteitsprincipe” – territoriale jurisdictie
= rechtsmacht in principe enkel over het grondgebied van de staat uitgeoefend
Alle personen die zich op het grondgebied bevinden
VB. douanecontrole grensambtenaar; controle geldig visum/toegang tot Schengenzone
ð Stel: toegang geweigerd want niet voldaan aan voorwaarden om toegang te krijgen = juridische fictie
nooit op grondgebied aanwezig geweest (terugdrijven naar de grens)
ð Voor mensenrechten geldt deze fictie niet
MAAR: weerlegbaar vermoeden
Geldt ook voor “internationale zones”
EHRM, Amuur t. Frankrijk (1996)
Arrest info: Vluchtelingen aangediend in Frankrijk MAAR toegang geweigerd want gebruik vervalst paspoort
MAAR intentie om verzoek int bescherming indienen (art 14 EVRM; iedereen het recht om verzoek int
bescherming in andere staat indienen)
MAAR FR geeft hier geen gehoor aan en stuurt hen terug naar Syrië
EHRM: FR zei dat die mensen niet onder hun mensenrechten jurisdictie vielen want ze bevonden zich niet op
het FR grondgebied
Hof zegt nee, de fictie van internationale zones geldt niet in de context van mensenrechten jurisdictie dus ze
bevonden zich wel op FR grondgebied en dus FR oefende territoriale mensenrechten jurisdictie uit en had
verplichtingen onder het EVRM die gerespecteerd moesten worden
ð Belang van het arrest?
= erkenning dat internationale transitzones van een luchthaven binnen het toepassingsgebied van het EVRM
valt
EHRM, Amuur t. Frankrijk (1996) – luchthavenzaak, “internationale zone” – geen juridisch vacuüm
Feiten?
Somaliërs worden op luchthaven Paris-Orly toegang tot FR grondgebied geweigerd door gebruik van vervalste
paspoorten + vasthouding aan grens
Wensen asiel aan te vragen door mogelijke vervolging in Somalië, maar worden teruggestuurd naar Syrië (land
vanwaar men kwam), zonder dat ze asiel konden aanvragen
FR: luchthavens zijn internationale transitzone, zogezegd niet gebonden door EVRM omdat personen in deze
zone buiten FR jurisdictie vallen
