Inleiding tot de Psychologie
1. Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
Waar of vals?
Je hersenen produceren een pijnstiller die op heroïne lijkt = waar
Endorfine, onderdrukt reacties en pijnstillend als heroïne
Een leugendetector is opmerkelijk accuraat in het opsporen van lichamelijke reacties die erop
wijzen dat een verdachte liegt = vals
Detecteert lichamelijke opwinding is zichtbaar, iemand die onschuldig is kan ook
opgewonden zijn
Veel dingen die ons overkomen laten geen sporen achter in het geheugen = waar
Wat is psychologie (en wat is het niet)?
Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
Fundamenteel is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen
- Interne geestelijke processen: indirect waarnemen (vb. denken en
voelen)
- Externe waarneembare gedragingen: wetenschappelijk
Psyche (Grieks voor “geest”) en -ologie (“een studiegebied”)
Letterlijke betekenis “studie van de geest”
• Omvat zowel interne mentale processen als externe, observeerbare
gedragingen
• Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie
(m.a.w. verifieerbare gebeurtenissen)
Niet zomaar met gezond verstand wat je gelooft aanvaarden
Psychologie is niet:
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen”
weet dat het waar is
Pseudowetenschap –
• Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere
wetenschappelijke methode
(Bv. astrologie, grafologie, toekomst voorspellen)
1
, • Speculaties
=> Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken? => stel een aantal vragen:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias? (Vertekening, emotionele,
bevestiging bias)
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Wat doen psychologen?
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in
drie grote categorieën/groepen:
- Experimentele psychologen (onderzoekspsychologen – creëren
nieuwe psychologische stellingen)
Kunnen in een privébedrijf of voor de overheid werken
- Overlap met psychologie in het onderwijs
Geven vaak les aan een hogeschool of universiteit
- Toegepaste psychologie
Kennis die experimentele psychologen hebben vergaard
toepassen in praktijk
Sport: met trainingssessies toepassen om motivatie verhogen
Forensisch: expertise leveren aan rechtssysteem
Arbeids-en organisatie, omgeving, school en
gerontopsynchologen
Klinisch/ counseling: helpen op soc & emotioneel gebied
Klinisch = therapeuten (specialisatie in psychische
stoornissen, langdurigere behandelingen
Counseling: gespecialiseerd in relatie en zingevingsvragen,
kortere behandeling
Psychologen zijn geen psychiaters!
Psychiatrie: • Medische Specialisatie in de
behandeling van mentale
• Psychische stoornissen
en gedragsproblemen
• Eerst basisopleiding arts/
• Voorschrijven medicatie
geneeskunde
mogelijk
• Sprake van patiënten
2
,Psychologie: • Geen medische aard
• Breed studiegebied • Vanuit Psychologische
invalshoek
Hersenfuncties tot soc
interacties • Sprake van cliënten
• Nadruk op
onderzoeksmethodes
Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen?
Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt
gedomineerd door zes verschillende perspectieven: de biologische,
de cognitieve, de behavioristische, de gehele-persoon, de ontwikkeling, en
de socio-culturele invalshoek.
Waar liggen de historische wortels van psychologie?
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige
tradities, zoals structuralisme, functionalisme, Gestalt psychologie,
behaviorisme, en psychoanalyse
Zes moderne perspectieven van psychologie
Biologisch perspectief: gaat terug tot Descartes
De 17e -eeuwse Franse filosoof René Descartes stelde als eerste het
idee voor dat er een scheiding is tussen de
spirituele geest en het fysieke lichaam; dat het
fysieke lichaam kan apart bestudeerd worden van de
geest leidde tot het modern biologische perspectief.
3
, Dit modern perspectief ziet de geest als een product van de hersenen en
voegt zo lichaam en geest weer samen.
Biologische perspectief
- Vb slaaponderzoek: kijken naar patronen van hersengolven
- Wortels in medische wetenschappen
- Biologische psychologie, biologie en neurologie hebben interesse
voor processen in de hersenen
=> “neurowetenschappen” (bv. studie hersengolven gedurende
de slaap)
Andere belangrijke variant: “evolutionaire psychologie” (gebaseerd op
Darwin: natuurlijke selectie)
Charles Darwin: 1859 ‘On the Origins of Species by Means of Natural
Selection’
- Dieren met Slechte kenmerken meer moeite met voortplanting en
zullen uitsterven (survival of the fittest)
Cognitief perspectief
Het modern cognitieve perspectief ontstond op basis van een aantal
benaderingen:
- Het structuralisme van Wilhelm Wundt
- Introspectie: beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaring
En reacties hierop:
- Het functionalisme van William James en Gestaltpsychologie
Structuralisme
Tracht de basisstructuren van de geest en de gedachten te ontrafelen
Wilhelm Wundt:
1879: eerste laboratorium voor experimentele psychologie te Leipzig
Introspectie
Functionalisme
Ging er van uit dat psychische processen het beste begrepen kunnen
worden in termen van hun adaptieve nut en functie
4
1. Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
Waar of vals?
Je hersenen produceren een pijnstiller die op heroïne lijkt = waar
Endorfine, onderdrukt reacties en pijnstillend als heroïne
Een leugendetector is opmerkelijk accuraat in het opsporen van lichamelijke reacties die erop
wijzen dat een verdachte liegt = vals
Detecteert lichamelijke opwinding is zichtbaar, iemand die onschuldig is kan ook
opgewonden zijn
Veel dingen die ons overkomen laten geen sporen achter in het geheugen = waar
Wat is psychologie (en wat is het niet)?
Psychologie is een breed domein, met vele specialisaties
Fundamenteel is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen
- Interne geestelijke processen: indirect waarnemen (vb. denken en
voelen)
- Externe waarneembare gedragingen: wetenschappelijk
Psyche (Grieks voor “geest”) en -ologie (“een studiegebied”)
Letterlijke betekenis “studie van de geest”
• Omvat zowel interne mentale processen als externe, observeerbare
gedragingen
• Is gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie
(m.a.w. verifieerbare gebeurtenissen)
Niet zomaar met gezond verstand wat je gelooft aanvaarden
Psychologie is niet:
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan “iedereen”
weet dat het waar is
Pseudowetenschap –
• Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere
wetenschappelijke methode
(Bv. astrologie, grafologie, toekomst voorspellen)
1
, • Speculaties
=> Denk kritisch na over beweringen
Wat is kritisch nadenken? => stel een aantal vragen:
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias? (Vertekening, emotionele,
bevestiging bias)
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Wat doen psychologen?
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in
drie grote categorieën/groepen:
- Experimentele psychologen (onderzoekspsychologen – creëren
nieuwe psychologische stellingen)
Kunnen in een privébedrijf of voor de overheid werken
- Overlap met psychologie in het onderwijs
Geven vaak les aan een hogeschool of universiteit
- Toegepaste psychologie
Kennis die experimentele psychologen hebben vergaard
toepassen in praktijk
Sport: met trainingssessies toepassen om motivatie verhogen
Forensisch: expertise leveren aan rechtssysteem
Arbeids-en organisatie, omgeving, school en
gerontopsynchologen
Klinisch/ counseling: helpen op soc & emotioneel gebied
Klinisch = therapeuten (specialisatie in psychische
stoornissen, langdurigere behandelingen
Counseling: gespecialiseerd in relatie en zingevingsvragen,
kortere behandeling
Psychologen zijn geen psychiaters!
Psychiatrie: • Medische Specialisatie in de
behandeling van mentale
• Psychische stoornissen
en gedragsproblemen
• Eerst basisopleiding arts/
• Voorschrijven medicatie
geneeskunde
mogelijk
• Sprake van patiënten
2
,Psychologie: • Geen medische aard
• Breed studiegebied • Vanuit Psychologische
invalshoek
Hersenfuncties tot soc
interacties • Sprake van cliënten
• Nadruk op
onderzoeksmethodes
Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen?
Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt
gedomineerd door zes verschillende perspectieven: de biologische,
de cognitieve, de behavioristische, de gehele-persoon, de ontwikkeling, en
de socio-culturele invalshoek.
Waar liggen de historische wortels van psychologie?
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige
tradities, zoals structuralisme, functionalisme, Gestalt psychologie,
behaviorisme, en psychoanalyse
Zes moderne perspectieven van psychologie
Biologisch perspectief: gaat terug tot Descartes
De 17e -eeuwse Franse filosoof René Descartes stelde als eerste het
idee voor dat er een scheiding is tussen de
spirituele geest en het fysieke lichaam; dat het
fysieke lichaam kan apart bestudeerd worden van de
geest leidde tot het modern biologische perspectief.
3
, Dit modern perspectief ziet de geest als een product van de hersenen en
voegt zo lichaam en geest weer samen.
Biologische perspectief
- Vb slaaponderzoek: kijken naar patronen van hersengolven
- Wortels in medische wetenschappen
- Biologische psychologie, biologie en neurologie hebben interesse
voor processen in de hersenen
=> “neurowetenschappen” (bv. studie hersengolven gedurende
de slaap)
Andere belangrijke variant: “evolutionaire psychologie” (gebaseerd op
Darwin: natuurlijke selectie)
Charles Darwin: 1859 ‘On the Origins of Species by Means of Natural
Selection’
- Dieren met Slechte kenmerken meer moeite met voortplanting en
zullen uitsterven (survival of the fittest)
Cognitief perspectief
Het modern cognitieve perspectief ontstond op basis van een aantal
benaderingen:
- Het structuralisme van Wilhelm Wundt
- Introspectie: beschrijving van je eigen innerlijke bewuste ervaring
En reacties hierop:
- Het functionalisme van William James en Gestaltpsychologie
Structuralisme
Tracht de basisstructuren van de geest en de gedachten te ontrafelen
Wilhelm Wundt:
1879: eerste laboratorium voor experimentele psychologie te Leipzig
Introspectie
Functionalisme
Ging er van uit dat psychische processen het beste begrepen kunnen
worden in termen van hun adaptieve nut en functie
4
