Samenvatting Politieke Geschiedenis van België | VUB | 2026/2027

Politieke Geschiedenis van België
Hoofdstuk 1: de doorbraak van de burgerlijke parlementair-
constitutionele staat

= Bourgeois, rijken

= Land met monarch (die beperkt wordt door Gw) en waar parlement
macht heeft die de regering controleert

 Macht in handen van rijke bergerij (The 1%)

Pol noord-zuid onder Willem 1 sinds 1814

Sociaaleconomische breuklijn

1830-1848 = overgangsperiode
 Periode m restanten AR veranderen
- Landbouw eco  industrieel kapitalisme: burgerij
- Adel en kerk geprivilegieerd  kerk verliest bezit en goederen
- Platteland = kath en conservatief  negatief tov ned
- Ned = protestant & wil industrie stimuleren (liberaal), willen
minder macht naar kerk
- 1830= Be revolutie


Instellingen

1789 Franse revolutie veranderingen

- AR: wil confederalisme (apart regeren, elke provincie onafh)
- FR schaft systeem af – samenwerken en gelijkheid “verlichting”

Frans regime

- 1795 Be deel v Fra eenheidsstaat
- Afschaffing privileges  nationale soevereiniteit
 Verkoop goederen kerk
- Nieuw juridisch systeem

 Rechtbanken  Exit gewoonterecht
 Burgerlijk wetboek



Levensbeschouwelijk

- Concordaat (verdrag) napoleon en kerk 1801
o Weddes (vergoedingen) voor priesters
o Kerkgebouwen beheerd door kerkfabrieken(teruggegeven door
staat, gemeente subsidieert kerkfabriek)

1

,1815 Verenigd koninkrijk der Nederlanden

- Congres van Wenen 1814-1815
o Verenigd Koninkrijk der Nederlanden = bufferstaat tegen
frankrijk(= niet verplicht neutraal)
o Forten
- Gw 1815 = niet de huidige Gw
o Geen ministeriele verantwoording
o Vorstelijke tussenkomst
o Parlement: Staten Generaal
 50/50 Noord/Zuid  maar meer Belgen - ?
 Belgen katholiek en ned katholiek & protestant
 angst te katholiek
 Bicameraal: Eerst (adellijke kamer) & tweede kamer
 Tienjarige begroting



Revolutie van 1830

Liberalen en katholieken samen

Verklaring aan europese grootmachten om Belgie te erkennen



Sociaal-economische breuklijn

Context revolutie

- Landbouwland  industrialisatie
o Succes onder willem1
o Landbouw blijft belangrijkste
- 2 oppositiegroepen
1. Middenklasse m liberale eisen (FR verderzetten)
2. Adel & clerus willen herstel macht

 Beiden willen lacht koning beperke,

- Revolutie < lagere burgerij en middenklasse – “uitgesloten”
= intellectuelen, onderwijs, journalisten, ambtenaren
=kleine boeren, ambachtslui
 voeren revolutie, maar uitgesloten v macht
- Conservatieven: herinnering Brabantse omwentelingen (tegen
progressieve, autoritaire vorst)
- Democraten en liberalen willen meer inspraak

- Eisen middenklasse

2

, 1. Volkssoevereiniteit (bevolking kiest machthebbers)
2. Parlementaire regime (macht uit v parlement)
3. Ministeriele verantwoordelijkheid
4. Rechten en vrijheden (rechtsbescherming individu)
- Adel en kerk
o Tegen onderwijspolitiek Willem 1 (W1 wil vrij onderwijs)
o Eisen: vrijheid godsdienst en onderwijs
 Monsterverbod 1827
Liberaal katholicisme (bondgenootschap) om macht koning
beperken
= unionisme lib en kath in verzet



Hoe verloopt de revolutie?

- Ontevreden massa  rellen en vernielingen
- Actiegroepen uit middenklassen (kranten en petities)
- Voorlopig bewind
o Onafhankelijkheidsverklaring okt 1830
o Verkiezing Nationaal congres – kiescijns
o Conferentie van Londen nov 1830
 veel angsten voor Europese oorlog dus onafhankelijk
belgie als nieuw liberale staat


Reactie koning Willem

- Brussel trekt ned terug
- Wil dynastie bewaren  stuurt Prins v oranje (zoon) naar
Antwerpen
- Kloof N (anti-Belgischgezind)& Z


Het nationaal congres en de grondwet
= grondwetgevende vergadering


Instellingen

Grondwet, een compromis

- Lib middenklasse <-> adel en clerus
o Gematigde hervormingen (lib)
o Machtsstructuur v voor FR (conservatief)



3

, - Verkiezingen Nat. Congres
o Kiescijns (exit kleine burgerij, democraten en republikeinen
o Capacitair stemrecht (diploma)



Nationale soevereiniteit, geen volkssoevereiniteit

- Representatief, parlement, verkiezingen, Gw
- Elk individu macht en oefent samen uit



Nationaal Congres

Belangrijke groepen die domineerden:

1. Adel (grootgrondbezitters)
2. Intellectuelen (advocaten)
- Meer katholieken dan antiklerikalen
- Meer conservatieven dan democraten
- Antibelgischgezinden in minderheid

- Prioriteiten
o Adel en burgerij beschermen tegen koning
1. Koning gebonden aan wet
2. Scheiding der machten
3. Ministeriele verantw
4. Contraseign = handtekening minister bij k besluit
o Macht burgerij erkennen
Pol vrijheid grondrechten
Bewaken vrijheid parlement

= progressieve Gw

- Rol parlement
o Discussiëren
o Toezicht op staat
o Uitvoerende macht controleren
- Rol overheid (uitvoerend/ politiefunctie)
o Veiligheid
o Beschermen eigendom
- Rol pol vrijheden
o Recht vergaderen en verenigen
o Persvrijheid

Nationaal congres <-> revolutie


4