Criminologie van de strafrechtsbedeling ‘24
Geschiedenis
Geschiedenis van het strafrechtsdenken en de geboorte van de gevangenisstraf als vorm
van bestraffing.
1. Ancien Régime
Geboorte gevangenisconcept maar nog niet als een vorm van bestraffing
(veroordeling misdrijven).
K was enige bron v.h recht & elk misdrijf werd beschouwd als een persoonlijke
aanslag. Inquisitoire procedure (geheim) waarin de rechter een actieve rol had,
leverde het bewijs.
Diverse functies:
• Plaats om verdachten onder te brengen in afwachting v proces
(lijfstraf/verbanning) een soort ‘tussenstadium’ Lijfstraffen = de norm
• Gevangenis als strafinstrument: gespreid over eeuwen heen
• 1596: Amsterdams Rasphuis (bedelaars- arbeid en loon)
• Geen opsluiting als straf maar toebrengen fysiek leed, personen die
“hinderlijk” waren, die hun schulden niet betaalden, als ‘reservoir'
Gevangenis/tuchthuis: niet primair gericht op straf, maar eerder hybride
instellingen.
1789: Déclaration des Droits de l’Homme (grondrechten & basis v klassieke leer)
2. De Verlichting
= De geboorte van de gevangenisstraf
Dr een evoluerende maats nr industrieel kapitalisme werd de macht v.d K
aangetast, i.d veranderende sociaalecon context kwam een verdeling v.d
macht, in de vorm v.e sociaal contract. Misdrijf was een aantasting v.d maats
in haar geheel
Scheiding der machten (Charles de Montesquieu)
Magna charta
Schuld & dader = centraal
Straf: vergelding (als bestraffing vr het overtreden v.h sociaal contract),
algemene & bijzondere preventie
la bouche de la loi: de rechter i.d mond v.d wet – letterlijke interpretatie v.d
wet
• Code Merlin (1795)
• Vaste (milde) straffen
• Code Pénal (Napoléon) (1810)
• Beoordelingsruimte rechter (min- & max straf) maar nog geen
individualisering
• Herinvoering van wrede straffen (vb doodstraf voor bepaalde groep)
• Vaste straffen
• Belgische onafhankelijkheid 1830: Herziening strafwetboek (1810) –
strafwetboek 1867
Voltaire: kritiek op de disportie tss straf & misdrijf en procedures zoals gebruik van
foltering, afwezigheid v.e advocaat, preuves légales,…
1
,Criminologie van de strafrechtsbedeling ‘24
Rousseau & Locke: sociaal contract
Beccaria: gaf een concrete vertaling in zijn werk over de principes van de magna
charta, rechter heeft een letterlijke interpretatie v.d wet, straffen moeten gelijk wr
toegepast (geen onderscheid in klasse), doodstraf is onverenigbaar met de sociale
contractsgedachte & pleitte voor de rechten van de verdediging.
Vilain XIV (18de E): de basis van een nieuw gevangeniswezen
• Vla overspoeld door golven van criminaliteit na terugtrekking van de Franse
troepen
• Sociaal-econ ontwrichting bendes bedreiging orde en veiligheid
• Onderzoek naar oorzaak criminaliteit:
“Leeglopers”
• Luiheid = oorzaak
arbeidsdiscipline = oplossing
• Een “stiel leren”, “liefde voor arbeid”
bijbrengen
• 1773: Tuchthuis Gent
• Discipline en militaire leest, mannen en
vrouwen gescheiden – wr in klassen
opgedeeld
• Gericht op verbetering, opvoeding
Franse overheersing: winstmotief de bovenhand
Gents industrieel Lieven Bauwens (19de E)
• De gevangenen spinnen, weven en maken onderdelen voor spinmachines
• Overbevolking
• Mannen en vrouwen niet gescheiden, minder discipline, alcohol was aanwezig
• Overgang Frans naar Hollands bewind (begin 19de E): economie staat stil
• Hollands Bewind: deels hersteld op materieel en disciplinair vlak maar niet op
andere vlakken
Edouard Ducpétiaux (19de E): hervormer gevangeniswezen en Algemeen Inspecteur
Gevangenissen
• 19e E: verderzetten kapitalisme en industrialisering
verdere marginalisering bepaalde
bevolkingsgroepen en een criminaliseringspolitiek
v.d burgerij
• 1843 Commissie naar de Leef- en
werkomstandigheden v.d arbeidersklasse
• Oorzaak criminaliteit: leef- en werkomstandigheden
verpauperde klasse, gebrek aan moraliteit (stelde
maatsordening niet in ?)
• Arbeid = bijbrengen moraliteit. Focus op onderricht en lectuur op cel
(heropvoeding).
• Stilte, discipline, afzondering, religie, gevangenenkap (Middeleeuwen)
• Panoptisch concept van Jeremy Bentham: isolatie en controle
2
Geschiedenis
Geschiedenis van het strafrechtsdenken en de geboorte van de gevangenisstraf als vorm
van bestraffing.
1. Ancien Régime
Geboorte gevangenisconcept maar nog niet als een vorm van bestraffing
(veroordeling misdrijven).
K was enige bron v.h recht & elk misdrijf werd beschouwd als een persoonlijke
aanslag. Inquisitoire procedure (geheim) waarin de rechter een actieve rol had,
leverde het bewijs.
Diverse functies:
• Plaats om verdachten onder te brengen in afwachting v proces
(lijfstraf/verbanning) een soort ‘tussenstadium’ Lijfstraffen = de norm
• Gevangenis als strafinstrument: gespreid over eeuwen heen
• 1596: Amsterdams Rasphuis (bedelaars- arbeid en loon)
• Geen opsluiting als straf maar toebrengen fysiek leed, personen die
“hinderlijk” waren, die hun schulden niet betaalden, als ‘reservoir'
Gevangenis/tuchthuis: niet primair gericht op straf, maar eerder hybride
instellingen.
1789: Déclaration des Droits de l’Homme (grondrechten & basis v klassieke leer)
2. De Verlichting
= De geboorte van de gevangenisstraf
Dr een evoluerende maats nr industrieel kapitalisme werd de macht v.d K
aangetast, i.d veranderende sociaalecon context kwam een verdeling v.d
macht, in de vorm v.e sociaal contract. Misdrijf was een aantasting v.d maats
in haar geheel
Scheiding der machten (Charles de Montesquieu)
Magna charta
Schuld & dader = centraal
Straf: vergelding (als bestraffing vr het overtreden v.h sociaal contract),
algemene & bijzondere preventie
la bouche de la loi: de rechter i.d mond v.d wet – letterlijke interpretatie v.d
wet
• Code Merlin (1795)
• Vaste (milde) straffen
• Code Pénal (Napoléon) (1810)
• Beoordelingsruimte rechter (min- & max straf) maar nog geen
individualisering
• Herinvoering van wrede straffen (vb doodstraf voor bepaalde groep)
• Vaste straffen
• Belgische onafhankelijkheid 1830: Herziening strafwetboek (1810) –
strafwetboek 1867
Voltaire: kritiek op de disportie tss straf & misdrijf en procedures zoals gebruik van
foltering, afwezigheid v.e advocaat, preuves légales,…
1
,Criminologie van de strafrechtsbedeling ‘24
Rousseau & Locke: sociaal contract
Beccaria: gaf een concrete vertaling in zijn werk over de principes van de magna
charta, rechter heeft een letterlijke interpretatie v.d wet, straffen moeten gelijk wr
toegepast (geen onderscheid in klasse), doodstraf is onverenigbaar met de sociale
contractsgedachte & pleitte voor de rechten van de verdediging.
Vilain XIV (18de E): de basis van een nieuw gevangeniswezen
• Vla overspoeld door golven van criminaliteit na terugtrekking van de Franse
troepen
• Sociaal-econ ontwrichting bendes bedreiging orde en veiligheid
• Onderzoek naar oorzaak criminaliteit:
“Leeglopers”
• Luiheid = oorzaak
arbeidsdiscipline = oplossing
• Een “stiel leren”, “liefde voor arbeid”
bijbrengen
• 1773: Tuchthuis Gent
• Discipline en militaire leest, mannen en
vrouwen gescheiden – wr in klassen
opgedeeld
• Gericht op verbetering, opvoeding
Franse overheersing: winstmotief de bovenhand
Gents industrieel Lieven Bauwens (19de E)
• De gevangenen spinnen, weven en maken onderdelen voor spinmachines
• Overbevolking
• Mannen en vrouwen niet gescheiden, minder discipline, alcohol was aanwezig
• Overgang Frans naar Hollands bewind (begin 19de E): economie staat stil
• Hollands Bewind: deels hersteld op materieel en disciplinair vlak maar niet op
andere vlakken
Edouard Ducpétiaux (19de E): hervormer gevangeniswezen en Algemeen Inspecteur
Gevangenissen
• 19e E: verderzetten kapitalisme en industrialisering
verdere marginalisering bepaalde
bevolkingsgroepen en een criminaliseringspolitiek
v.d burgerij
• 1843 Commissie naar de Leef- en
werkomstandigheden v.d arbeidersklasse
• Oorzaak criminaliteit: leef- en werkomstandigheden
verpauperde klasse, gebrek aan moraliteit (stelde
maatsordening niet in ?)
• Arbeid = bijbrengen moraliteit. Focus op onderricht en lectuur op cel
(heropvoeding).
• Stilte, discipline, afzondering, religie, gevangenenkap (Middeleeuwen)
• Panoptisch concept van Jeremy Bentham: isolatie en controle
2
